معرفی صورت فلکی

[!~ALI~!]

نگاره و فهرستی از صورت‌های فلکی در کتابی از دانشمند ایرانی، عبدالرحمان صوفی رازی.



فاصله ستاره‌های صورت فلکی شکارچی



نگاره سنگی در غار لاسکو


صورت‌فلکی یا پیکرآسمانی مجموعه‌ای از ستاره‌ها است که از دیدگاه زمینی به شکل خاصی تشبیه و نام‌گذاری شده‌است.^[۱] در واقعیت سه بعدی، ستارگان یک پیکرآسمانی لزوماً به هم نزدیک نیستند و ربطی به هم ندارند. قرار دادن آن‌ها در یک مجموعه صرفاً به‌خاطر نزدیکی ظاهری از دیدگاه زمینی است. دسته‌بندی ظاهری ستارگان به صورت پیکرهای‌آسمانی از نظر نشانی‌دهی و تهیه نقشه‌های آسان‌فهمِ آسمان مفید است.^[۲]

محتویات [نهفتن] ۱ تاریخچه ۲ صورت‌های فلکی ۳ جستارهای وابسته ۴ پیوند به بیرون ۵ منابع

تاریخچه [ویرایش]

مطالعات باستان‌شناسی نشان می‌دهد که نگاره‏های نقاشی شده بر روی دیوارهای غار لاسکو در جنوب فرانسه حاوی نشانه‌های نجومی است. گمان می‌شود خوشه ستاره‌ای پروین در کنار خوشه قلائص (صورت فلکی گاو) بر روی این نگاره‌ها نمایش داده شده‌است.^[۳] شاید انسان‌های دوران پارینه‌‏سنگی (۳۰٬۰۰۰ تا ۲۶٬۰۰۰ سال پیش از میلاد) نخستین کسانی بودند که چهار جهت اصلی را تشخیص دادند. در اواخر دوره پارینه‌سنگی (۲۰٬۰۰۰ تا ۱۶۰۰۰ سال پیش از میلاد) در فرانسه هنر ساخت ابزارهای سنگی به اوج خود رسید و در آن هنگام اندیشه نخستین صورت‌های‌فلکی پایه گذاری شد. این را در آثار باقی‌ماندهٔ نقش‌های درون غارهای این دوران می‌توان یافت. در دره میرملاس و همیان در شمال کوهدشت لرستان نیز پناهگاه‌هایی از این دوران وجود دارند. در این پناهگاه‌ها نقش‌های رنگ‌دار زیادی است. حدود ۱۶٬۰۰۰ تا ۸٬۰۰۰ سال پیش از میلاد، کم‌کم اسامی گروه‌های ستاره‌ای (صورت‌فلکی) به سه دستهٔ نمادین تغییر کرد. دنیای پایینی، میانی و بالایی. حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش از میلاد، عصر یخبندان در اروپا به پایان رسید. با گرم شدن زمین، علفزارها و دشت‌های اروپا جای خود را به جنگل‌ها دادند و دوران نوسنگی آغاز شد. در این دوره، انسان‌ها به جای شکار و جمع‌آوری غذا به کشاورزی و تولید غذا می‌پرداختند. از این رو نیاز آن‌ها به وضعیت آب و هوا، و دانستن فصل‌ها بیشتر شد. به این ترتیب به مسیر سالانه خورشید در آسمان توجه بیشتری کردند. می‌توان گفت حدود ۵٬۶۰۰ سال پیش از میلاد، چهار صورت ‏فلکی در آسمان شکل گرفته بودند: دو پیکر، سنبله، قوس و ماهی. آن‌ها نمایانگر نقاط اعتدال‌ها و انقلاب‌های آن زمان بودند و مبنای صورت فلکی‌های منطقةالبروجی امروزی شد.^[۴]
از سویی به نظر می رسد اولین صورت فلکی دب اکبر بوده که توسط سومریان بعلت تشخص آن و تعیین جهت شمال معین شده است و پس از آن صورتهای فلکی دایرةالبروج و آنگاه توسط مصریان، بابلیان و اعراب تعداد آنها به ۴۸ صورت فلکی رسیده است. در سال ۱۹۳۰ میلادی برای تمام آسمان ۸۸ صورت فلکی بصورت بین المللی شناسایی و به تصویب رسید.

[!~ALI~!]

آبمار(به انگلیسی: Hydrus) یکی از کوچکترین پیکرهای آسمانی است که ریشه نامش به یکی از افسانه‌های یونانی برمی گردد.

محتویات [نهفتن] ۱ اجرام عمق آسمان ۲ تاریخچه ۳ منابع ۴ پیوند به بیرون

اجرام عمق آسمان [ویرایش]

• IC 1717

تاریخچه [ویرایش]

آبمار در سال ۱۵۹۵ و توسط دو نفر به نام‌های پیتر درکسزون و فردریک د هاتمن کشف شد و توسط جاهان بایار و در سال ۱۶۰۳ نقشه کشی شد.^[۱] فقط یک ستاره در آبمار به نام گاما آبمار نام دیگری برای چینی‌ها به نام فو پی دارد.

صورت فلکی

فهرست ستاره‌های آبمار

Hydrus

Hyi

Hydri

0h05m - 4h40m ساعت

−58° - −82°

243 درجه مربع

شصت و یکمین

۳

۱

۱

بتا آبمار

24.37 سال نوری

۲

بتا آبمار

ندارد

ندارد

اژدها نهر ساعت کوه‌میز هشتک ققنوس (corner) تور توکان

مشهود بین عرض‌های °۸+ و °۹۰- بهترین زمان مشاهده در ماه نوامبر

آبمار(به انگلیسی: Hydrus) یکی از کوچکترین پیکرهای آسمانی است که ریشه نامش به

[!~ALI~!]

آتشدان(به انگلیسی: Ara) یک پیکر آسمانی جنوبی است.

محتویات [نهفتن] ۱ خصوصیات ویژه ۲ اجرام عمقی آسمان ۳ منابع ۴ پیوند به بیرون

خصوصیات ویژه [ویرایش]

درخشانترین ستاره آن بتا آتشدان است و گاما آتشدان یک ستاره دوتایی است میو آتشدان چهار سیاره در کنار خود دارد آلفا آتشدان نام خاصی در زبان چینی دارد به نام چو
اجرام عمقی آسمان [ویرایش]

• NGC 6397: فاصله اش تا زمین ۸۲۰۰ سال نوری است

منابع [ویرایش]

• Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). Stars and Planets Guide, Collins, London. ISBN 978-0007251209. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0691135564.

صورت فلکی

فهرست ستاره‌های آتشدان

Ara

Ara

Ara

Arae

the Altar

17.39 ساعت

−53.58°

237 درجه مربع

شصت و سه

7

3

4

41 آتشدان

28.7 سال نوری

2

بتا آتشدان

۰

ندارد

تاج جنوبی کژدم گونیا مثلث جنوبی سیمرغ طاووس تلسکوپ

[!~ALI~!]

ارابه ران یا ممسک الاعنه یکی از صورتهای فلکی یا پیکرهای آسمانی است.
در بالای سر پیکر آسمانی گاو، چند ضلعی بزرگی به نام ارابه ران (Auriga) قرار دارد. درخشان‌ترین ستارهٔ این پیکر آسمانی، بزبان (عیوق، Capella) است که ششمین ستارهٔ درخشان آسمان می‌باشد. عیوق در ادبیات فارسی استعاره از بلندای آسمان و کمال است. ستاره‌ای که از نظر رنگ شبیه به خورشید، ولی در حقیقت بسیار بزرگ‌تر از آن است و بر بازوی راست ارابه ران قرار دارد. بعد از این ستاره، از نظر درخشش، ستارهٔ منکب العنان، در شانهٔ ارابه ران است. جنوبی‌ترین ستارهٔ این چند ضلعی، متعلق به صورت فلکی گاو است.
در مرکز این پیکر، چندین خوشهٔ باز و کم نور (m38,m36) قرار دارند که با چشم غیر مسلح قابل رویت اند. ارابه ران، همیشه افساری در دست و یک بز و دو بزغاله به همراه دارد. در یکی از داستان‌ها، ارابه ران همان هفستوس، پسر لنگ زئوس و هرا است. هفستوس، خدای آتش و حامی هنرمندانی بود که با فلز و آهن کار می‌کردند. او، به دلیل اینکه پیمودن مسافتهای طولانی با پای لنگ برایش دشوار بود، ارابه را اختراع کرد!

صورت فلکی

فهرست ستاره‌های ارابه‌ران

Auriga

Aur

Aurigae

اساطیر یونان

۶ ساعت

۴۰°

675 درجه مربع

بیست و یکم

سال نوری

بزبان (آلفا ارابه‌ران)

زرافه پرسائوس گاو دوپیکر سیاه‌گوش

[!~ALI~!]

اژدها (به لاتین: Draco، به عربی: تنین) نام یک صورت فلکی است. مساحت صورت فلکی اژدها ۱۰۸۳ درجه مربع است.

محتویات [نهفتن] ۱ افسانه ۲ ستاره‌ها ۳ اجرام عمقی آسمان ۴ منابع

افسانه [ویرایش]

نام اژدها به عنوان یک صورت فلکی، نماینده تمامی مطالب اساطیری از تیامات سومری‌ها تاهیولایی که به وسیله سنت جورج کشته شد بیان می‌گردد.طرح موجی شکل ستارگان این صورت فلکی بدون شک یادآور اژدها ست. صورت فلکی اژدها در آسمان به دور قطب شمال سماوی می‌پیچد.
ستاره‌ها [ویرایش]


آلفای اژدها یا ثُعبان (مار) امروزه دیگر چندان اهمیتی ندارد، اما زمانی که عنوان ستاره قطبی برای مصریان را داشته این افراد ساخت نیایشگاه‌های خود را با ثعبان در آسمان توجیه می‌کردند.طیف آن از نوع A۰ III، قدرش ۳٫۷ و فاصله اش تا زمین ۲۳۰ سال نوری است. ستارهٔ بتای آن به نام راس الثعبان (سر مار) دارای طیف G۲ II، با قدر ۲٫۸ و فاصله ۴۹۰ سال نوری است.
ستاره‌های این پیکر آسمانی که نام‌های قدیمی دارند عبارتند از: گَوزَهَر، کتو، ثعبان (مار)، ذیخ (کفتار)، ذئبان (دو گرگ)، ذِبه (کفتارها)، بطن‌الثعبان (شکم مار) شمالی و جنوبی، تیل، راقص (چشمک‌زن)، تَیس (شاهمار)، گرومیوم، کوما، رأس‌الثعبان (سر مار)، رأس‌التنین (سر اژدها).
اجرام عمقی آسمان [ویرایش]

NGC۶۵۴۳: یک سحابی سیاره‌ای با قدر ۸ و درازای ۲۲ دقیقه قوسی است. در صورت فلکی اژدها تعداد زیادی کهکشان وجود دارد که اکثر آنها کم فروغ و ضعیف تر از قدر دهم اند.

صورت فلکی

فهرست ستاره‌های اژدها

Draco

Dra

Draconis

17h ساعت

+65°

1083 درجه مربع

١٤

٦

Struve 2398

11.52 سال نوری

٣

گاما اژدها

١

گاوران زانوزده چنگ رومی ماکیان قیفاووس خرس کوچک خرس بزرگ زرافه

[!~ALI~!]

سب بالدار یا اسب بزرگ (یا به عربی: فَرَس اعظم و فرس ثانی) نام یکی از صورت‌های فلکی است. این صورت فلکی را معمولاً از روی چهارگوش بزرگ آن می‌شناسند البته تنها سه ستاره در سه گوش از این چهارگوش به اسب بزرگ تعلق دارند و ستاره گوشه شمال شرقی یعنی سُرَّةالفَرَس متعلق به صورت فلکی زن برزنجیر است.
هفتمین صورت فلکی بزرگ آسمان اسب بالدار( فرس اعظم ) یا PEGASUS است . این صورت فلکی به علت داشتن بخش مربعی شکل که ستاره آلفای آن متعلق به آندرومداست، یافتنش در آسمان کار مشکلی نیست و می‌توان آن را در قسمت پائینی آندرومدا با دنبال کردن راس المسلسه که در قسمت شرقی مربع است پیدا کرد . ستاره منکب الفرس یک غول سرخ است که دارای قدر متغیر بین 3/2 تا 7/2 است . جنب الفرس هم با قدر 8/2 در قسمت جنوبی ستاره آلفا قرار گرفته‌است . در فاصله 30.000 سال نوری از ما و کمی بالاتر از ستاره فم الفرس که همان اپسیلون اسب بالدار است ، M15 که یک خوشه کروی است به چشم می‌خورد که باید با چشم مسلح آن را رصد کرد . به علت گسیل پرتو ایکس از این مجموعه احتمال حضور یک حفره سیاه در آن می‌رود.
ریشه تاریخی [ویرایش]

در مورد این صورت فلکی افسانه‌ای کهن وجود دارد که بر طبق آن پگاسوس یا اسب بالدار آسمان همان اسبی بود که پرسیوس یا برساوش سوار بر آن معشوقه خود یعنی آندرومدا را از دست هیلای دریا نجات داده است.
ستاره‌ها [ویرایش]

ستاره‌های دارای نام سنتی در این صورت فلکی عبارت‌اند از:

• مرکب‌الفرس (زین اسب): (آلفا-اسب بزرگ) α Peg
• ساعدالفرس (بازوی اسب): (بتا-اسب بزرگ) β Peg
• جنب (پهلوی اسب): (گاما-اسب بزرگ) γ Peg
• سرةالفرس (ناف اسب): (دلتا-اسب بزرگ) δ Peg که امروزه به صورت زن برزنجیر منتقل شده و آلفا-زن برزنجیر نام گرفته.
• انف (بینی): (اپسیلون-اسب بزرگ) (ε Peg
• سعدالهمام (مرد خوش‌اندیش): (زتا-اسب بزرگ) ζ Peg
• سعدالمطر (شگون باران): (اتا-اسب بزرگ) η Peg
• سعدالبهایم (شگون دام‌ها): (تتا-اسب بزرگ) θ Peg
• سعدالبری (شگون بیگناه): (مو-اسب بزرگ) μ Peg

صورت فلکی

فهرست ستاره‌های اسب بزرگ

Pegasus

اسب بزرگ

۲۳ ساعت

۲۰°

درجه مربع

۷

سال نوری

انف (اپسیلون پگاسوس)

مشهود بین عرض‌های °۹۰+ و °۶۰- بهترین زمان مشاهده در ماه اکتبر برای ساعت ۲۱:۰۰

[!~ALI~!]

اسب کوچکمعادل عربی:قطعه الفزس معادل انگلیسی:Equ زمان رسیدن به نصف‌النهار:۲۹ شهریور مساحت:۷۹ درجه مربع محتویات [نهفتن] ۱ افسانه ۲ جایگاه ۳ ستاره‌ها ۴ منابع افسانه [ویرایش] به نظر می‌رسد که این صورت فلکی را دو قرن قبل از میلاد مسیح ابرخس ستاره‌شناس یونانی نامگذاری کرده باشد، در حالی که قرن‌ها در نوشته‌های نجومی نامی از آن برده نشده. نام او را احتمالاً به این دلیل معادل اسب کوچک گذاشته‌اند که با اسب بزرگ متفاوت باشد. جایگاه [ویرایش] جایگاه صورت فلکی در میان دماغ اسب بالدار در شرق و و صورت فلکی دلفین در غرب است از لحاظ بزرگی بعد از صلیب جنوبی(با ۴ درجه مربع) کوچک‌ترین صورت فلکی آسمان است ستاره‌ها [ویرایش] آلفای صورت فلکی اسب به نام نیر قطعه الفرس است که در عربی به معنای قسمتی از اسب ر می‌دهد طیف آن از نوع G0 III قدرش ۳٫۹ و فاصله اش با زمین معادل ۱۵۰ سال نوری است. اسب کوچک صورت فلکی اسب کوچک فهرست ستاره‌های اسب کوچک نام لاتین Equuleus بعد ساعت میل ° پهنه درجه مربع فاصله نزدیک‌ترین ستاره سال نوری مشهود بین عرض‌های °+ و °- بهترین زمان مشاهده در ماه

[!~ALI~!]

اسکنه (صورت فلکی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
مختصات: ۰۵^h ۰۰^m ۰۰^s -۴۰° ۰۰′ ۰۰″

صورت فلکی

فهرست ستاره‌های اسکنه

Caelum

Cae

Caeli

۵ ساعت

−40°

۱۲۵ درجه مربع

۸۱

۴

ندارد

ندارد

آلفا اسکنه

۶۵.۷ سال نوری

ندارد

آلفا اسکنه

ندارد

۰

کبوتر خرگوش نهر ساعت ماهی طلائی نقاش

مشهود بین عرض‌های °۴۰+ و °۹۰- بهترین زمان مشاهده در ماه ژانویه

اسکنه(به انگلیسی: Caelum) یکی از پیکرهای آسمانی جنوبی است.
ویژگی‌ها [ویرایش]

مهمترین ستاره اش ستاره آلفا اسکنه است که هم نزدیکترین ستاره به زمین در این صورت فلکی و هم پرنورترین ستاره این صورت فلکی است و این صورت فلکی هیچ جرم عمقی آسمان روشنتر از قدر ۱۱.۵ و بزرگتر از ۳ ثانیه قوسی ندارد^[۱]

[!~ALI~!]

آفتاب‌پرست (صورت فلکی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
مختصات: ۱۱^h ۰۰^m ۰۰^s -۸۰° ۰۰′ ۰۰″
برای دیگر کاربردها، آفتاب‌پرست (ابهام‌زدایی) را ببینید.

صورت فلکی

فهرست ستاره‌های آفتاب‌پرست

Chamaeleon

ساعت

°

درجه مربع

سال نوری

مشهود بین عرض‌های °+ و °- بهترین زمان مشاهده در ماه

[!~ALI~!]

بادبان (صورت فلکی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
مختصات: ۰۹^h ۰۰^m ۰۰^s -۵۰° ۰۰′ ۰۰″

صورت فلکی

فهرست ستاره‌های بادبان

Vela

Vel

Velorum

افسانه بادبان

9 ساعت

−50°

500 درجه مربع

32nd

5

3

۰

پسی بادبان

60.5 سال نوری

5

گاما بادبان

0

تلمبه قطبنما کشتیدم شاه‌تخته قنطورس

مشهود بین عرض‌های °30+ و °90- بهترین زمان مشاهده در ماه مارس