به "یک پارس" خوش آمدید.

کاربران تگ شده

صفحه 8 از 9 نخستنخست ... 6789 آخرینآخرین
نمایش نتایج: از شماره 71 تا 80 , از مجموع 83
  1. #71
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    تبلیغات


    معرفی کتابخانه بریتانیا به عنوان دنیای دانش


    تنوع و گستردگی خدمات و منابع کتابخانه بریتانیا سبب گردیده که این کتابخانه به عنوان دنیای دانش شناخته شود.








    ۲
    ۱

















    تنوع و گستردگی خدمات و منابع کتابخانه بریتانیا سبب گردیده که این کتابخانه به عنوان دنیای دانش شناخته شود. در مقاله حاضر، بخشهای گوناگون کتابخانه بریتانیا، خدمات، منابع و فهرستهای آن معرفی گردیده و توضیحاتی پیرامون هر کدام داده خواهد شد.
    ● بخشهای گوناگون سازندة کتابخانه بریتانیا
    ۱) کتابخانه موزه بریتانیا
    اساسی ترین بخش تشکیل دهنده کتابخانه ملی جدید، از بخشهای کتابخانه موزه بریتانیا شکل گرفته است. در سال ۱۷۵۳ بخش کتابهای چاپی موزه بریتانیا شکل گرفت که منطبق بر سال تأسیس کتابخانه موزه بریتانیاست. طی ۲۰۰ سالی که از قدمت فعالیت کتابخانه مزبور می گذرد، موزه بریتانیا رشد زیادی داشته و به عنوان یکی از گسترده ترین و مهمترین کتابخانه های جهان به شمار می رود. این کتابخانه با استفاده از امتیاز واسپاری قانونی، از تمامی انتشارات ـ اعم از چاپی، روزنامه ها، نقشه ها و موسیقی چاپی انگلستان ـ یک نسخه رایگان دریافت می کند. کتابخانه موزه بریتانیا شامل مجموعه ای غنی از کتابهای روسی است.
    ۲) کتابخانه دفتر ثبت اختراعات
    یکی از بخشهای تشکیل دهندة کتابخانه بریتانیا، کتابخانه دفتر ثبت اختراعات است. قدمت آن به سال ۱۸۵۱ برمی گردد که در سال مزبور مطابق با قانون اصلاًح ثبت اختراعات، باید یک نسخه به همراه اطلاعات کامل و ویژگیهای اختراعات، به نمایندگان دفتر ثبت اختراعات تحویل داده می شد. در ۱۸۵۵ کتابخانه دفتر ثبت اختراعات مشغول به فعالیت شد و در ۱۹۰۲ در «ساوت همپتون» ساختمانی معروف به Chancy Lane برای آ ن منظــور در نظر گــرفته شد. به علت رشد زیاد مجموعة دفتر ثبت اختراعات، این کتابخانه با مشکل کمبود جا مواجه گردید.
    ضرورت ایجاد یک شبکة علمی و تکنولوژیکی و ساخت کتابخانه ملی علوم و تکنولوژی طی جنگ جهانی دوم محسوس شد و بحثی میان جامعة علمی طی سالهای ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ به میان آمد که از میان مجموعه کتابخانه دفتر ثبت اختراعات و کتابخانه موزه بریتانیا، کدام مجموعه به عنوان هسته اصلی شبکه علمی و تکنولوژی شناخته گردد. گـروه تـحقیق Working Party با ارائـه پیشـنهاد خود مبتنی بر اینکه کتابخانه ملی علوم و تکنولوژی براساس مجموعه هردو کتابخانه شکل گیرد، مشکل مزبور را حل کرد. بنابراین، تاریخ تأسیس کتابخانه ملی علوم و اختراعات به سال ۱۹۶۲ برمی گردد.
    ۳) کتابخانه ملی مرکزی
    کتابخانه ملی مرکزی (NCL) و کتابخانه امانت علوم و تکنولوژی (NLIST) از بخشهای دیگر تشکیل دهندة کتابخانه بریتانیا به شمار می روند. کتابخانه ملی مرکزی در ۱۹۱۶ شروع به فعالیت نمود و محل آن در لندن بود و کتابخانه امانت علوم و تکنولوژی در ۱۹۶۱ در بوستون اسپا فعالیت خود را آغاز کرد و سپس در ۱۹۷۳ دو کتابخانه مزبور در هم ادغام گردیدند.
    کتابخانه ملی امانت در ۱۹۸۵ به مرکز تهیة مدارک کتابخانه بریتانیا تغییر نام داد، زیرا بیشترین درخواستها شامل درخواست تهیه کپی مقالات بود.
    امروزه، علاوه بر استفاده کنندگان قدیمی انگلستان و کتابداران، در سطح بین المللی به کاربران تجاری، بازرگانی، حرفه ای نیز خدمات ارائه می شود. دسترسی مستقیم به مقدمات تدارک اطلاعات، از طریق شبکه جهانی وب انجام می شود.
    مجموعه فعلی شامل ۲۶۰۰۰۰ جلد، حدود ۳ میلیون نسخه کتاب، ۰۰/۵۰۰ نسخه گزارشهای کنفرانسها، ۵ میلیون نسخه گزارش علمی است و روز به روز رشد مجموعه به صورت چشمگیر افزایش می یابد.
    ۴) سازمانهای دیگر تشکیل دهنده کتابخانه بریتانیا
    سازمان کتابشناسی ملی (BNB) و دفتر اطلاعات علمی و فنی (OSTI) در سال ۱۹۷۴ به کتابخانه بریتانیا ملحق شدند. سازمان کتابشناسی ملی (BNB) در ۱۹۵۰ شروع به فعالیت کرد. وظیفه اصلی این سازمان، تهیه فهرست انتشارات بریتانیا به شکل هفتگی و انتشار آن، همچنین ایجاد سیستم رایانه ای جهت کنترل اطلاعات کتابشناختی و مرتب کردن آنها به منظور استفاده کتابخانه های دیگر بود.
    دفتر اطلاعات علمی و فنّی (OSTI) پس از تجزیه از بخش علوم و آموزش، به بخش توسعه و تحقیقات پیوست. وظیفه این دفتر، تأمین منابع اطلاعاتی شورای کتابخانه ها و آرشیو است. انتقال اسناد و کتابخانه دفتر هند در ۱۹۸۲ از کشورهای مشترک المنافع به بریتانیا صورت گرفت که شامل آرشیو کامل هند و بریتانیا از سال ۱۶۰۰ ـ که تاریخ تأسیس کمپانی هند شرقی است ـ تا زمان استقلال آن می باشد.
    ● هدف کتابخانه بریتانیا
    دسترسی همگانی به اطلاعات و میراث فرهنگی، علمی و معنوی بدون محدودیت زمانی و مکانی، هدف کتابخانة بریتانیاست.
    ● مجموعة کتابخانه بریتانیا
    یکی از مهمترین و بزرگترین کتابخانه های جهان که به عنوان کتابخانه ملی انگلستان نیز شناخته می شود، کتابخانه بریتانیاست. طبق قانون واسپاری، کتابخانه بریتانیا از تمام انتشارات انگلستان و ایرلند یک نسخه دریافت می کند. مجموعه این کتابخانه مهم دنیا شامل حدود ۱۵۰ میلیون مواد کتابخانه ای و بیش از ۴۰۰ زبان در دنیاست. مطابق با آمارهای ارائه شده، سالانه حدود ۳ میلیون مواد جدید به مجموعه قبلی کتابخانه اضافه می گردد و فراهم آوری و گرد آوری نسخ خطی، روزنامه ها، مجله ها، عکسها، نوشته های موسیقی و پروانه های ثبت اختراع در آن صورت می گیرد. آرشیو ملی صدای این کتابخانه شامل نوارهای صوتی قدیم و جدیدترین رسانه های موسیقی و دیسک است. وجود ۸ میلیون مهر مهم در این کتابخانه، عظمت آن را نشان می دهد. تعداد استفاده کنندگان این کتابخانه به طور روزانه ۱۶ هزار نفر می باشد. سالانه ۶ میلیون جستجو از فهرستهای پیوسته کتابخانه انجام شده و ۰۰۰/۵۰۰ نفر از قرائت خانه آن دیدن می کنند.
    این کتابخانه حدود ۳۰۰ هزار نسخه خطی، ۴۷ میلیون پروانه ثبت اختراع و ۴ میلیون نقشه دارد و به گروه وسیعی از مراجعان و صنعتگران حرفه ای، متخصصان، دانشجویان تا استادان انگلستان و سراسر جهان خدمات ارائه می دهد.
    مجموعه گنجینه این کتابخانه بی همتاست و بیش از ۱۸ میلیون مواد گوناگون و متنوع را شامل می شود که این مواد در طی سه دوره هزار ساله، از قاره های گوناگون در جهان جمع آوری شده اند. تنوع و وسعت از خصوصیات این مجموعه است، به نحوی که شامل کتب چاپی، نسخ خطی، موسیقی، عکس، مهر، کتب صحافی شده، نوارهای صوتی و نقشه می باشد که هر کدام به نوبة خود در زمینه های تاریخی، صنعتی و هنر ی ارزش فراوانی دارند.
    ● خط مشی کتابخانه
    تعیین خط مشی کتابخانه بریتانیا بر عهده هیئت امنا و گروه اجرایی ارشد کتابخانه و شامل موارد زیر است:
    ▪ قانون خدمات و خط مشی کتابخانه بریتانیا
    مجموعه و مواد کتابخانه بریتانیا جزو غنی ترین مجموعه های جهان است و از نظر گستردگی و کیفیت ارائه خدمات، بی نظیر است. این کتابخانه شامل ۱۶ قرائت خانه و سالن مطالعه با ۵۰۰ هزار بازدید کننده از کتابخانه در طی یک سال و افزایش ۳ میلیونی مواد به صورت سالانه به مجموعه می باشد. از جمله فعالیتهای مفید در این کتابخانه، برنامه های متنوع آموزشی و انتشارات را می توان نام برد.
    استفاده کنندگان از خدمات کتابخانه به دو دسته تقسیم می شوند: نخست، گروهی که به طور جاری از خدمات کتابخانه استفاده می کنند، دوم کسانی که در آینده از این کتابخانه استفاده خواهند کرد. تمامی تلاش کتابخانه در جهت این است که بین این دو گروه توازن برقرار کند. قانون خدمات کتابخانه انعکاسی از سطوح خدماتی است که استفاده کنندگان از کتابخانه انتظار دارند. کتابخانه سعی دارد ضمن مشورت با استفاده کنندگان و نظارت و اصلاح خدمات، کیفیت خدمات را روز به روز بهبود بخشد. در این زمینه، استانداردهای خاصی در هر زمینه خدماتی در نظر گرفته شده است؛ از جمله، کتابدار موظف است مؤدبانه و متواضع و حرفه ای با استفاده کننده ارتباط برقرار و از پیشنهادها و نظرهای آنان استفاده کند.
    ▪ مجموعه کتابخانه و خط مشی مربوط
    پایه های موفقیت کتابخانه بریتانیا به عنوان کتابخانه ملی، به دلیل اندازه، عمق و کیفیت مجموعه آن است. روشن است که هیچ کتابخانه ای نمی تواند مجموعه ای جامع از جهان را تحت پوشش خود درآورد. سیاستهای کتابخانه بریتانیا نیز جمع آوری گسترده و عمیق مجموعه ها و منابع گوناگون است. سیاستهای مجموعه سازی کتابخانه، انعکاسی از نقش و وظیفه کتابدار به عنوان اولین سمبل و آخرین راه حل است. آخرین راه حل برای افرادی که اولین محل دسترسی آنها به اطلاعات، محل کار، کتابخانه عمومی و دانشگاه محل تحصیل است و اولین سمبل در جایی که کتابخانه تنها منبع مناسب و مفید برای نیازهای کاربر است.
    کتابخانه بریتانیا به عنوان آرشیو ملی و بر طبق نظام واسپاری قانونی، مسئول همکاری با کتابخانه های دیگری است که مشمول این قانون بوده و ضامن ثبت و نگهداری انتشارات انگلستان و ایرلند در تمامی زمینه های موضوعی به شمار می رود. به علاوه، کتابخانه موظف است موارد زیر را نیز در مجموعه خود فراهم آورد:
    الف) پوشش جامع کتابهای پژوهشی انگلیسی زبان در هر جا که منتشر شوند.
    ب) پوشش جامع پیایندهای پژوهشی در هر جا منتشر شوند.
    ج) پوشش جامع کتب مهم تاریخی و فرهنگی به زبانهای اروپایی.
    دسترسی به مجموعه های ملی ـ پژوهشی به شکل چاپی از فرانسه، آلمان و هلند (اروپای غربی) به سهولت ممکن است. در زمینه منابع مربوط به کشورهای دیگر، این کتابخانه تلاش می کند حداکثر منابع را فراهم کند که شامل موارد زیر می باشد:
    الف) پوشش جامع روزنامه های ملی جهان
    ب) پوشش جامع اختراعات جهان و پروانه های ثبت اختراع در انگلستان، آمریکا و اروپا
    ج) پوشش جامع ادبیات پژوهشی کنفرانسهای جهانی به تمام زبانها و در تمام زمینه های موضوعی
    د) پوشش جامع موسیقی چاپی بخصوص در انگلستان
    هـ) پوشش جامع مواد جغرافیایی جهان
    و) پوشش جامع نوارهای صوتی منتشر شده
    ز) پوشش جامع ادبیات تحقیقی بی نام در تمام زمینه هایی که در خارج انگلستان منتشر شده اند.
    کتابخانه مزبور شامل نسخ خطی کشورهای غربی است. بیشترین اولویت در گردآوری، به نسخه هایی داده می شوند که دارای ارزش پایدار در میراث ملی باشند. هیئت امنای این کتابخانه در تلاشند نظام واسپاری قانونی را گسترش دهند تا مدارک الکترونیکی، سمعی و بصری و چند رسانه ای را نیز شامل شده، کتابخانه بریتانیا، به مرکز جهانی انتقال و ذخیره متون علمی و پژوهشی به صورت دیجیتالی تبدیل شود.
    ● برچسب زنی و شماره گذاری
    به منظور دسترسی آسان به مجموعه های علوم انسانی لندن، عمل برچسب زنی و شماره گذاری صورت می گیرد. سالانه پیایندها و تک نگاشتهایی که به کتابخانه می رسند، شماره گذاری می شوند. هر یک از آنها نیازمند یک برچسب هستند تا فقط یک توصیفگر داشته باشند. از شماره ها در ساخت عنصر اصلی محل کتاب در برنامه ذخیره سازی استفاده می شود. شماره های مذکور کارکنان را در یافتن و بازیابی مدرک مورد نیاز یاری داده و یا به منظور تشخیص اینکه مدرک در کدام قرائت خانه مورد نیاز و درخواست است، استفاده می شوند. شماره زنی را می توان یکی از فعالیتهایی دانست که در موفقیت کتابخانه نقشی اساسی دارد و به عنوان جزئی از فعالیتهای پردازشی در جنب مجموعه سازی و فراهم آوری به شمار می رود، زیرا در قرائت خانه ها حدوداً دو هزار مدرک به صورت هفتگی در گردش است و هر اشتباهی موجب گم شدن کتابها خواهد شد.
    ● بخش تهیه مدرک لندن (LDSU)
    دسترسی از راه دور کاربران به مجموعه علوم انسانی لندن، از طریق بخش مذکور صورت می گیرد. میزان تقاضا در این بخش ۵۰۰ درخواست در هفته است و کتابخانه تنها توان پاسخگویی به درخواستهایی را دارد که از سوی مرکز تهیه مدرک ارسال شده باشند. بیشترین تلاشها بر این مبناست که سریع به درخواستها پاسخ داده شود. اگر بخش مذکور بنا به دلایلی مثلاً آسیب پذیر یا شکننده بودن مدرک یا هر دلیل دیگری، نتواند مدرک مورد نظر را تهیه کند، بلافاصله به مرکز تهیه مدرک کتابخانه بریتانیا اطلاع می دهد.
    ● گستره دیجیتالی سازی مجموعه کتابخانه بریتانیا
    کتابخانه بریتانیا درصدد است با حداکثر تلاش ممکن تمامی موادی را که از اول به فرم غیر دیجیتالی تولید شده اند ـ شامل نسخه های خطی، مواد چاپی، عکسها، نمودارها و نوارها ـ به شکل دیجیتالی درآورد.
    موادی که احتمالاً در کتابخانه مزبور به شکل دیجیتالی در خواهند آمد، عبارتند از:
    الف) مواد متعلق به خود کتابخانه بریتانیا
    ب) موادی که مطابق واسپاری قانونی به کتابخانه بریتانیا می رسد
    ج) مواد متعلق به شرکتهای تجاری کتابخانه بریتانیا
    د) مواد متعلق به شرکتهای همکار با کتابخانه بریتانیا.
    کتابخانه بریتانیا به دنبال این است که خط مشی خود را با استراتژی بین المللی که به دنبال اهداف زیر است، ترکیب کند:
    ۱) افزایش دسترسی به مجموعه های با اهمیت از نظر کمّی و کیفی توسط جوامع مهم علمی
    ۲) خودداری از تکرار غیرضروری دیجیتالی کردن مواد خاص
    ۳) خودداری از تکرار نمایه سازی و فهرست نویسی
    ۴) تفکیک مسؤولیت کتابخانه های داوطلب در دیجیتالی سازی مواد ویژه
    ۵) استفاده از فناوریهای ذخیره سازی داده در سطح گسترده از طریق مشارکت و همکاری با مؤسسات، جهت کم کردن هزینه های بلندمدت.
    ● IDP
    در سال ۱۹۹۳، طرح بین المللی دان هانگ جهت مطالعه و نگهداری نسخ خطی و همچنین مدارک چاپی آسیای مرکزی ایجاد شد تا از طریق همکاریهای بین المللی فعالیت کند. به وسیله طرح مذکور، دستیابی به ۲۶ هزار نسخ خطی و مدارک چاپی آسیای مرکزی در کتابخانه بریتانیا فراهم شد. از جمله امکانات دیگر، امکان دسترسی به تصاویر با کیفیت بالاست (منظور نسخ خطی است). استفاده از این مجموعه با استفاده از Password امکان پذیر می باشد.
    مجموعه کتابخانه بریتانیا از موارد زیر تشکیل یافته است:
    ▪ مجموعه بریتانیا و ایرلند
    این مجموعه شامل کتب و ادواری های انتشار یافته در جزایر بریتانیا از سال ۱۹۱۴ به بعد می باشد. از نظر پوشش موضوعی، این مجموعه شامل علوم انسانی و اجتماعی است.
    ▪ مجموعه اروپای شرقی و اسلوونی
    این مجموعه شامل موضوعات علوم انسانی و اجتماعی مربوط به بررسیها و تحقیقات شوروی سابق، اروپای شرقی و اسلوونی می باشد. هدف اصلی کتابخانه از فراهم آوری این مجموعه، دستیابی به پژوهشها و مطالعات ارزشمند به زبانهای اسلاو و اروپای شرقی است. زیر مجموعة مجموعه های اروپای شرقی و اسلاو عبارتند از:
    ـ مجموعه بلغاری،
    ـ جمهوری چک،
    ـ آلبانی،
    ـ بلاروس،
    ـ یوگسلاوی سابق،
    ـ مجارستان،
    ـ لهستان،
    ـ روسیه،
    ـ رومانی،
    ـ اسلواکی،
    ـ اوکراین.
    ▪ مجموعه اروپای غربی
    این مجموعه شامل مواد و منابع پژوهشی علوم انسانی و اجتماعی کشورهای فرانسه، آلمان، یونان، ایتالیا، هلند، پرتقال، بلژیک، اسپانیا، سوئد، سوئیس، فنلاند و نروژ می باشد و شامل تمامی مواردی است که در سراسر دنیا به زبان کشورهای ذکر شده انتشار یافته اند؛ مثلاً کتابی که به زبان فرانسه در یک کشور آفریقایی انتشار یافته است.
    ▪ مجموعه دفتر هند و شرق
    علت اصلی گردآوری این مجموعه توسط کتابخانه، داشتن موضوعات علوم سیاسی، اجتماعی و انسانی به زبانهای آسیایی، شمال و شمال شرقی آفریقاست. سال گردآوری مجموعه مذکور به ۱۹۹۱ برمی گردد. این مجموعه قبلاً جزء بخش کتب چاپی و نسخ خطی شرقی بود و امروزه به محل دیگری منتقل شده است. مجموعه مهم دیگر در این زمینه، ادبیات، اسناد هند، پاکستان، برمه، بنگلادش، ایران، کشورهای خلیج، جنوب آفریقا، مالزی، سنگاپور، اندونزی، چین، و ژاپن است که در واقع مجموعه کتابخانه و اسناد دفتر هند و انعکاس فعالیتهای کمپانی هند شرقی و دفتر هند می باشد.
    ▪ مجموعه آثار چاپی ابتدائی Incunabula
    شامل فراهم آوری، انتخاب، سازماندهی و در دسترس قراردادن کتب غربی پیش از ۱۹۱۵ به زبان انگلیسی و پیش از ۱۸۵۱ به زبانهای اروپای غربی است.
    ▪ مجموعه نسخه های خطی
    نسخ خطی موجود در کتابخانه بریتانیا از نسخه های خطی ملی، گرایشها و آرشیوهای خصوصی تشکیل شده و بیشتر به زبان کشورهای اروپای غربی است که دارای ارزش پژوهشی بسیار زیادی برای محققان کشورها در زمینه موضوعات مختلف می باشد. قرائتخانه مربوط به نسخ خطی از ژانویه ۱۹۹۹ افتتاح شد و در ساختمان سنت پانکراس به ارائه خدمت پرداخت.
    ▪ مجموعه علوم و تکنولوژی و صنعت
    مجموعه علوم و تکنولوژی و صنعت و تجارت کتابخانه بریتانیا، یکی از غنی ترین منابع مرجع غرب است. گردآوری این مجموعه منحصر به فرد و یکتا، از طریق خرید، اهدا، مبادله و واسپاری قانونی صورت گرفته و شامل مجموعه ای از اختراعات سراسر جهان است. تعداد زیادی از آثار این مجموعه به شکل الکترونیکی وجود دارند. این مجموعه شامل ادبیات و منابع مربوط به تمامی حوزه های علوم و صنعت است که دارای یک استاندارد فنی بالا بوده و در حوزه صنعت جنبه علمی دارند و بخصوص جهت استفاده متخصصان بوده و جنبه های نظری، کمتر مد نظر هستند. همچنین، کتابخانه بریتانیا سعی کرده تا جایی که بودجه اجازه دهد، مجموعه ای غنی و گسترده از ادواری های با ارزش بدون توجه به زبانشان را فراهم کند و بخصوص کتابهای انگلیسی زبان به صورت جامع گردآوری شوند و در جمع آوری کتابهای فرانسوی و آلمانی به صورت گزینشی اقدام شود.
    ▪ مجموعه نقشه ها
    این مجموعه مشتمل بر مواد و منابع مربوط به نقشه کشی است. نکته مهم این است که Map library دسترسی به اطلس، کره و نقشه های سراسر دنیا را از قرن پانزدهم ممکن می سازد و خدمات وسیع مشاوره ای جهت نقشه کشی دوره های اولیه قرون وسطی را ایجاد می کند.
    ▪ مجموعه منابع تحقیقی
    از طریق وب سایت کتابخانه بریتانیا این امکان وجود دارد که پیوندهای مناسبی به تمام منابع تحقیقی داخلی و خارجی یافت که شامل پیوند کتابخانه مجازی مرجع، منابع علوم انسانی، نسخه های خطی، نقشه، موسیقی، آرشیو ملی صدا، روزنامه، مجموعه دفتر هند شرقی، کتب نادر، کتب علوم، تکنولوژی، صنعت و منابع تحقیقی است.
    ▪ مجموعه Philatelic یا تمبرشناسی
    در سال ۱۸۹۱ مجموعه تمبر افتتاح شد. این مـجموعه مشتـمل بـر بیـش از ۸ میـلیون
    مواد کتابخانه ای است که در بردارنده تمبر مالیاتی، پستی، نوشت افزار پستی، آثار هنری و مقالات، انتشارات نمونه، مواد تاریخی، مهرها و نشانه های رسمی و خصوصی از تمام دوره ها و تمامی کشورهاست.
    ▪ مجموعه موسیقی
    این مجموعه شامل موسیقی چاپی و نسخ خطی موسیقی است که شامل ۱۲ هزار نسخه کلی و صد هزار نسخه خطی بی نظیر و ۵/۱ میلیون مواد از نوع موسیقی چاپی است که از طریق خرید، مبادله، اهدا و واسپاری گردآوری شده اند. آثار موسیقی انتشار یافته در بریتانیا در قرن ۱۹ مشمول واسپاری قانونی شد که شامل موسیقی پاپ، کلاسیک و آموزشی بود.
    ▪ مجموعهNSA به عنوان آرشیو صدا
    این کتابخانه در حدود ۱۸۵ هزار نوار و مواد دیگر مثل نوارهای صوتی ـ ویدئویی و بیشتر از یک میلیون دیسک را از سراسر دنیا گردآوری کرده است که شامل موسیقی، دراما، ادبیات، آوای وحش، تاریخ شفاهی و نوارهای CD، DVD و مواد ضبط شده خصوصی است. فهرست این کتابخانه شامل ۵/۲ میلیون مدخل از مواد آرشیوی است. دورة روزآمدسازی این فهرست، روزانه است. فهرست مزبور از بی نظیرترین فهرستهای جهان به شمار می رود که دسترسی به انواع مختلف انتشارات شامل مجلات، ادواری ها، کتب و نوارهای صوتی را تضمین می کند. همچنین، ارائه خدمات رایگان فاکس، تلفن و
    E-mail از دیگر خدمات این قسمت است. حوز ه های عمدهNSA شامل دراما، موسیقی کلاسیک و ادبیات مجموعه های ملی موسیقی است.











    سـیما رهـایی۱
    منابع
    ـ کتابخانه بریتانیا (۱۳۵۳). نامه انجمن کتابداران ایران، دوره ۷، شماره ۱، بهار ۱۳۵۳، صص ۳۸-۷۴.
    ـ گلچین (۱۳۷۲)، رشد تکنولوژی آموزشی، دوره ۱۰، شماره ۱، مهر ۱۳۷۲، ص۴۶.
    ـ معـرفی جهت های نوین استراتژیک کتابخانه بریتانیا (۱۳۸۰). اتفاق، دوره ۱، شماره ۶، تیر ۱۳۸۰، صص ۱-۲.
    ـ معرفی طرح ایجاد کتابخانه اروپایی واحد (۱۳۸۰) اتفاق، دوره ۱، شماره ۷، مرداد ۱۳۸۰، صص ۱-۲.
    ـ مهدوی، شهرزاد (۱۳۷۴). ساخت کتابخانه جدید بریتانیا، آبادی، دوره ۵،
    ۱. کارشناس ارشد کتابخانه منطقه ای علوم وتکنولوژی شیراز Email: sima۵۱us@yahoo.com




    کتابداری و اطلاع رسانی

  2. #72
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض


  3. #73
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    مجله های علمی دسترسی آزاد و الگوهای مالی نشر آنها


    این مقاله ابتدا به مرور بحران کنونی تهیة نشریه های علمی و پژوهشی در کتابخانه های دانشگاهی و تخصصی که با مشکل افزایش هزینة اشتراک نشریه های ادواری مواجه هستند، می پردازد.








    ۲
    ۱

















    این مقاله ابتدا به مرور بحران کنونی تهیة نشریه های علمی و پژوهشی در کتابخانه های دانشگاهی و تخصصی که با مشکل افزایش هزینة اشتراک نشریه های ادواری مواجه هستند، می پردازد. سپس پیش زمینة ظهور نشریه های علمی رایگان موسوم به «مجله های دسترسی آزاد» را مورد بررسی قرار داده و به بحث در مورد الگوهای رایج برای تأمین مالی این شیوة نشر می پردازد. هدف نشریه های دسترسی آزاد که عموماً به صورت الکترونیکی منتشر می شوند این است که مقاله های علمی را به صورت رایگان در دسترس همگان قرار دهند. در الگوی سنتی، هزینه نشر یک نشریه از طریق حقّ اشتراک تأمین می شود. در عوض، مجله های دسترسی آزاد تلاش می کنند تا هزینة نشر خود را از مجرایی غیر از گرفتن حق اشتراک، از خوانندگان تأمین کنند. از شیوه های رایج مورد استفادة این مجله ها برای تأمین هزینه، می توان به گرفتن پول از مؤلفان برای نشر مقاله های آنان، درج آگهی تبلیغاتی، و یا جلب حمایت سازمانها و مؤسسات حامی پژوهش و نشر اشاره کرد. اگر چه تردیدهای بسیاری در مورد موفقیت این الگوی نشر مجله های علمی در دراز مدت وجود دارد، اما تعداد این مجله ها در حال حاضر رو به افزایش است و این می تواند دلیلی بر امکان همزیستی مجله های دسترسی آزاد در کنار مجله های سنتی باشد.
    ● مقدمه
    تا پیش از قرن هفدهم میلادی، ارتباط علمی میان دانشمندان عموماً بر مکاتبه های شخصی متکی بود. در کنار کتاب که دستاوردهای درازمدت دانشمندان را به کندی به دیگران انتقال می داد، ارتباطات فردی و مکاتبه های شخصی، فرایند بهتری برای آگاهی سریع دانشمندان از فعالیتها و دستاوردهای یکدیگر به شمار می رفت. اما بتدریج بر شمار دانشمندان افزوده شد. پژوهشگران علاقه مند به رسمیت شناخته شدن از سوی همتایان خود، خواهان ارائه راهکاری برای ایمن ساختن اندیشه های خود از سرقت، و نیز مجرایی برای مطلع شدن از اخبار و دستاوردهای علمی حوزه خود بودند. شیوة سنتی ارتباط علمی، جوابگوی این نیازها نبود. در چنین بستری بود که نشریه های علمی پا به عرصه حیات نهادند و نیز انجمنهای علمی بتدریج شکل گرفته و گسترده شدند. اولین نشریة علمی، هفته نامه ای بود به نام «مجله دانشوران»[۳] که در پنجم ژانویه سال ۱۶۶۵ در فرانسه منتشر شد و از سال ۱۸۱۶ نام آن تغییر یافت (فتاحی و منصوریان,۱۳۸۱، ص۱۴). این نشریه در ابتدا صرفاً سیاهه ای از کتابهای مهم بود. اما اولین نشریه علمی به معنای صحیح تر مجلة Philosophical Transactions of Royal Society بود که در ششم مارس ۱۶۶۵ در انگلستان منتشر شد. انتشار هر دو نشریه مذکور هنوز ادامه دارد (Brown & Smith, ۱۹۸۰, p. ۴).
    از سال ۱۶۶۵ که می توان آن را آغاز رسمی ارتباطات علمی به شیوه مدرن نامید، پیوسته بر تعداد دانشمندان، مقاله ها و نشریه های علمی افزوده شده است (Tenopir & King, ۲۰۰۰). افزایش چشمگیر انجمنهای علمی، بهبود خدمات پستی و نیز توسعه علوم و تقسیم آنها به زیرشاخه های متعدد طی سده های بعد، تأثیر بسزایی بر رشد تعداد نشریه های علمی داشت. هم اکنون انتشار نشریه های علمی تکامل یافته و به بلوغ رسیده است. امروزه شاهد نشر هزاران نشریه علمی ـ تخصصی در حوزه های مختلف علمی هستیم. انتشار مجله های علمی جدید پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت و تا سال ۱۹۹۴ روند صعودی داشت به طوری که تنها در این سال ۱۰۵۰ عنوان به جمع نشریه های علمی افزوده شد. پس از آن، این روند سیر نزولی یافته است. در حال حاضر (شهریور ۱۳۸۴) تعداد نشریه های ادواری که تحت عنوان «علمی ـ دانشگاهی» در پایگاه اولریخ فهرست شده اند، به ۵۳۶۹۲ عنوان می رسد که از این میان ۲۳۱۸۱ عنوان از نوع «مجله» هستند و از میان این مجله ها نیز ۷۳۷۲ عنوان به صورت آنلاین قابل دسترس می باشند. نشریه ها از ۱۸۰۰ میلادی تاکنون دارای رشد ثابت ۴۶/۳ درصدی بوده اند (Mabe, ۲۰۰۳, p. ۱۹۶).
    این روند افزایش تعداد دانشمندان، مقاله ها و مجله ها به مدت سه سده ادامه یافت، تا اینکه در نیمه دوم قرن بیستم نشانه های بحران بتدریج ظهور کرد. با وجود رشد متون علمی و تعداد دانشمندان که متقاضی دسترسی به این متون بودند، بودجه کتابخانه ها از رشد کافی برخوردار نبود و بسیاری شروع به لغو اشتراک برخی نشریه های خود کردند. این وضعیت در متون کتابداری و اطلاع رسانی به «بحران نشریه ها» معروف است (Manna, ۲۰۰۳). مقاله حاضر با توضیح بحران موجود در بازار مجله های علمی بویژه از منظر کتابداران و متخصصان اطلاع رسانی، سعی خواهد کرد نشر مجله های علمی رایگان موسوم به «مجله های دسترسی آزاد» را به عنوان یکی از راهکارهای به کارگرفته شده برای فایق آمدن بر این بحران و تسهیل ارتباطهای علمی تشریح نماید. روشهای مورد استفاده برای تأمین مالی این شیوة نشر مجله های علمی و چشم اندازهای آینده آنها نیز در بخشهای بعدی مقاله مورد بحث قرار می گیرند.
    ● بحران نشریه های علمی
    طی سالهای اخیر، مطالب بسیاری در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی درباره بحران نشریه ها منتشر شده است (برای نمونه نگاه کنید به: Geleijnse, ۱۹۹۹; Manna, ۲۰۰۳; Macgregor, ۲۰۰۵). این بحران که به مشکل فراروی کتابخانه های دانشگاهی و تخصصی برای اشتراک نشریه های علمی اشاره دارد، دارای دلایل مختلفی است و در حقیقت معرّف شکاف موجود میان میزان منابعی است که کتابخانه ها قادر به تهیه آنها هستند و میزان منابعی که پژوهشگران نیاز دارند. جوهره این بحران این است که از یک سو حجم مقاله ها و مجله های علمی و هزینه اشتراک نشریه های علمی افزایش یافته و می یابد و از سوی دیگر کتابخانه های دانشگاهی و تخصصی با بودجه محدود و انتظارهای رو به افزایش مراجعان برای تدارک نشریه های علمی بیشتر، مواجه هستند. در نتیجه، بیم آن می رود که کتابخانه ها قادر به همگامی با مخاطبان خود و برآوردن نیازهای اطلاعاتی آنان که همانا وظیفه اصلی کتابخانه هاست نباشند و این شکاف روز به روز عمیق تر شود.
    آمار انجمن کتابخانه های پژوهشی آمریکا (ARL) نشان می دهد که در فاصله سالهای ۱۹۸۶ تا ۲۰۰۳، در حالی که شاهد افزایش ۲۶۰ درصدی هزینه اختصاص یافته به نشریه ها در کتابخانه ها هستیم، میزان نشریه های خریداری شده تا سال ۲۰۰۱ تقریباً سیر نزولی داشته و پس از آن قدری افزایش یافته است. میزان نشریه های خریداری شده در سال ۲۰۰۱ حدود ۵ درصد کاهش داشته است (ARL, ۲۰۰۳). نمودار ۲ به خوبی نمایی از وضعیت بحرانی نشریه ها را در کتابخانه ها نشان می دهد. کاهش هزینه یک واحد نشریه در سال ۲۰۰۱ به این علت است که در این سال ناشران بیشتری اقدام به ارائه اشتراک الکترونیک دسته جمعی نشریه های خود در قالب قراردادهای معروف به «قرارداد بزرگ» (Big Deal) نمودند(توضیح این قراردادها در ادامه ارائه می شود). همچنین، آمار نشان می دهد که هزینه صرف شده برای نشریه های الکترونیکی در کتابخاهای دانشگاهی آمریکا در فاصله سالهای ۱۹۹۴ تا ۲۰۰۳ بیش از هجده برابر شده است که نشان دهنده روند رو به افزایش گرایش کتابخانه ها به اشتراک نسخه الکترونیکی نشریه ها و نیز روند رو به افزایش هزینه اشتراک نشریه هاست (Young & Kyrillidou, ۲۰۰۴). در انگلستان نیز در حالی که در سالهای اخیر سهم ادواریها از بودجه کتابخانه های دانشگاهی حدود ۵۰ درصد افزایش یافته، اما کتابخانه ها نتوانسته اند تعداد نشریه های مورد اشتراک خود را ثابت حفظ کنند واین تعداد کاهش یافته است (House of Commons, ۲۰۰۴). این وضعیت قاعدتاً در سایر کشورها که اقتصاد ضعیف تری دارند، بدتر است.
    عوامل متعددی در ایجاد این شرایط بحرانی دخالت دارند که می توان آنها را در قالب سه گروه عمده دسته بندی کرد:
    الف) عوامل ناشی از سیاستهای ناشران
    طی دهه های گذشته شاهد کاهش تدریجی مجله های علمی منتشر شده توسط دانشگاهها و انجمنهای علمی و استیلای ناشران خصوصی بر بازار نشر بوده ایم. بسیاری از دانشگاهها و انجمنهای علمی به دلیل مشکلات مالی و فنی، نشریه های علمی خود را به ناشران خصوصی فروخته و یا انتشار آنها را به این ناشران واگذار کرده اند. این گونه تصرف تدریجی مجله های علمی توسط ناشران خصوصی، گاه با اعتراض اعضای هیئت تحریریه نیز مواجه می شود. به عنوان مثال، در اکتبر ۲۰۰۱ چهل نفر از اعضای هیئت تحریریه مجله Machine Learning از انتشارات Kluwer برای حمایت از نشریه الکترونیکی Journal of Machine Learning Research (JMLR) استعفا دادند. همچنین در ۱۹۹۹، ۱۴ نفر از ۲۶ عضو هیئت تحریریه مجله Journal of Academic Librarianship در اعتراض به فروش آن به انتشارات الزویر استعفا دادند (Booth et al., ۲۰۰۲).
    مشکل دیگر، نوع قراردادهای اشتراک مجله هاست که ناشران به کتابخانه ها و دیگر خریداران تحمیل می کنند. قراردادهای اشتراک گروهی مجله ها موسوم به «قرارداد بزرگ» که بویژه با گسترش دسترسی الکترونیک به مجله ها رواج بسیار یافته، منتقدان بسیاری دارد. به عنوان مثال، فالک در مقالة خود به شرح اعتراض کتابخانه های دانشگاهی علیه ناشران مجلات و قیمتهای آنها پرداخته است (Falk, ۲۰۰۴). طی این نوع قراردادها، کتابخانه یا گروهی از کتابخانه ها به عنوان یک کنسرسیوم با پرداخت مبلغی به ناشر، از حق دسترسی الکترونیک به تمامی نشریه های آن ناشر برخوردار می شوند. حق محدود کتابخانه ها برای گزینش نشریه های مورد نیازشان و نیز محدودیت در لغو اشتراک یک نشریه بخصوص در صورت عدم تمایل یا نیاز کتابخانه به آن نشریه، از جمله انتقادهای وارد است. (برای اطلاع بیشتر در مورد این قراردادها نگاه کنید به Ball, ۲۰۰۴; Van Orsdel & Born, ۲۰۰۳).
    ب) عوامل مربوط به کتابخانه ها
    کتابخانه های تخصصی و دانشگاهی به عنوان عمده ترین خریداران مجله های علمی، اهمیت زیادی در اقتصاد این صنعت دارند. با این حال، کاهش بودجه یا ناکافی بودن آن از مشکلات همیشگی کتابخانه هاست. برخی عوامل اقتصادی نیز گاه بر این مشکلات می افزایند. به عنوان مثال، نوسان نرخ برابری دلار در برابر یورو و پوند، گاه قدرت خرید کتابخانه های واقع در حوزة جغرافیایی یکی از این واحدهای پولی را کاهش می دهد. این مشکل در مورد کشورهای در حال توسعه نیز صدق می کند. روز به روز فشار بیشتری بر کتابخانه ها برای همگامی با روند علمی دانشگاهها یا سازمانهای مادر وارد می آید. کاربران لزوماً آگاهی چندانی از محدودیتهای مالی کتابخانه ها ندارند و ناتوانی آنها در تأمین به موقع مجله ها و کتابهای علمی را ممکن است ناشی از ضعف مدیریتی و خدماتی کتابخانه ها و کتابداران تلقی کنند. از این رو، شیوه های جدید و کارآمد تأمین منابع مانند دسترسی آزاد به مجله های الکترونیکی، اغلب از سوی کتابخانه ها و دیگر مراکز اطلاعاتی مورد استقبال قرار می گیرند.
    ج) عوامل مربوط به خوانندگان
    در میان منابع علمی، مقاله های نشریه های علمی برای دانشمندان و پژوهشگران اهمیت ویژه ای دارد. (Tenopir et al., ۲۰۰۵; Tenopir & King, ۲۰۰۲, p. ۲۵۹). افزایش تعداد دانشمندان و آثار علمی آنان از یک سو عامل رشد نشریه های علمی بوده و از سوی دیگر تقاضا برای نشریه های علمی را افزایش داده است. این تقاضا عمدتاً در کتابخانه های دانشگاهی و تخصصی تجلی یافته، زیرا پژوهشها (Tenopir, ۲۰۰۳; Tenopir & King, ۲۰۰۱, p. ۱۱۷) نشان داده که دانشمندان امروزه تمایل کمتری برای اشتراک نشریه ها به صورت شخصی دارند و بیشتر مقاله های مورد نیاز خود را از کتابخانه ها تأمین می کنند که یکی از دلایل آن می تواند هزینه های بالای اشتراک نشریه ها باشد.
    همچنین برخی دانشمندان از کندی سرعت چرخه نشر در برخی مجله ها گلایه دارند و معتقدند با به کارگیری تسهیلات نشر الکترونیکی، می توان این فرایند و اجزای آن از جمله بررسی تخصصی[۵] را تسریع کرد. ذکر این نکته نیز حایز اهمیت است که نشر «دسترسی آزاد» به دلیل مزایای آن دارای جذابیت زیادی برای مؤلفان است. نتایج بررسیها (Lawrence, ۲۰۰۱, p. ۵۲۱; Antelman, ۲۰۰۴) نشان می دهد که مقاله های برخوردار از دسترسی آزاد، بیشتر خوانده شده و مورد استناد قرار می گیرند و طبعاً هر مؤلفی خواستار دسترس پذیری بیشتر و آسان تر به آثار خود است. تنها نکته در مورد مجله های دسترسی آزاد که بنا بر پیمایشهای انجام شده (Rowlands et al., ۲۰۰۴) به نظر می رسد موجب نگرانی مؤلفان و پژوهشگران شده، احتمال حذف یا افت کیفیت فرایند بررسی تخصصی در این نوع نشر و در نتیجه افت کیفیت مقاله های علمی است. این نگرانی نیز بیشتر از کمبود آگاهی در مورد این نوع نشر و از این سوء تفاهم ناشی می شود که مجله های دارای دسترسی آزاد فاقد فرایند بررسی تخصصی هستند. در حالی که مجلات دسترسی باز نیز همانند سایر مجلات علمی دارای گروه ویراستار و مراحل ویراستاری و گزینش مقالات می باشند.
    تمامی این مشکلات در دسترسی دانشمندان به مجله های علمی، موجب شده گروهی در جستجوی شیوه ای دیگر برای دسترس پذیرکردن مقاله های علمی برآیند. در میان شیوه های مطرح و عملی شده می توان به ایجاد آرشیوهای نسخه های پیش از چاپ مقالات[۶]، مجموعه های سازمانی[۷] و انتشار نشریه های علمی به شیوه دسترسی آزاد اشاره کرد.
    ● مجله های علمی دسترسی آزاد و پیشینه آنها
    تاکنون تعاریف متعددی برای نشر دسترسی آزاد از سوی این نشریه ها و یا در نشستها و همایشهای بین المللی ارائه شده است (برای مروری کلی بر نشر دسترسی آزاد، نگاه کنید به Suber, ۲۰۰۴). با وجود تعدد تعاریف موجود، جوهرة اکثر آنها یکسان است. در اینجا به عنوان نمونه، تعریف ارائه شده در بیانیه «بتسدا»[۸] در مورد نشر دسترسی آزاد، ارائه می شود:
    «نشر دسترسی آزاد»، نشریه ای است که ازدو ویژگی برخوردار باشد:
    الف) نویسندگان و دارندگان حقوق پدیدآورنده، اختیار همیشگی و قطعی دسترسی به اثر و نیز تکثیر، استفاده، توزیع، انتقال و نمایش آن اثر به دیگران و تولید و گسترش اقتباسهایی از آن به هر شکل دیجیتال برای مقاصد مجاز را به همه خوانندگان واگذار می کنند، مشروط بر آنکه این استفاده و توزیع با استناد کامل به نام پدیدآورندگان باشد. همچنین، خوانندگان می توانند تعداد محدودی نسخه چاپی آن اثر را برای استفاده شخصی تکثیر نمایند.
    ب) نسخه ای کامل از آن نوشته همراه با تمام مواد پیوست به آن از جمله آگهی اعلام دسترس پذیری آزاد اثر، در دست کم یک بانک اطلاعاتی پیوسته (مانند کتابخانه های دیجیتال) نگهداری شود که این بانک یا مخزن می تواند متعلق به یک نهاد آموزشی، انجمن پژوهشی، نهاد دولتی یا هر سازمان معتبر دیگری باشد که به دنبال دسترسی آزاد، توزیع نامحدود و نگهداری طولانی مدت آثار است»(Bethesda, ۲۰۰۳).
    نکته ای که باید به آن توجه داشت، تمایز میان نشریه های علمی دسترسی آزاد و سایر موارد برخوردار از دسترسی آزاد است. به عنوان مثال، مجموعه های سازمانی نیز عموماً دارای دسترسی آزاد هستند اما بحث ما در اینجا تنها به مجله های علمی با دسترسی آزاد محدود می شود. مجموعه های سازمانی معمولاً دربرگیرنده نسخه های پیش از چاپ مقالات و یا گزارشهای پژوهشی هستند. این مواد لزوماً مورد بررسی تخصصی قرار نمی گیرند.
    راهنمای مجله های دارای دسترسی آزاد[۹]، مجلة دسترسی آزاد را مجله ای تعریف کرده که «برای انتشار از الگویی استفاده می کند که در آن هیچ هزینه ای از خواننده دریافت نمی شود و خواننده از حق خواندن، چاپ کردن، بارگذاری کردن، ارسال به دیگران و پیوند دادن به آن برخوردار است».
    تعاریف فوق گویای چگونگی تولید و بهره گیری از مجله های دسترسی آزاد است. اما از آنجا که تأکید ما در اینجا بر نشریه های علمی است و از آنجا که کنترل کیفی مقاله های علمی اهمیت بسیاری دارد، باید اصل کنترل کیفی یا بررسی تخصصی را نیز به ویژگی این مجله ها افزود. به طور خلاصه، ویژگیهای مجله های علمی دسترسی آزاد را می توان چنین برشمرد:
    ▪ دارای دسترسی نامحدود پیوسته روی اینترنت هستند.
    ▪ خواننده از حق خواندن، چاپ کردن، بارگذاری کردن، ارسال به دیگران و پیوند دادن به آنها برخوردار است.
    ▪ برخلاف نشریه های دیگر که مؤلف معمولاً پیش از نشر مقاله با امضای موافقتنامه ای بخش زیادی از حقوق خود را به ناشر منتقل می کند؛ در مجله های دسترسی آزاد، مؤلف معمولاً صاحب حقوق خود باقی می ماند.
    ▪ پذیرش مقاله ها برای نشر در این مجله ها منوط به تأیید چند داور و گذراندن فرایند بررسی تخصصی است.
    پیشینه ایدة دسترسی آزاد به متون علمی حتی به پیش از همگانی شدن اینترنت و رشد نشریه های الکترونیکی آزاد برمی گردد. پل گینسپارگ[۱۰]، فیزیکدانِ آزمایشگاه فیزیک لوس آلاموس[۱۱] در ۱۹۹۱ اقدام به تأسیس یک آرشیو پیوسته از نسخه پیش چاپ مقاله های فیزیک کرد تا دسترسی فیزیکدانان به مقاله های یکدیگر را تسهیل کند (Schaffer, ۲۰۰۴). اما در سالهای اخیر، توجه بیشتری به دسترسی آزاد به متون علمی معطوف گردیده است و علاوه بر دانشمندان و برخی ناشران و مؤسسه های حامی پژوهش، دولتها نیز وارد این عرصه شده اند. به عنوان نمونه، کمیته علم و فناوری مجلس عوام انگلستان در ۲۰۰۳ اقدام به تفحص در مورد نشر مجله ها و مطالب علمی و پدیده دسترسی آزاد در این حوزه کرد (House of Commons, ۲۰۰۴). همچنین، بر اساس قانون آزادی اطلاعات انگلیس که در ۳۰ نوامبر ۲۰۰۰ به تصویب رسیده و از اول ژانویه ۲۰۰۵ به اجرا درآمده است، نهادها و مؤسسه های عمومی (نظیر نهادهای دولتی، دانشگاهها، مدارس و ...) موظفند تا اطلاعات خود را به رایگان در دسترس عموم قرار دهند. ایده اصلی این نوع قوانین این است که چون هزینة نهادهای عمومی از بودجه عمومی یعنی در حقیقت از مالیات پرداخت شده توسط خود مردم تأمین می شود، همه مردم باید به اطلاعات به صورت رایگان دسترسی داشته باشند. این استدلال در مورد برخی حوزه های علمی نیز برای پشتیبانی از دسترسی آزاد، به کار می رود. به عنوان مثال، مؤسسه ملی بهداشت آمریکا[۱۲] که یک نهاد عمومی وابسته به دولت است، تأمین کنندة مالی بخش بزرگی از پژوهشهای پزشکی این کشور است. به طور کلی، دولت آمریکا تأمین کننده مالی حدود ۵۶ درصد از فعالیتهای پژوهشی این کشور است (Falk, ۲۰۰۴, p. ۵۲۷).از این رو، بسیاری معتقدند مقاله هایی که دانشمندان در نتیجه این پژوهشها ـ که با مالیات مردم پشتیبانی مالی شده اند ـ منتشر می کنند، باید برای عموم مردم به طور رایگان دسترس پذیر باشند. اینکه یک مؤسسه ـ عموماً دولتی ـ مبالغ هنگفتی برای پژوهش هزینه کند و نتیجه پژوهش پژوهشگران آن بدون پرداخت هزینه ای به نویسندگان یا مؤسسه آنها توسط یک ناشر خصوصی منتشر شود، و پس از انتشار مقاله، آن پژوهشگر و یا مؤسسه وی برای دسترسی به همان مجله مجبور به پرداخت مبلغ زیادی به عنوان حق اشتراک باشد، از سوی بسیاری از پژوهشگران و دانشمندان پذیرفته نیست. برخی مطالعات نشان می دهند که پژوهشگران و دانشمندان نمی توانند دلیل قیمت بالای نشریه های علمی را درک کنند. یک پیمایش بین المللی که به منظور سنجش میزان آگاهی مؤلفان درباره نشریه های دسترسی آزاد و نیز انتشار نشریه های علمی انجام شده مؤید این ادعاست. برخی از مؤلفان طی این پیمایش اذعان داشته اند که نمی توانند علت قیمت بالای نشریه ها را دریابند چرا که این روزها تایپ مقاله ها را عموماً خود مؤلفان انجام می دهند، داوران مجله ها حقوقی دریافت نمی کنند، و تنها پرداخت هزینه های چاپ و صحافی بر عهده ناشران است. (Rowlands et al., ۲۰۰۴, p. ۱۰).











    حمیدرضا جمالی مهموئی [۲]
    حسین وکیلی مفرد
    سعید اسدی
    منابع
    (توضیح: تمامی منابع آنلاین زیر، آخرین بار در ۸/۱۱/۸۳ مورد بازدید قرار گرفتند)
    ـ فتاحی, رحمت الله و منصوریان, یزدان . (۱۳۸۱). مدیریت نشریه های ادواری: جنبه های نظری و کاربردی گزینش, فراهم آوری و ارائه خدمات ادواریهای چاپی و الکترونیکی. تهران. انتشارات دبیزش.
    - Antelman, K. (۲۰۰۴), “Do open access articles have a greater research impact?”, College & Research Libraries, ۶۵(۵), pp. ۳۷۲-۳۸۲.
    - ARL (۲۰۰۳), ARL Statistics ۲۰۰۲-۰۳, Monograph and Serial Costs in ARL Libraries ۱۹۸۶-۲۰۰۳, Washington, D.C: Association of Research Libraries. Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] graphs/۲۰۰۳/monser۰۳.pdf
    - Ball, D. (۲۰۰۴), “What’s the ‘big deal’, and why is it a bad deal for universities?”, Interlending and Document Supply, ۳۲(۲), pp.۱۱۷–۱۲۵.
    - Bethesda Statement on Open Access Publishing (۲۰۰۳, July ۲۰), [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    - Booth, A. et al. (۲۰۰۲), “University at Buffalo Libraries’ Strategic Planning Process, Environmental Scan Subgroup Report, Scholarly Communication, Research, and Libraries”, Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] .lib.buffalo.edu/sw/stplan/envscans/env-collaborations.pdfen
    - Brown, C. D. & Smith, L. S. (۱۹۸۰) “Serials: past, present and future”, ۲nd ed. Birmingham (AL): EBSCO Industries.
    - Davis, P. et al. (۲۰۰۴, August ۹), Report of the CUL Task Force on Open Access Publishing, Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]. edu/bitstream/۱۸۱۳/۱۹۳/۳/OATF_Report_۸-۹.pdf
    -DOAJ (۲۰۰۴), Directory of Open Access Journals, [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] .doaj.org/articles/about#definitions
    - Falk, H. (۲۰۰۴), “Open access gains momentum”, The Electronic Library, ۲۲(۶), pp.۵۲۷-۵۳۰.
    - Geleijnse, H. (۱۹۹۹), “Licensing Principles, Consortia and Practical Experiences”, Liber Quarterly: The Journal of European Research Libraries, ۹(۴), pp. ۴۰۲-۴۱۲.
    - Gooden, P. et al (۲۰۰۲, September ۳۰), Scientific Publishing: Knowledge is Power, Morgan Stanley, Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]. org/MorgStan۳۰۰۹۰۲.pdf
    - Goodman, D. (۲۰۰۵), “Open access: what comes next?”, Learned Publishing, ۱۸(۱), pp.۱۳-۲۳.
    - House of Commons (۲۰۰۴), “Scientific Publications: Free for all?” British Government, House of Commons, Science and Technology Committee, Tenth Report of Session ۲۰۰۳-۰۴, Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] cmsctech/۳۹۹/۳۹۹.pdf
    - Hovav, A. & Gray, P. (۲۰۰۴), “Managing academic e-journals”, Communications of the ACM, ۴۷ (۴), pp. ۷۹-۸۲.
    - Lawrence, S. (۲۰۰۱), “Online or invisible?” Nature, ۴۱۱(۶۸۳۷), p.۵۲۱.
    - Mabe, M. (۲۰۰۳), “The growth and number of journals”, Serials, ۱۶(۲), pp.۱۹۱-۱۹۷.
    - Macgregor, G. (۲۰۰۵), “The nature of information in the twenty-first century: Conundrums for the informatics community?”, Library Review, ۵۴(۱), pp. ۱۰-۲۳.
    - Manna, M. L. (۲۰۰۳), “The economics of publishing and the publishing of economics”, Library Review, ۵۲(۱), pp.۱۸-۲۸
    - Mehrdad, M., Heydari, A., Sarbolouki, M. N., Etemad, Sh. (۲۰۰۴), “Basic science in the Islamic Republic of Iran”, Scientometrics, ۶۱(۱), pp. ۷۹-۸۸.
    - Mogge, D. (۱۹۹۹), “Seven Years of Tracking Electronic Publishing: The ARL Directory of Electronic Journals, Newsletters and Academic Discussion Lists”, Library Hi Tech, ۱۷(۱), pp.۱۷-۲۵.
    - Rowlands, I., Nicholas, D. & Huntingdon, P. (۲۰۰۴), “Scholarly Communication in the Digital Environment: What do authors want? Findings of an international survey of author opinion: project report. ۱۸ March ۲۰۰۴”, City University London, Department of Information Science, Centre for Information Behaviour and the Evaluation of Research (Ciber). Available: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    - Schaffer, A. (۲۰۰۴, December ۱۴), “Open Access, should scientific articles be available online and free to the public?”, Slate, Available: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    -Suber, P. (۲۰۰۴, November ۴), Open Access Overview, Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    - Tamber, P. S., Godlee, F. & Newmark, P. (۲۰۰۳), “Open access to peer-reviewed research: making it happen”, Lancet, ۳۶۲: pp.۱۵۷۵-۱۵۷۷.
    - Tenopir, C. (۲۰۰۳), “Use and users of electronic library resources: an overview and analysis of recent research studies. Report for the Council on Library and Information Resources. August ۲۰۰۳”, Available at:[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] pub۱۲۰.pdf
    - Tenopir, C. & King, D. W. (۲۰۰۰), Towards Electronic Journals: Realities for Scientists, Librarians, and Publishers. Washington, D.C.: Special Libraries Association.
    - Tenopir, C.& King, D.W (۲۰۰۱), “The use and value of scientific journals: past, present and future”, Serials, ۱۴(۲), pp. ۱۱۳-۱۲۰.
    - Tenopir, C. & King, D.W (۲۰۰۲), “Reading behaviour and electronic journals”, Learned Publishing, ۱۵(۴), p. ۲۵۹-۱۶۵.
    - Tenopir, C. & King, D.W., Boyce, P., Grayson, M. & Paulson, K. (۲۰۰۵), “Relying on electronic journals: reading patterns of Astronomers”, Journal of the American Society for Information Science and Technology, ۵۶ (۸), ۷۸۶–۸۰۲.
    - Ulrich&#۰۳۹;s International Periodicals Directory, Online database (۲۰۰۴), New Providence, NJ: R.R. Bowker.
    - Van Orsdel, L. & Born, K. (۲۰۰۳, April ۱۵), “Big Chill on the Big Deal?”, Library Journal, Issue: ۷, Available: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] journal.com/
    - Young, M, & Kyrillidou, M. (۲۰۰۴), ARL supplementary statistics ۲۰۰۲-۰۳, Washington, D.C: Association of Research Libraries. Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۱. در متون فارسی، معادل یکسانی برای اصطلاح Open access وجود ندارد و عبارت مجله های دسترسی باز، مجله های دسترسی آزاد و یا مجله های با دسترسی آزاد را می توان به کار برد. در این مقاله از عبارت «مجله های دسترسی آزاد» که گویاتر به نظر می رسد، استفاده شده است.
    ۲. حمیدرضا جمالی مهموئی، دانشجوی دکترای اطلاع رسانی دانشگاه لندن. حسین وکیلی مفرد، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان. سعید اسدی، دانشجوی دکترای فناوری اطلاعات دانشگاه کوئینزلند استرالیا
    ۱. Journal des scavants.
    ۱. این آمار برگرفته از جستجوی انجام شده در پایگاه اولریخ در بهمن ۱۳۸۳ است.
    ۱. Peer Review
    ۲. Preprint Archives
    ۳. Institutional Repositories
    ۴. Bethesd
    ۱. Directory of Open Access Journals ([برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید])
    ۱. Paul Ginsparg
    ۲. Los Alamos
    ۱. National Institute of Health (NIH)
    ۱. Springer
    ۱. [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۲. Iranian Journal of Medical Sciences ([برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید])
    [۱۶] ۳. [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۱. [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۲. Public Library of Science: PLoS ([برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید])
    [۱۹] ۳. [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۱. برای سیاهه ای از این مجله ها نگاه کنید به: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]




    کتابداری و اطلاع رسانی

  4. #74
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    کیفیت محتوای کتاب


    در یک نگاه کلی، کتابهایی که ناشران منتشر می کنند در یکی از سه حوزة علوم و تکنولوژی، علوم اجتماعی و علوم انسانی قابل طبقه بندی است.
























    در یک نگاه کلی، کتابهایی که ناشران منتشر می کنند در یکی از سه حوزة علوم و تکنولوژی، علوم اجتماعی و علوم انسانی قابل طبقه بندی است. گرچه معیارهای کیفی ارزیابی کتابها در هر یک از این حوزه ها با یکدیگر تفاوت دارد، اما برای سنجش کیفی همه آنها معیارهای مشترکی وجود دارد. عمده ترین معیار مشترک این است که کتاب یک منبع ردیف اول یا منبع ردیف دوم یا سوم است.
    آثاری که برای اولین بار اندیشه، روش، نگرش یا واقعیت ناشناخته ای را گزارش می کنند، منابع نومایه یا منابع ردیف اول نامیده می شوند و ممکن است محتوای آنها در شکل دهی به دانش، مؤثر باشد. منابع ردیف اول در علوم انسانی، منابعی هستند که اندیشه ای نو در قالب شعر، نمایشنامه، نقاشی، داستان، گزارش، بحثهای فلسفی، تحلیل تاریخی را در خود ثبت کرده اند. منابع ردیف اول در علوم اجتماعی و نیز در علوم و تکنولوژی، منابعی محسوب می شوند که حاصل تحقیقات جدید را به گونه ای منفرد یا در ترکیبی نوتر از آنچه قبلاً وجود داشته، منتشر می کنند.
    منابعی که محتوای منابع ردیف اول را توصیف یا توضیح داده، تجدید ساختار و تغییر نظم می دهند یا در زمینه خاصی مورد استفاده قرار می دهند، منابع ردیف دوم نامیده می شوند. منابع ردیف دوم، بویژه در قالب کتابهای درسی و کمک درسی، در آموزش، ترویج دانش و همه فهم کردن علم کاربرد دارند.
    طبق موارد بالا، کتابها را می توان به لحاظ کارکرد و اثرگذاری بر فرد و جامعه، به دو گروه تقسیم کرد: ۱) کتابهایی که دانش و اندیشه هایی جدید را مبتنی بر اندیشه های موجود ارائه می دهند، ۲) کتابهایی که دانش و اندیشه های ماندگار بشری را برای مخاطبان با تواناییهای ذهنی و دانشی متفاوت، توصیف یا تشریح می کنند.
    منابعی نیز وجود دارند که در هیچ یک از دو گروه بالا قرار نمی گیرند. این منابع را منابع ردیف سوم می نامند و هدف اصلی از تولید آنها اطلاع رسانی درباره منابع ردیف اول و منابع ردیف دوم است. این گروه از کتابها، در کتابخانه ها به عنوان کتابهای مرجع شناخته می شوند. این کتابها یا پاسخ کوتاه پرسش را خود ارائه می کنند (مانند فرهنگها) و یا مشخص می کنند که پاسخ در چه کتابی وجود دارد ( مانند کتاب شناسیها).
    منابع ردیف اول را می توان منابع دانش پرور و منابع ردیف دوم و سوم را منابع دانش گستر نامید.
    حال که تولید علم، اصلی ترین موتور حرکت برای دستیابی به اهداف سند بیست ساله است، فراهم آوردن شرایط برای پرورانده شدن دانش و خلق اندیشه های نو، مهمترین وظیفه سیاستگذاران و مجریان وزارتخانه ها و بویژه سه وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی است. در پیوند با مبحث این نوشته، لازم است که این وزارتخانه ها و سازمانهای دولتی مرتبط، با سیاستگذاری صحیح، تخصیص بودجه، به کارگیری توانمندان علمی و پژوهشی و هدایت امور تحقیقات، زمینه های مناسب تولید علم را میسر سازند و ناشران دولتی حاصل تحقیقات نومایه را در قالب کتاب یا گزارش تحقیق، منتشر کنند. واگذاری نشر این آثار به ناشران دولتی از چند جهت قابل توجیه است. مهمترین مورد این است که مخاطب این آثار گروه اندکی از متخصصان همطراز با پژوهشگران اصلی هستند و لذا، این آثار با وجود بازده اقتصادی بسیار بالایی که برای کل جامعه دارند، فاقد بازده اقتصادی به معنای مورد نظر ناشران خصوصی هستند. این نکته در ادبیات مربوط به نشر در عبارت «ناشران خصوصی به چاپ کتابهای تئوریک و کتابهایی که گزارش تحقیقات را منعکس می کنند، رغبت ندارند» منعکس شده است. نکته دوم این که، تعداد این کتابها آن قدر کم است که نمی توانند مقدار قابل توجهی از هزینه و وقت تعداد اندکی از ناشران ایران را پوشش دهد و آنها را، به لحاظ اقتصادی، سرپا نگهدارد.
    منابع ردیف سوم نیز در مفهومی که در بالا به آن پرداخته شد همانند منابع ردیف اول، جایگاه چندانی در فعالیتهای ناشران خصوصی ندارند. برخی ناشران خصوصی در نشر فرهنگهای یک زبانه و دو زبانه فعالیت می کنند، اما تعداد این ناشران بسیار اندک است.
    بر این اساس، آنچه در حیطه فعالیت ناشران خصوصی قرار می گیرد، منابع ردیف دوم است در معنایی که در بالا به آن اشاره شد، زیرا بخش قابل توجهی از جامعه ایران در سنینی هستند که می آموزند، برگستره دانش خود می افزایند و به درک بسیاری از دانسته های علمی، فلسفی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و … نیاز دارند. شاخصه مهم این آثار، تألیف یا ترجمه بودن آنهاست.
    تألیف به معنای الفت برقرار کردن بین دانسته های پراکنده یا دانسته های مجزا از هم و ترجمه به معنای برگرداندن متنی ـ بیشتر تألیفی ـ از زبان دیگر به زبان فارسی است. مهمترین شاخصه کیفیت در یک اثر تألیفی، اعتبار، صحت و دقت محتواست. برای دستیابی به این سه معیار، مؤلف باید:
    ۱) با منابع معتبر مربوط، آشنایی تخصصی داشته باشد. مؤلف معتبر برای نگارش آثار خود به آثار مؤلفان معتبر تکیه می کند و یا « نخبگان از آثار نخبگان استفاده می کنند» . در دسترس بودن منابع معتبر فارسی و غیرفارسی از موارد اولیه تولید منابع معتبر است؛
    ۲) انتقال مطالب از منابع معتبر را به درستی انجام دهد؛
    ۳) در برقراری پیوند و ارائه تفاسیر یا تحلیل مبتنی بر اطلاعات انتقال داده شده، دقت لازم را داشته باشد.
    به بیانی دیگر مؤلف باید در موضوع کتابی که تألیف یا ترجمه می کند، تخصص داشته باشد. متخصص کسی است که هم از تاریخچه وقایع مهم یک رشته علمی آگاهی کامل داشته و هم با وضعیت فعلی رشته علمی کاملاً آشنا باشد. بویژه مورد دوم برای نگارش کتابی که مخاطبان روز را داشته باشد، اهمیت دارد. ساده ترین معیاری که برای داشتن تخصص به کار برده می شود، سطح تحصیلات است. امروز در همه حوزه های علوم و تکنولوژی، علوم اجتماعی و در بیشتر حوزه های علوم انسانی، کارشناسان ارشد و دارندگان درجه دکتری را متخصص تلقی می کنیم. مدیران مراکز نشر سازمانهای دولتی و مدیران مراکز نشر خصوصی، باید به فراهم آوردن شرایط تألیف برای این گروه از افراد بیشتر از سایر افراد بکوشند. به بیانی دیگر، « ناشران معتبر، ناشرانی هستند که آثار مؤلفان معتبر را منتشر می کنند».
    انتشار کتاب با کیفیت توسط ناشران، تنها به گزینش مؤلفان معتبر ختم نمی شود، بلکه ناشر خود نیز باید در حوزه ای که کتاب منتشر می کند، به درجه ای از تخصص دست یابد. آشکار است که با افزایش روزافزون موضوعات تخصصی، هر ناشری می تواند در یک یا دو حوزه تخصصی فعالیت کند. گرچه اندک، ولی ناشرانی هستند که به این امر توجه کرده و در حوزه ای خاص به کار نشر می پردازند. حتی، گاه مشاهده می شود کتابفروشیهایی به تخصصی شدن گرایش نشان داده اند. کتابفروشانی هستند که فقط کتابهای پزشکی یا فقط کتابهای حقوقی یا فقط کتابهای کتابداری و اطلاع رسانی می فروشند. لازم است بین این نوع تخصص گرایی با تخصص گرایی در انتشار کتابهای کمک درسی و یا تخصص گرایی در انتشار کتابهای کودکان، تفاوت قایل شد. این گونه تخصص گرایی، تخصص گرایی شکلی است و نه تخصص گرایی موضوعی که مورد نظر این نوشته است.
    کتابداران برای تعیین اعتبار نویسنده به سطح علمی مؤلف و برای اعتبار ناشر به آثاری که قبلاً منتشر کرده، توجه می کنند. مناسب است سازمانهای مسئول و وزارت ارشاد اسلامی برای اعتبار بخشی یا امتیازدهی به ناشران، به سابقه آثاری که هر ناشر منتشر کرده و ردیابی دیدگاه عمومی یا تخصصی هر ناشر، توجه کنند.
    هم در آثار تألیفی و هم در آثار ترجمه ای، سه معیار «خوانایی»، «جذابیت» و «دسترس پذیری محتوا» اهمیت ویژه ای دارد. معیارهای کمّی مورد توجه در حوزه خوانایی، کلمات مناسب و کوتاه، جملات روشن و کوتاه و پاراگرافهای قابل فهم است. این مورد بویژه در آثار علمی که هدف انتقال ساده دانش است، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در آثار ادبی که افزون بر انتقال ساده اندیشه ها، انتقال احساس نیز در نظر است، جذابیت جایگاه ویژه ای دارد. روال کلی این است در شرایط امروزی که پدیده هایی جذابتر از کتاب وجود دارد، جذابیت مخصوص آثار ادبی نیست، بلکه در آثار دیگر نیز جایگاه خاص خود را دارد.
    مورد سوم اینکه، شرایط اجتماعی همه را به شتاب واداشته است. معمولاً، انسانها برای انجام امور روزانه وقت کم می آورند و لذا نمی توان از آنها توقع داشت برای آگاهی از کل متن کتاب یا یافتن مطلبی از داخل یک کتاب، وقت زیادی صرف کنند. در این شرایط، «دسترس پذیری» اهمیت بسیاری دارد. دسترس پذیری ابعاد بسیار دارد، سه مورد از آن عبارتند از: وجود فهرست مندرجات مکفی و نمایه های خوب برای موضوعات ریزتر و اسامی، روان بودن متن و تطابق آن با چارچوبهای ذهنی، نظم جایگاه اسامی، صفات، قیود و افعال در زبان فارسی، تطابق مفاهیم و اندیشه ها با توان درک خواننده و سهولت دستیابی فیزیکی به کتاب و امکان مطالعه کتاب در هر زبانی و مکانی.
    چون همواره نمی توان متوقع بود که هر مؤلفی و هر مترجمی در فراهم آوردن شرایط دسترس پذیری به معنایی که در این نوشته آمده است، توانا باشد، پرورش کسانی که این قسمت از کار هر کتاب را بر عهده گیرند، با اهمیت است. این افراد، ویراستاران هستند.
    ویراستاران را نیز به دو گروه تقسیم می کنیم؛ ویراستاران علمی و ویراستاران ادبی. ویراستاران علمی، متخصصانی هستند که درستی و نادرستی مطالب مندرج در کتاب را مشخص می سازند و ویراستاران ادبی متخصصانی زبانی و ادبی هستند که ویرایش کلمات، جملات و پاراگرافها و سبک نوشته را بر عهده دارند. در انتشارات سازمانهای آموزشی به ویرایش علمی توجه می شود، اما در انتشارات خصوصی، جز در موارد استثنایی، هیچ یک از دو گونه ویرایش مورد توجه قرار نمی گیرد. ناگفته پیداست، تعداد کسانی که می توانند به ویرایش علمی و ویرایش ادبی بپردازند، بسیار اندک است و همانها نیز در مقابل پاداش اندکی که دریافت می دارند، به لحاظ ذهنی نمی توانند کار قابل قبولی ارائه دهند. این مورد بویژه در مورد کتابهای ترجمه شده بسیار چشمگیر است. به طوری که تعداد قابل توجهی از این گونه کتابها، برگردان درستی ندارند و در قالب مناسب کلمات، جملات و پاراگرافهای زبان فارسی ریخته نشده اند. این مورد بویژه در ترجمه های کتابهای حوزه رایانه که راهنمای به کارگیری نرم افزاری هستند، نمود بیشتری دارد.
    برطرف شدن کمبود ویراستاران علمی، بر عهده دانشگاههاست. اما، ناشران دولتی یا خصوصی می توانند با برگزاری کلاسهای ویرایش ادبی، بر توان جامعه برای پرداختن به این مهم بیفزایند. البته، استفاده از ویراستار علمی و ویراستار ادبی بر هزینه تولید کتاب می افزاید و ناشر را نگران می کند. پیدا کردن راهی برای رفع این نگرانی، سودمندتر از چاپ کتابی است که نه اطمینانی ا ز صحت محتوای آن داریم و نه بر اساس معیارهای زبان فارسی قابل خواندن است.
    حداقل یک گروه دیگر از معیارها که کلاً به ناشر ارتباط دارد، وجود دارد. این گروه همه مباحثی هستند که به زیبایی شناسی مربوط به فونتها، صفحه آرایی، روشنی خطوط چاپ شده، وضوح تصاویر، بی غلط بودن، نوع کاغذ، صحافی و طرح جلد و … توجه دارد. در این زمینه بیش از هر چیز به حروفچین های حرفه ای نیاز داریم که تعداد آنها بسیار اندک است. برگزاری کلاسها و کارگاههای آموزشی برای ماشین نویسها ( اپراتورهای) غیرحرفه ای در حوزه حروفچینی، صفحه آرایی و … می تواند یک راه حل باشد. اداره ارشاد اسلامی و اتحادیه ناشران متولیان راه اندازی این کلاسها و کارگاههای آموزشی هستند. همین مورد برای چاپخانه داران، صحافان و دیگر دست اندرکاران نشر مطرح است.
    موارد دیگری نیز وجود دارد که بر انتشار کتاب با کیفیت، تأثیر منفی دارند. این موارد فهرست وار در زیر آورده شده اند:
    ۱) اجبار ناشران به انتشار حداقل چهار عنوان کتاب در سال برای تداوم مجوز نشر. این مورد ناشران را مجبور می کند هر کتابی با هر محتوایی را به شرطی که مؤلف هزینه نشر و حق ناشر را بپردازد، منتشر کنند.
    ۲) رواج فرهنگ خرید کتاب از نمایشگاه بین المللی کتاب و اجبار ناشران برای انتشار کتابهای خود قبل از تشکیل نمایشگاه.
    ۳) گران شدن هزینة نشر که تأثیر منفی خود را حتی در صفحه آرایی کتابها منعکس ساخته است. مثلاً برخی ناشران برای صرفه جویی در کاغذ، آئین صفحه آرایی را مراعات نمی کنند و مثلاً فصلها را از صفحات فرد و زوج هر دو آغاز می کنند.
    ۴) توزیع نامناسب و ترس از فروش نشدن کتاب. این مورد آن قدر نگران کننده است که بسیاری از ناشران، حتی ناشران دولتی، شمارگان کتاب خود را در محدوده ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ نسخه برای چاپ اول نگه می دارند. این عمل بر تولید کم هزینه تر تأکید دارد و عوامل کیفی را به گونه ای منفی تحت تأثیر قرار می دهد.
    مورد اول، قانون یا قاعده ای است که می تواند تغییرکند و اجبار نشر را در محدوده زمانی خاص از ذهن ناشر دور کند. مورد دوم نیز به اشاعه اطلاعات و حتی تبلیغات نیاز دارد. متخصصان جامعه شناسی و علوم اجتماعی و رسانه های گروهی می توانند حال و هوایی را که در اردیبهشت ماه هر سال به وجود می آورند، در زمانهای دیگر نیز به وجود آورند. مورد سوم، به استفاده بیشتر و مطلوب تر از فناوری اطلاعات نیاز دارد. این استفاده هم به لحاظ نرم افزاری و هم به لحاظ سخت افزاری، با اهمیت است. البته، بخش عمدة کار نرم افزاری است که آموزش دست اندرکاران، کلید اصلی آن است. مورد چهارم؛ در این مورد بسیار نوشته و بسیار گفته شده اما هنوز گره کار باز نشده است. مطالعات نظری و کاربردی بیشتری در این حوزه ضرورت دارد. به نظر می رسد درخواستها از دولت برای حل این معضل ره به جایی نبرده و اکنون، مانند همه موارد دیگر، خصوصی سازی، راه حل مناسب تری تلقی می شود.
    ● نکات قابل توجه
    ▪ مسئولیت انتشار کتابهای نومایه و منابع مرجع بر عهده ناشران دولتی، بویژه ناشران سازمانهای آموزشی و پژوهشی است.
    ▪ نشر کتابهای تألیفی و ترجمه ای، حوزه فعالیت ناشران خصوصی است.
    ▪ برای نشر کتابهای با کیفیت، به مؤلف متخصص و ناشر متخصص نیاز داریم.
    ▪ دسترسی به منابع معتبر چاپی و الکترونیکی برای تألیف کتابها و ترجمه آثار با کیفیت، ضروری است.
    ▪ تعهد مؤلف برای استفاده از منابع معتبر، اطمینان از صحت اطلاعاتی که ارائه می کند و دقت در آنچه ارائه می کند، ضروری است.
    ▪ ناشر متخصص، افزون بر این که با حلقه متخصصان موضوعی ارتباط دارد، نیازهای روز را می شناسد، برای جلب متخصصان برای نگارش ـ چه به لحاظ معنوی و چه به لحاظ مادی ـ می کوشد و به اطلاع رسانی مناسب برای آثاری که منتشر می کند، روی می آورد.
    ▪ نشر کتاب با کیفیت، بدون بهره گیری از ویراستار علمی و ادبی میسر نیست.
    ▪ حروفچینی، صفحه آرایی، به کارگیری ملزومات مناسب چاپ و صحافی و تجلید، امری تخصصی است و برای دستیابی به آنها به آموزش و افزایش توان استفاده از فناوری اطلاعات نیاز است.
    ▪ با درایت و نظارت می توان از فشار مقرراتی که ناشر را برای تدوام مجوز به انتشار وادار می کند، کاست .
    ▪ با استفاده از دانش اجتماعی، جامعه شناسی و استفاده از رسانه های جمعی می توان روی آوری فصلی مردم به کتاب در قالب نمایشگاه کتاب تهران را به فصول دیگری از سال گسترش داد.
    ▪ ناتوانی در توزیع کتاب، احتمالاً با راه حلهای خصوصی بهتر از راه حلهای دولتی قابل بر طرف شدن است.










    کتابداری و اطلاع رسانی

  5. #75
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    بررسی کاربرد اصول بازاریابی محصولات و خدمات کتابخانه ها


    کتابخانه ها برای حضور فعال در بازار پر رقابت اطلاعات، به بازنگری در شیوه های سنتی ارائه خدمات و معرفی محصولات خویش به جامعه کاربران حاضر و بالقوه، نیاز دارند. بازاریابی خدمات و محصولات کتابخانه، این آشنایی را ممکن می سازد.
























    کتابخانه ها برای حضور فعال در بازار پر رقابت اطلاعات، به بازنگری در شیوه های سنتی ارائه خدمات و معرفی محصولات خویش به جامعه کاربران حاضر و بالقوه، نیاز دارند. بازاریابی خدمات و محصولات کتابخانه، این آشنایی را ممکن می سازد. آمیخته بازاریابی[۲] که شامل محصول، مکان، قیمت و فعالیتهای تشویقی و ترغیبی است، در محیط کتابخانه کاربردهای زیادی دارد. مدیران کتابخانه های ایران با شناخت این کاربردها می توانند گام مهمی در راستای ارتقای خدمات و جلب رضایتمندی کاربران بردارند.
    ● مقدمه
    کتابخانه ها برای حضور فعال در بازار پر رقابت اطلاعات، به بازنگری در شیوه های سنتی ارائه خدمات و معرفی محصولات خویش به جامعه کاربران بالفعل و بالقوه نیازمندند. با تعدّد محملهای اطلاعاتی، کتابخانه دیگر یگانه مرجع اخذ اطلاعات نیست و این امر نقش این نهاد را که به طور سنتی مسئولیت رهبری در حوزه اطلاعات و ارتباطات را به عهده داشته، کم رنگ کرده است. در گذشته، کتابخانه ها تنها محل ارائه اطلاعات بودند و کتابداران و مدیران کتابخانه ها به معرفی خدمات و محصولات کتابخانه چندان توجه نداشتند، اما امروزه کتابخانه ها به شدت تحت فشار هستند تا موجودیت خود را با ارائه خدمات با کیفیت به کاربران و بازاریابی برای خدمات بیشتر، توجیه کنند. (Leisner , ۱۹۹۵ ).
    از جمله چالشهای پیش روی متخصصان علوم کتابداری و اطلاع رسانی، کسب دانش مربوط به فناوری اطلاعات، نیاز سنجی و بازاریابی از حوزه های دیگر است. از سویی باید با کسب دانش در حوزه فناوری اطلاعات، به نیازها و انتظارهای جدید جامعه کاربران کتابخانه پاسخ داد وازسوی دیگر باید با آخرین تغییرات در حوزه مدیریت، برنامه ریزی راهبردی و بازاریابی خدمات آشنا شد. اکنون کتابداران ناگزیرند ازفنون مختلف مدیریت نوین آگاهی یابند. صرف نظر از نوع کتابخانه، توسعه برنامه ریزی کاربرمدار بخشی مهم از فرایند مدیریت مؤثر کتابخانه است ( ( lee , ۲۰۰۰.
    چالشهایی که ذکر شد، لزوم بازنگری در برنامه های آموزشی رشته کتابداری را بیش از پیش محسوس کرده است. این تغییرات باید متناسب با اهداف و نقشهای متفاوت کتابداران و کتابخانه ها در جهان پررقابت امروزی، تغییر کند. از جمله مواردی که به نظر می رسد تاکنون در برنامه های آموزشی کتابداران در دانشگاههای ایران توجه چندانی به آن نشده، آشنایی با ظرفیتهای بازار اطلاع رسانی و مدیریت بازار است. برنامه ریزان آموزشی باید با تغییر نگرش و بهره گیری از آموزه های اقتصاد اطلاعات، تربیت کتابدارانی ماهر در کار با فناوری اطلاعات و بازاریابی اطلاعات را در برنامه خود بگنجانند.
    تحقیقات نشان داده بخش عظیمی از جامعه از خدمات کتابخانه ها به هیچ عنوان استفاده نمی کنند. یک دلیل برای این واقعیت می تواند این باشد که کتابخانه ها نتوانسته اند خدمات خود را به طور مؤثری معرفی نمایند. بسیاری از مدیران کتابخانه ها فاقد دانش بازاریابی هستند؛ به اهمیت آن واقف نبوده و یا حتی نگرش منفی نسبت به آن دارند (Adeyoyin, ۲۰۰۵).
    بازاریابی اغلب حلقه گمشده در فرایند اطلاع رسانی محسوب می شود. به کارگیری فنون بازاریابی در کتابخانه ها موجب گذار از وضعیت محافظه کارانه در ارائه خدمات و رسیدن به نقشی فعال و اثرگذار است. بازاریابی را می توان یک پدیده فرهنگی اجتماعی و در عین حال فعالیتی اقتصادی و تجاری دانست. در این حوزه، با تحلیل شیوه های مبادله کالاها و خدمات، تلاش می شود حداکثر رضایتمندی افراد و گروههای دخیل در فعالیتهای اجتماعی حاصل گردد , ۲۰۰۵) Henderson).
    بازاریابی در ابتدا به عنوان زیرمجموعه ای از فنون بازرگانی و تجارت مطرح گردید. در طی قرن بیستم، مبنای علمی این حوزه بسیار گسترده شد و به عنوان رشته ای دانشگاهی در بسیاری از دانشگاهها تدریس گردید. بعضی مفاهیم کلیدی در این رشته عبارت است از: نیاز، خواسته، تقاضا، محصولات و خدمات، ارزش، قیمت و رضایتمندی. مفاهیم ذکر شده همگی از مواردی هستند که کتابخانه ها از دیرباز با آنها دست به گریبان بوده اند. بنابراین، عجیب نیست که امروزه اقبال عمومی برای تحقیق و پژوهش در ارتباط با بازاریابی خدمات و محصولات کتابخانه ها چشمگیر و قابل توجه شده است. در عین حال، حجم انتشارات فارسی زبان در حوزه بازاریابی محصولات کتابخانه ای چندان زیاد نیست و این مفهوم و اصطلاحات مرتبط با آن برای کتابداران ایران نو می نماید، با این برداشت، قبل از هر چیز به توضیحاتی مختصر در مورد چیستی بازاریابی پرداخته می شود.
    ● بازاریابی چیست؟
    بازاریابی عبارت است از تجزیه و تحلیل، برنامه ریزی ، اجرا و کنترل فعالیتهای طرح ریزی شده به منظور ایجاد، ساخت و حفظ مبادلات و روابط مفید و متقابل با بازارهای مورد نظر( Dibb,۱۹۹۴ ). نیمز(۱۹۹۹) مهمترین وظیفه بازاریابی را ارضای نیازها و خواسته های مشتریان از طریق فرایند مبادله می داند. به عقیده وی، در بازاریابی نوین، پس از شناسایی نیازها و خواسته های مشتریان، محصول مطابق خواسته های آنان طراحی و تولید می شود. تعاریف اولیه واژه بازاریابی اغلب بسیار مختصر بوده و جنبه های مشخصی را مورد تأکید قرار می دهد. تعریفی که انجمن بازاریابی آمریکا[۳] در سال ۱۹۶۰ ارائه داده، به این شرح است: «انجام فعالیتهای تجاری که بر اساس آن، کالاها و خدمات به دست مصرف کننده می رسد» Alexander,۱۹۶۰)). با گذشت زمان و تغییراتی که در این حوزه صورت گرفته، تعریف کامل تر و قابل پذیرش دیگری به این شرح اضافه شده است: «بازاریابی آن گونه فعالیتهای فردی و سازمانی است که با هدف تسهیل مبادلات در درون مجموعه ای از نیروهای پویای محیطی صورت می گیرد» Kothler,۱۹۷۵) ).
    بتدریج بر مبنای این تعریف ـ که نسبت به تعریف الکساندر کامل تر است ـ واژه های شفاف تری نیز به تعریف بازاریابی وارد شد، چنانکه استراس[۴] (۱۹۸۸) این مفهوم را چنین تعریف می کند: «بازاریابی شامل فعالیتهای فردی و سازمانی است که در جهت مشخص نمودن نیازهای مشتری و بر طرف ساختن آنها طراحی شده است و جهت گیری آن تسهیل مبادلات با توجه به اهداف فردی و سازمانی با تأکید بر جلب رضایتمندی کاربر است». بازاریابی فرایندی مدیریتی است که پس از شناخت تقاضاهای مشتری به گونه ای مؤثر به آن تقاضاها پاسخ می دهد.
    از آنجا که اصول بازاریابی در هر دو دسته سازمانهای تجاری و غیر انتفاعی به یک نسبت کارآیی دارد، بتدریج متخصصان و حرفه مندان رشته های مختلف متأثر از دید حرفه ای خویش تعاریف جدیدی برای این واژه ارائه کردند. به عنوان مثال، وینگاند[۵] (۱۹۹۸) بازاریابی در کتابخانه را فرایندی تبادلی می داند که در آن عناصری ارزشمند بین تولیدکننده (کتابخانه) و مشتری (کاربر) مبادله می شود. به عقیده وی، این فرایند با تحلیل جامعه کتابخانه ـ برای مشخص سازی نیاز مشتری ـ آغاز و با ارتباط کتابخانه با جامعه - که موجب دسترسی به محصولات و پاسخ به نیازها می گردد ـ پایان می پذیرد. طبق تعاریف فوق، بازاریابی فرایندی مدیریتی است که شامل برنامه ریزی بوده و نیازمند تحلیل نیازهای مشتری و متضمّن منافع دو سویه مشتری و سازمان است. بازاریابی با فروش محصولات یا تبلیغ آنها مترادف نیست، زیرا در فرایند بازاریابی رضایتمندی مشتری از طریق تهیه محصولات و خدمات مورد نیاز وی جلب می شود. آشکارتر اینکه، به لحاظ آنکه کلّ این فرایند بر نیازهای شناخته شده کاربر مبتنی است، در بردارنده منافع برای هر دو گروه مشتری و سازمان است (Van slyck,۲۰۰۱).
    از آنچه آمد چنین برداشت می شود که کتابخانه با بهره گیری از اصول بازاریابی اهداف خود را می شناسد ، با کاربران مورد نظر و نیازهای آنها آشنا می شود و بر اساس این شناخت به توسعه محصولات و خدمات خود می پردازد. با این دیدگاه، کتابخانه سازمانی بازارمدار است که در آن کل فعّالیتهای فراهم آوری، پردازش، ذخیره سازی و عرضه اطلاعات با توجه به نیازهای کاربرجهت می گیرد و در این راه نه تنها به ارضای نیازهای موجود توجه دارد، بلکه در پی ایجاد تقاضاهای جدید نیز هست.
    ● آمیخته بازاریابی
    کوتلر(۲۰۰۰) در تعریفی که از بازاریابی ارائه کرده، با گسترش مفاهیم مطرح شده قبلی، آنچه را که معمولاً تحت عنوان آمیخته بازاریابی نام برده می شود، تشریح می کند. از دید وی بازاریابی تحلیل، برنامه ریزی، اجرا و کنترل برنامه هایی است که به دقت تدوین شده اند تا ضمن تسهیل مبادلات ارزشها با بازارهای هدف، دسترسی به هدفهای سازمانی را ممکن سازد.
    نکات کلیدی این تعریف به شرح زیر است:
    ▪ بازاریابی فرایندی مدیریتی تعریف شده که شامل تحلیل، برنامه ریزی، اجرا و کنترل است.
    ▪ بازاریابی فعالیتی تصادفی برای رسیدن به پاسخ مطلوب نیست، بلکه برنامه ای به دقت تدوین شده است.
    ▪ بازاریابی در پی تبادل آزادانه ارزشها و کالاهاست.
    ▪ بازاریابی به معنای انتخاب بازارهای هدف است نه تلاشی کورکورانه برای فتح هر بازار و در دسترس گذاشتن همه چیز برای همه کس.
    ▪ بازاریابی در پی رسیدن به اهداف سازمانی است.
    ▪ بازاریابی به نظرهای شخصی متکی نیست، بلکه بر رهنمودهای سازمانی که هدفش پاسخ به نیاز بازار هدف است، اتکا دارد.
    ▪ بازاریابی مجموعه ای از ابزارها را که «آمیخته بازاریابی» خوانده می شود در اختیار مدیر قرار می دهد.
    افراد مختلف بر اساس نگرش خاص خود به این مقوله، آمیخته بازرگانی را در طول سالیان گذشته به شکلهای مختلف بیان کرده اند. شیوه غالب در ترکیب بندی آن تحت عنوان «۴پی» به این شرح در مقالات بازاریابی مطرح شده است:
    ۱) محصول[۶]
    ۲) قیمت[۷]
    ۳) فعالیتهای تشویقی و ترغیبی[۸]
    ۴) مکان یا کانال توزیع[۹].
    کوتلر در توصیف آمیخته بازاریابی می گوید: «... تنظیم متغیرهای قابل کنترلی است که یک شرکت به وسیله آنها بر بازار هدف تأثیر می گذارد». وی معتقد است هر متغیری که تحت کنترل شرکت است و بر نحوه پاسخ مشتری تأثیر می گذارد، یک متغیر بازاریابی است. متغیرهای بازاریابی قابلیت انعطاف بسیاری داشته و در سازمانهای تجاری و غیرانتفاعی کاربرد دارند. در این قسمت، در مورد به کارگیری هر یک از این متغیرها در محیط کتابخانه، جداگانه بحث خواهد شد.
    ● محصولات و خدمات
    محصول کتابخانه ها برنامه ها و خدماتی است که بهترین پاسخگویی به نیازها را میسر می سازد. پاسخگویی به نیازها، به ارزیابی مداوم خدمات و محصولات کتابخانه نیازمند است، تا افزون بر تهیه و سازماندهی محصولات با کیفیت، ارتباط صحیح با کاربران (مشتریان) و ارائه این محصولات با بهره گیری از مناسب ترین شیوه های ارتباطی را میسر سازد. گالوین[۱۰] (۱۹۷۸) خدمات مرجع را به عنوان اولین محصول کتابخانه ها معرفی می کند. هرچند، با نگاهی دقیق تر به تاریخچه خدمات کتابخانه ها، محصولاتی با قدمت بیشتر از خدمات مرجع قابل شناسایی است. پرفسور جان ورکمن[۱۱]، از صاحبنظران بازاریابی، محصول را اقلام فیزیکی و همچنین خدماتی که این اقلام را همراهی می کند، می داند. در پرتو چنین تعریفی، قابل درک است که چرا در انتشارات کتابداری بارها از خدمات مرجع به عنوان یک محصول همراه با اقلام فیزیکی نام برده شده است (در: کتز[۱۲]، ۲۰۰۲). در کتابخانه ها، تولید محصولات جدید اغلب از طریق بسته بندی دوباره محصولات دیگر انجام می شود. در حوزه سازماندهی مواد، کتابها و مجله های خریداری شده نمایه سازی و چکیده نویسی می شود و از طریق پردازش بسته بندی دوباره می گردد. رده بندی و فهرستنویسی این مواد به شکلی انجام می شود که منطبق بر نیازهای اطلاعاتی کاربر بوده و به هنگام نیاز، به سادگی بازیابی گردد. حتی در مقیاسی وسیع تر، این مواد را می توان بر اساس سیاستهای مجموعه سازی، دوره های درسی، نیازهای تحقیقاتی یا دلایل دیگر بسته بندی دوباره نمود و خدمات و محصولات متنوع تری ایجاد کرد. کتابخانه ها با خلق خدمتی دیگر به نام «امانت بین کتابخانه ای» پا را از محیط بسته خویش فراتر گذاشته و گستره خدمات را به نحو محسوسی افزایش داده اند.
    یکی از خصوصیات بارز اعمال بازاریابی آشکارسازی خدماتی این است که همراه اقلام فیزیکی ارائه می شود. چون بسته بندی دوباره مواد در کتابخانه ها از لمس ناپذیری زیادی برخوردار است و افراد و گروههای مخاطب به سادگی قادر به مشاهده و استفاده از آنها نیستند، کتابخانه ها باید با تهیه متون، اخبار و اعلامیه های مختلف، به معرفی به موقع و مناسب خدمات ناملموس خویش اقدام نمایند. ناشران و کارگزاران از قدیم در این مسئله تبحر داشته اند. کتابخانه ها می توانند در این امر از تجربه ها و نمونه های موجود بهره گیرند.
    مفهوم محصول، به بخش تبادل کالا و خدمات در تعریف بازاریابی مربوط است. خدمات و محصولات بیانگراستفاده جامعه از کتابخانه است. هنگامی که جامعه نیازهای اطلاعاتی خود را به کتابخانه ارائه می کند، بر عهده کتابخانه است که با بهره گیری از منابع موجود، بهترین پاسخهای ممکن را تهیه نماید و درعوض نظر مثبت جامعه را جلب نموده و از حمایتهای مالی و سایر پشتیبانیهای جامعه برخوردار گردد.
    ● مکان یا کانال توزیع
    مکان، گستره توزیع مواد و خدمات کتابخانه است. در رابطه با کتابخانه های امروزی، لفظ مکان دیگر تنها به محل فیزیکی کتابخانه منحصر نیست ، بلکه گستره ای را که در آن خدمات کتابخانه ای در دسترس قرار می گیرد، شامل می گردد. اصطلاح کتابخانه برای بعضی افراد مترادف مکانی در انزواست و بعضی را به یاد قفسه های بسته می اندازد. اما امروزه چرخش عظیمی در تصور از مفهوم کتابخانه صورت گرفته است و بر این اساس تعاریفی مثل توصیف کتابخانه به عنوان یک مکا ن مجازی ارائه شده که بر اساس آن خدمات جدید (مثل خدمات مرجع مجازی) مطرح می گردد. بنا براین مجموعه ای از پنداشته های پیشین و امکانات جدید است که مکان کتابخانه را می سازد. در هر مکان خدماتی دو عنصر با اهمیت تلقی می شود: شواهد فیزیکی و فرایندها. در توضیح این دو عنصر باید گفت، کتابخانه باید از نظر ساختمان، دکور داخلی، تجهیزات و قفسه ها وضعیت فیزیکی و نمای ظاهری مناسبی را ایجاد کند. از آنجا که در برخی موارد خدمات ملموس نیستند، توجه به این عنصر موجب تقویت وجهه کتابخانه و خدمات عرضه شده در آن می شود. کتابخانه ها برای عرضه خدمات خود می توانند از فرآیندهای مختلفی استفاده کنند که تلفیق آنها با خدمات معمول کتابخانه موجب ارتقای کارآمدی آنها می شود. مثلاً کتابخانه ها با ایجاد و تجهیز سایت اینترنتی خود می توانند به طور شبانه روزی به ارائه خدمات بپردازند.
    وجود شبکه محلی در هر کتابخانه، امری حیاتی است. در یک پردیس دانشگاهی اگر کتابخانه های مختلف با شبکه به هم متصل نباشند، کارایی چندانی نخواهند داشت. این شبکه سازی، دسترسی بهینه به اطلاعات پخش شده در یک محیط وسیع را ممکن ساخته و از مراجعه مستقیم به هر کدام از کتابخانه ها جلوگیری می کند. در هر صورت، تصمیم گیری در مورد مکان یا نحوة توزیع خدمات باید بر اساس درک اهداف کتابخانه و مبتنی بر نیازهای کاربران باشد.
    ● قیمت
    تصمیم گیری در مورد هزینه های ارائه خدمات به کاربران از مهمترین مسایل بازاریابی است. مدیران با شرایط حساسی روبرو هستند؛ از سویی حجم عظیم اطلاعات و نیازها و انتظارهای مشتریان، آنها را به ارائه خدمات با حداکثر دسترسی ملزم ساخته است و از سویی دیگر بودجه هایی که اغلب یا ثابت می مانند یا در حال کاهش هستند، تورم روز افزون و افزایش هزینه خرید و اشتراک منابع اطلاعاتی، آنها را در تنگنا قرار داده است.
    هزینه سرسام آور تهیه منابع اطلاعاتی، تصمیم خرید این منابع را به شدت تحت تأثیر قرار می دهد. متفاوت بودن کتابخانه ها، هدفهای سازمانهای مادر و تنوع جوامع استفاده کننده از کتابخانه ها، عواملی هستند که در هنگام خلق سیاستهای مالی باید در نظر گرفته شود.
    با توجه به اینکه کتابخانه ها اصولاً سازمانهایی غیرانتفاعی محسوب می شوند، نباید خود را درگیر مسئله قیمت گذاری خدمات (آن هم با دید تجاری و سودآوری) سازند. اما می توان به شکل مؤثرتری به مسئله هزینه ها پرداخت و آن، مشارکت در نحوة هزینه کردن بودجه کتابخانه به منظور مجموعه سازی منابعی است که برای جامعه کاربران تهیه می شود.از این رو، کتابخانه ها باید در فرایند تحلیل هزینه - فایده دخیل شوند. تحلیل هزینه- فایده سالهاست در بخشهای تجاری به عنوان ابزاری برای سنجش بهره وری انجام می شود. در این روش کلیه منافع و زیانهای ممکن یک طرح مشخص می گردد و پس از تبدیل آنها به واحدهای مالی، منافع و زیانهای ممکن مقایسه می گردد تا میزان سودمندی آن طرح مشخص گردد. استفاده از چنین مدلهایی، ضمن سودمندبودن، نقایص خاص خود را نیز دارند. این تحلیل ها عمدتا بر مبنای بازگشت سرمایه و یا سودی که از فروش محصولات و خدمات حاصل می شود، طراحی شده اند؛ در حالی که در محیط کتابخانه ای به شکل دیگری از فایده هزینه ها صحبت می شود و سود حاصل از سرمایه گذاری در کتابخانه ها اغلب غیر قابل اندازه گیری است. راه حلی که برای این موضوع ارائه شده است تا کتابخانه ها بتوانند با مبنای خودشان تحلیل فایده- هزینه را انجام دهند، تمرکز تحقیقات بر سنجش سودمندی مجموعه ها و کارکنان است White&Crawford,۱۹۹۸)).
    بر این اساس، آنها چهار نوع تحقیق را در کتابخانه ها معرفی می کنند: بررسی یک کارکرد یا خدمت، بررسی سازمان کتابخانه، بررسی ساختاری که کتابخانه در درون آن قرار گرفته است، بررسی و مقایسه قیمتها در میان کتابخانه های مشابه.
    «وبر» در مقاله ای با رویکرد دیگری به مسئله قیمت گذاری اشاره می کند. وی معتقد است به هنگام بررسی قیمت گذاری در کتابخانه ها، اگر به جای استفاده از اصطلاحات فنی و اقتصادی، از واژگان ساده تر بازاریابی استفاده شود، انجام ارزیابیها برای کتابداران ساده تر می شود.
    ● فعالیتهای تشویقی و ترغیبی
    این متغیر از مهمترین متغیرهای آمیخته بازاریابی است. عده ای آن را مترادف ارتباطات یا روابط عمومی گرفته اند. این اصل بر جنبه آگاهی رسانی در بازاریابی تأکید دارد. بر این اساس، مشتریها از منافع محصولات آگاه شده و با کاربردهای آن آشنا می شوند. به علت وجود رقابت بسیار در عرصه اطلاع رسانی، توانایی آگاهی رسانی از خدمات موجود جنبه حیاتی یافته است. امروزه اطلاعات را به وفور در دیسکهای نوری اینترنت و سایر رسانه ها می توان یافت و شاید کتابخانه همچون گذشته تنها مرجع مناسب در جستجوهای اطلاعاتی به شمار نیاید. شیوه های سنتی تبلیغ برای مواد کتابخانه ای از قبیل به نمایش گذاشتن پوشش کتابها، تبلیغ روی پنجره کتابخانه و برگزاری نمایشگاه، دیگر چندان جوابگو نیست. خصوصیات جهان امروز شیوه هایی پویاتر و برونگراتر را می طلبد. اصل ارتباطات در بازاریابی، دارای پنج ابزار اساسی است: تبلیغات، اطلاعات فروش، روابط عمومی، عوامل و نیروهای فروش و بازاریابی مستقیم. روشن است که به علت پیچیدگی و تعدد اجزای روابط عمومی و ارتباطات، بهتر است امور مربوط به این فعالیتها در کتابخانه، در یک بخش خاص متمرکز گردد و کنترل مناسبی بر کلیه این اجزا اعمال شود.
    کتابخانه ها از گذشته، با شرکت در نمایشگاهها و ارائه تبلیغات در وسایل ارتباط جمعی به این مسئله توجه نشان داده اند. ردپایی از این موضوع را در گنجاندن درس «آشنایی با کتابخانه ها و اصول کتابداری» در دوره های درسی رشته های مختلف دانشگاهی و سخنرانی مدیران کتابخانه ها در گروههای مختلف علمی می توان مشاهده کرد. از دیگر فعالیتهای معمول در کتابخانه ها، انتشار بروشور و خبرنامه، تجهیز وب سایت کتابخانه ها با آخرین اخبار از فعالیتها و رویدادهای آتی کتابخانه، آموزش کاربران و بررسی گروههای مختلف کاربران یا بازارپژوهی[۱۳] است. برای انجام هر چه بهتر ارتباط با بازار هدف، تحقیق در مورد بازار ضروری است.(Kavulya , ۲۰۰۴) روند بازارپژوهی برای نیل به ارتباط مؤثر با مشتری و آگاهی بخشی در مورد محصولات، نشانگر هدفمندبودن بازاریابی است. تفکیک و قطعه بندی[۱۴] بازار که حاصل بازارپژوهی و آشنایی با نیازهای گروههای مختلف کاربران است، از اوایل قرن بیستم در کتابخانه ها مطرح شده است. نمونه مشخص آن، خلق ساختارهای سازمانی جدید در درون انجمن کتابداران آمریکاست که بازنمون آن پدیدار شدن انواع خدمات جدید و تشکیل انجمنهای اختصاصی از قبیل انجمن کتابخانه های تخصصی و عمومی است. قطعه بندی بازار برای رسیدن به هدفهای بازارپژوهی می تواند به شیوه های بسیاری رخ دهد. استراوس(۱۹۸۸) با بررسی انتشارات مربوط، بعضی از آنها را بدین شرح بیان می کند: قطعه بندی جغرافیایی، جمعیت شناختی (سن، جنسیت، درآمد، شغل، ملیت، نژاد، مذهب، تحصیلات و ...)، روانشناختی (طبقه اجتماعی شیوه زندگی) و رفتار شناختی.
    ● اصول بازاریابی و تحقیقات کتابداری
    بیش از ۷۰% مقالات تحقیقاتی که در مورد کاربرد اصول بازاریابی در کتابخانه ها نوشته شده، در مورد روابط عمومی و ارتباطات است. حجم زیاد مقالات در مورد روابط عمومی و اینکه تقریباً این حوزه معادل بازاریابی گرفته شده، از نقاط ضعف انتشارات کتابداری است. تکیه بیش از حد بر این مسئله باعث می شود کتابخانه ها بازاریابی را تنها در روابط عمومی و تبلیغات ببینند و بدون آنکه نیازهای واقعی کاربران را شناخته و در جهت جلب رضایتمندی آنها بکوشند، تنها سعی در متقاعد کردن آنها نسبت به مناسب بودن خدمات موجود کنند.
    از دیگر حوزه های تحقیقاتی که دارای پشتوانه انتشاراتی قابل قبولی است، بازار پژوهی است. بازار پژوهی به دو حوزه اصلی در تحقیقات کتابداری تقسیم شده است : بررسی قابلیت استفاده[۱۵] و بررسیهای تعاملی انسان- رایانه[۱۶]. بررسی قابلیت استفاده، بر این اندیشه استوار است که کلیه محصولات باید در سه مرحله آزمایش شوند: ۱- پیش ا ز آنکه ساخته شوند ۲- بعد از آنکه ساخته شدند و پیش از آنکه به بازار عرضه شوند ۳- پس از عرضه به بازار و گذشتن زمان معیّنی از استفاده توسط کاربران. چنین بررسیهایی اگرچه قیمت نهایی محصول را افزایش می دهد، اما هزینه هایی که در طول مدت بررسی صرف گرفتن بازخورد در طی سه مرحله می شود، کمترازهزینه تکیه بر روش آزمایش و خطاست. از جمله هدفهای بررسی قابلیت استفاده یک محصول، مشخص شدن، مفیدبودن، کارآیی، توانایی، یادگیری و رضایتمندی کاربران از آن محصول است.
    نشاندن کاربران بالقوه در مقابل رابط یک محصول و مشاهده تلاش آنها در استفاده از آن در یک محیط بازسازی شده و انجام تنظیمهای لازم روی یک محصول پیش از عرضه آن به بازار، می تواند ضمن صرفه جویی، فروش نهایی آن محصول را هم افزایش دهد. در عین حال، بررسی قابلیت استفاده شامل چیزی بیش از آزمایش یک رابط است و ارائه تعریف دقیق برای آن ساده نیست؛ زیرا با توجه به آنکه کاربران در سطوح انفرادی و گروهی در آن مشارکت دارند، باید در این بررسی از جنبه علوم رفتاری، شناختی، طراحی و رایانه ای به بررسی آنها پرداخت.
    ● بازاریابی در اینترنت
    صفحات خانگی کتابخانه ها در اینترنت به عنوان ابزار بازاریابی و روابط عمومی آنها، روز به روز اهمیت بیشتری می یابد. در واقع، میزان موفقیت کتابخانه ها امروزه با میزان مشاهده پذیری آنها در اینترنت رابطه نزدیکی دارد. در تحقیقی که توسط انجمن کتابخانه های تحقیقاتی در مورد بهره گیری از صفحه خانگی کتابخانه ها برای بازاریابی انجام شد ۴۲ کتابخانه از جمع ۴۵ کتابخانه ای که به پرسشی مبنی بر اهمیت این گونه بازاریابی و روابط عمومی پاسخ دادند، بازاریابی را بسیار مهم (۲۲ مورد) و یا مهم (۲۰مورد) ذکر کرده اندWelch , ۲۰۰۵)).
    در گذشته، ابزار سنتی بازاریابی در کتابخانه شامل انتشارات و اخبار، گزارشهای سالیانه، پوستر، بروشور و خبرنامه بود. اما امروزه صفحات خانگی به عنوان ابزاری قوی و سرشار از امکانات جدید مطرح است. از جمله مسایل مهم در بهره گیری از صفحه خانگی، محل قرار گرفتن پیوندهای مربوط به اطلاعات بازاریابی و روابط عمومی در یک وب سایت کتابخانه ای است. این پیوندها در مبارزه ای آشکار با سایر پیوندهای موجود از قبیل خدمات کتابخانه ای و منابع، قرار دارند. محل قرار گرفتن اطلاعات در وب سایتها، به مسایل طراحی سایت مربوط است. از آنجا که الگوی مشخصی برای نحوه مشاهده وب سایتها توسط کاربران وجود ندارد، می توان از رهنمودهای کلی در مورد نحوه طراحی وب سایتها استفاده کرد. بر این اساس، در زمان طراحی وب سایتها باید اطلاعاتی را که مایل به نمایش هستیم رتبه بندی نموده، سپس با اهمیت ترین اطلاعات را در وسط پنجره و آنهایی را که دارای در جه دوم اهمیت هستند، در بالای صفحه قرار دهیم. کم اهمیت ترین اطلاعات و آمارها باید درحاشیه سمت چپ گذاشته شود. گذشته از شیوه طراحی پیوندها، باید به محتوای مطالب و ترغیب کننده بودن جملات برای ایجاد ارتباط توجه داشت. «ولچ» می گوید: پیوند «سؤال از کتابدار» در وب سایت کتابخانه ها موجد بیشترین سؤالات ارائه شده توسط کاربران است (۳۸%).
    وب سایتها به دلایلی چون سرعت روزآمدی، میزان نفوذ زیاد، امکان بهره گیری از امکانات اضافی تبلیغی مثل رنگ، صدا، تصویر و... کتابخانه ها را قادر می سازند ابعاد دیگری به خدمات خویش ببخشند. با اضافه نمودن این پیوندها، ضمن افزایش مشاهده پذیری، جامعه کاربران کتابخانه افزایش می یابد که این امر به طور مستقیم و غیرمستقیم حمایتهای مالی و معنوی بیشتر را به دنبال دارد.
    ● توصیه هایی برای مدیران کتابخانه های ایران
    تغییراتی که براثر گذشت زمان در بازار اطلاع رسانی به وجود آمده است، باید در نحوه نگرش ما نسبت به مدیریت کتابخانه ها در ایران نمود پیدا کند. این تغییرات که با بهره گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات سرعت و شدت بیشتری یافته است، نیازهای اطلاعاتی کاربران، شیوه های بیان و جستجوی این نیازها و انتظارهای آنها (از نظر سطح و سهولت دسترسی) را دگرگون ساخته است. اکنون اطلاعات به گونه ای سریع و پر دامنه عرضه می شوند؛ ازاین رو کنترل و سازماندهی آنها با تکیه بر روشهای سنتی سازماندهی منابع کتابخانه ها ممکن نیست. تکیه صرف بر شیوه های سنتی، به شکست و از کف دادن کنترل بازار خواهد انجامید. باید به طراحی شیوه هایی پرداخت که ضمن ارزیابی میزان رضایت شتریان از محصولات و خدمات کتابخانه ها، به عنوان ابزاری قدرتمند، مدیران را در خلق خدمات جدید یاری برساند. امروزه کاربران بسیاری دارای سواد اطلاعاتی و دانش بهره گیری از منابع اطلاعاتی الکترونیکی هستند. آنها به منابع و خدماتی احتیاج دارند که ضمن کامل بودن (مثلاً متن کامل مقاله همراه با پیوند به مطالب مرتبط) به خوبی طراحی شده و استفاده از آن آسان باشد. این مسئله با توجه به ظهور تهیه کنندگان تجاری اطلاعات، بازار پر رقابتی را به وجود آورده است. کتابخانه ها می توانند اصول نظری و اخلاق حرفه ای کتابداری ( حد اکثر تلاش برای رضایت کاربر) را با فناوری جدید تکمیل نمایند و به مقابله با بخش تجاری (که تنها سود و منفعت خویش را در نظر دارد) بپردازند.. کتابخانه ها باید با کنکاش در نیازهای جدید، کاربران، خدمات خویش را بر اساس آن پایه ریزی نمایند. ظهور سازمانهای تجاری در عرصه اطلاع رسانی می تواند به نوعی برای کتابخانه ها نویدبخش باشد. می توان با بهره گیری از روشها و فنون بازاریابی و تبلیغات آنها (که از دیر باز در آن تسلط داشته اند) به تکامل خویش در این زمینه اقدام نمود.
    از خصوصیات یک بازار پر رقابت، سرعت عمل در ارائه کالا به بازار است. این امر بویژه در حوزه اطلاع رسانی، از دیر باز اهمیت داشته است. کتابخانه ها باید علاوه بر دقت در ارائه خدمات، به «سرعت عمل» نیز بها بدهند. اطلاعات و دانش باید به هنگام نیاز به سرعت در دسترس کاربر قرار گیرد. این اصل باید در طراحی خدمات، سرلوحه همه اعمال کتابخانه باشد.
    بازاریابی با اشاعه خدمات کتابخانه به پایان نمی رسد، بلکه فرایندی است که پس از اشاعه نیز همچنان ادامه دارد. حداکثر بهره گیری از منابع کتابخانه، مطابقت خدمات با نیازها و انتظارهای کاربران، راحتی استفاده از منابع برای کاربران، هزینه استفاده از خدمات و شیوه های ارتباط با کاربران و دسترسی به بازخورد ارائه خدمات ، همگی مسایلی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند. بدیهی است، ساختار سنتی کتابخانه ها جوابگوی این حجم عظیم از اطلاعات، فنون و مهارتها نیست. تأسیس بخش جداگانه ای تحت عنوان فرضی «بخش بازاریابی و ارتباطات عمومی» در کتابخانه ها الزامی است تا به صورت حرفه ای و تمام وقت بر این فرایند پیچیده نظارت داشته و نقاط ضعف را کشف و بر طرف سازد.
    تحقیق در مورد بازار هدف و بخشهای مختلف آن برای آگاهی از نیازهای متنوع مشتریان کتابخانه ها الزامی است.در این راستا، باید به نظرها و تجربیات کارکنانی که در صف اول تماس با کاربران هستند، توجه شود. استفاده از صندوق نظرها و پیشنهادها یا در اختیار گذاشتن فضایی در وب سایت کتابخانه ها برای طرح نظرها و پیشنهادها همراه با انجام تحقیقات منظم در مورد کاربران ( که می تواند به صورت سالیانه انجام شود) از ابزارهای آشنایی یا توقعات و نیازهای مشتریان کتابخانه هاست. انجام تحقیق در مورد شیوه ها و رفتار خرید منابع برای کتابخانه ها، مشخص می سازد که مسئولان خرید تا چه اندازه با اصول بازاریابی آشنا هستند و به آن اهمیت می دهند. تحقیق و پژوهش در مورد بازار خدمات کتابخانه، می تواند توسط متخصصان و پژوهشگران آشنا با این حوزه انجام شود. در هر گونه تحقیق در مورد بازار باید این جنبه ها مورد بررسی قرار گیرد:
    ▪ بررسی حجم بازار مو جود
    ▪ تعیین بازار بالقوه خدمات کتابخانه (بررسی احتمال ارتقای خدمات از بعد جغرافیایی)
    ▪ دسته بندی گروههای مختلف کاربران و نیازهای مختلف آنها
    انجام این گونه تحقیقات و استفاده از نتایج آن در طراحی خدمات نوین کتابخانه ای مستلزم داشتن یک طرح بازاریابی منسجم و کامل است Kanaujia, ۲۰۰۴)). این برنامه باید توسط یک تیم متخصص و آگاه از خدمات کتابخانه ها و اصول بازاریابی تهیه شود و در اختیار کلیه کارکنان و دست اندر کاران کتابخانه قرار گیرد تا آنها بتوانند خود را با چشم انداز وسیع خدمات کتابخانه هماهنگ سازند. چنین برنامه ای باید کلیه مسایل موجود در عرصه بازاریابی خدمات کتابخانه را پوشش دهد. این مسایل عبارتند از: اهداف کتابخانه در بازاریابی خدمات، ارائه راهکارهای عملی، آموزش کارکنان و تعیین بودجه مورد نیاز برای فعالیتهای مرتبط با بازاریابی. تدوین چنین برنامه ای به همراه خواست سطوح مدیریتی و ترغیب سایر دست اندر کاران به رعایت دستورالعملهای ارائه شده ، ضامن موفقیت کتابخانه در جلب رضایت کاربران و نیل به اهداف کتابخانه است.











    حمید علیزاده[۱]
    منابع
    -Dibb,s & Simpkin, l. (۱۹۹۴) The marketing case book. london : Routledge.
    -Galvin , Thomas. (۱۹۷۸ ) Encyclopedia of library and information science, New yourk : Marcle Dekker. ۲۵ : ۲۱۱
    -Henderson < kay ,Digital Directions marketing strategies for digital library services. library review , Vol. ۵۴ , No ۶ , ۲۰۰۵ ,pp.۳۴۵.
    -Kanaujia , Shiva. " Marketing of information Products and services in Indian R&D library and information centers. library management. Volume ۲۵ number ۸۱۹. ۲۰۰۴ , PP , ۳۵۰- ۳۶۰
    -Katz. William A. (۲۰۰۲ ) Introduction to reference work (Volume I and II). New yourk : McGrawhill
    -Kothler , Philip A. (۱۹۷۵) marketing for nonprofit organizationz. Englewood cliffs , Nj : prentice – Hall.
    -Kothler , Philip A (۲۰۰۰) Kolther on marketing: how to create, win, and Dominate markets. New yourk : the free press.
    -Nims, Julia - Marketing library instruction services: changes and trends reference services Review, volume ۲۷ - Number ۳-۱۹۹۹-pp-۲۴۹ -۲۵۳.
    -Olu Adeyoyin, Samuel. Strategic Planning for marketing library services. Library management , Vol ۲۶. No ۸۱۹ , ۲۰۰۵ PP.۴۹۴-۵۰۷.
    -Muema Kavulya, Marketing of library services: a case study of selected University libraries in Kenya. library management. Volume ۲۵ , Number ۳. ۲۰۰۴ , pp.۱۱۸-۱۲۶.
    -Strauss , Diance. (۱۹۸۸) "Marketing Fundamentals for librarians." North Carolina libraries , ۴۶ (۳) , ۱۳۲-۱۳۵.
    -Van slyck , Abigail Ayres (۲۰۰۱) "The librarian and the library: place matters". libraries & cultere, ۳۶ (۴), ۵۱۸ - ۲۳.
    -Weingand , Darlene. (۱۹۹۸ ) Future Driven library marketing. Chicago : American library Association.
    -Welch , Jeanie. The electronic welcome mat : The Academic library web site as a marketing and public relations toll. The journal of academic librarianship. ۳۱(۳) pp.۲۲۵-۲۲۸.
    -White , Gray and Gregory Alan Crawford (۱۹۹۸ ). " cost – benefit Analysis of electronic information : A case study , " collage and Research – libraries. ۵۹ ( ۶ ).
    ۱. دانشجوی دوره دکتری علوم کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه فردوسی مشهد . (با تشکر از جناب آقای دکتر دیانی برای راهنماییهای ایشان در نگارش این مقاله)
    ۲. Marketing mix
    ۱. American marketing association
    ۲. Strauss
    ۳. Weingand
    ۱. Product
    ۲. Price
    ۳. Promotion
    ۴. Place
    ۱. Galvin
    ۲. John workman
    ۳. Katz
    ۱. Market research
    ۲. Segmentation
    ۱. Usability testing
    ۲. Human – computer interaction




    کتابداری و اطلاع رسانی

  6. #76
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    اندیشه هایی بزرگ از مکانی کوچک


    بارها شاهد بوده ایم که اندیشه هایی بزرگ از مکانهایی کوچک و از نقطه صفر آغاز شده اند؛ اندیشه هایی که منشأ بروز تحولاتی عمیق و اثربخش در جامعه گشته اند.
























    بارها شاهد بوده ایم که اندیشه هایی بزرگ از مکانهایی کوچک و از نقطه صفر آغاز شده اند؛ اندیشه هایی که منشأ بروز تحولاتی عمیق و اثربخش در جامعه گشته اند. در تاریخ کتابداری و اطلاع رسانی نیز شاهد بوده ایم که حرکتهایی بزرگ از کتابخانه هایی کوچک شروع شده و در سطوح ملی و بین المللی تأثیرگذار بوده اند.
    در بازدیدی که به تازگی همراه با جمعی از کتابداران سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور از کتابخانه منطقه ای علوم و تکنولوژی شیراز داشتم، نکته بالا در ذهنم تداعی شد. شاید به لحاظ مکانی، این کتابخانه به وسعت یک کتابخانه عمومی یا کتابخانه دانشکده ای کوچک باشد. شاید از اینکه این مکان در اصل متعلق به کتابخانه منطقه ای نیست و بلکه در یکی از طبقات ساختمان کتابخانه میرزای شیرازی دانشگاه شیراز جای گرفته (و یا خود را برای مدتهای طولانی به آن تحمیل کرده) تعجب کنیم، اما توضیحات مسئولان کتابخانه منطقه ای درباره تاریخچة شکل گیری، برنامه ها و فعالیتهای آن، ما را متقاعد می کند که، با وجود کوچکی مکان این کتابخانه، کارهای بزرگ و اثربخشی در آن صورت می پذیرد.
    بی آنکه قصد بزرگنمایی و تبلیغی کاذب درباره این فعالیتها داشته باشیم، مجموعه مدیریت و کارکنان کتابخانه منطقه ای، در طول دو دهه اخیر، دست اندرکار تأمین نیرو، سازماندهی، برنامه ریزی و انجام فعالیتهای گوناگون بوده اند.
    گزارش کوتاه مسئولان کتابخانه از این فعالیتها و بازدید از بخشهای آن، بویژه بنای در دست ساخت آن، نشان داد که اندیشه های بزرگی به منصه ظهور رسیده که عملاً تحقق یافته اند. در شرایطی که توسعه فیزیکی کتابخانه ها در ایران، به دلیل کمبود اعتبارات و یا کم توجهی، همیشه با مشکل مواجه بوده است و در وضعیتی که تأمین نیروی انسانی متخصص برای کتابخانه ها، به دلیل محدود شدن استخدام به سختی امکان پذیر بوده، کتابخانه منطقه ای توانسته است به این دو مهم دست یابد.
    این کتابخانه با تدبیر مدیریت آن و دور از هیاهو، گامهای بزرگی در راه توسعه همه جانبه برداشته است: اکنون بنایی عظیم در چهارده طبقه و با طراحی حساب شده و به وسعت ۲۰ هزار مترمربع در دست احداث است، تجهیزات لازم و کافی برای راه اندازی ساختمان جدید و بهره برداری از آن در نظر گرفته شده، ساختار تشکیلاتی و پستهای سازمانی (۱۰۹ مورد) برای آن به تصویب رسیده و قرار است تا سقف ۴۰۰ کارشناس، کارشناس ارشد و دکترا افزایش یابد. اما آنچه مهم تر است و آن اندیشه های بزرگ را عینیت بخشیده، طرحهای پژوهشی و اجرایی برای ایجاد انواع نظام ها و پایگاههای اطلاعاتی است که تقریباً تمامی آنها در نوع خود در ایران منحصر به فرد هستند: شبکه فهرستگان کتابهای فارسی، پایگاه مجله های تمام متن، پایگاه مقاله های تمام متن فارسی، پایگاه کتابهای تمام متن فارسی، پایگاه نقشه ها و تعدادی پایگاههای موضوعی.
    افزون بر موارد فوق، تهیه و راه اندازی پایگاه ISI فارسی و نیز نمایه استنادی علوم، بیانگر اراده و تلاش خستگی ناپذیر متخصصان این کتابخانه است که می تواند به موضوعاتی چون اعتبار بخشی مجله های فارسی، پژوهشهای استنادی، مجله ها و شناسایی مجله های هسته و نویسندگان ایرانی هسته، کمک کند.
    به موازات این تلاشها، رخداد مثبت دیگری نیز به واقعیت پیوسته است: انتشار منظم مجله انگلیسی زبان Iranian Journal of Information Science and Technology که مقاله های پژوهشی نویسندگان ایرانی و خارجی را درج می کند و می تواند در سطح بین المللی مطرح باشد. تأسیس پانزده نمایندگی در دانشگاهها و مراکز پژوهشی ایران و ارائه خدمات اطلاع رسانی به آنها را نیز باید به جمع دستاوردهای آن اندیشه های بزرگ افزود. کتابخانه منطقه ای، با همین ساختمان کوچک خود توانسته است مرزهای ملی را نیز پشت سر گذارد و در سطح منطقه ای فعالیت کند. تأسیس شعبه هایی در سوریه و ارمنستان در همین راستاست.
    امید است این اندیشه های بزرگ، که از مکانی کوچک سرچشمه گرفته و حکایتگر تلاشهای بسیار، برنامه ریزیهای دقیق و ارتباط سیاستمدارانه مدیریت کتابخانه با دستگاههای دولتی در راه سیاستگذاری، بودجه بندی و مانند آنها و جلب همکاری اندیشمندان و متخصصان حوزه کتابداری و اطلاع رسانی و علوم رایانه ای است، همچنان تداوم یابد.
    بدون تردید، این اندیشه های بزرگ تأثیر خود را بر اندیشه های بالقوه بزرگ کتابداران جوان این مرز و بوم خواهد گذاشت. امید است در آینده نزدیک مدیران هوشمند و خستگی ناپذیر بیشتری چون «دکتر جعفر مهراد» داشته باشیم.











    رحمت الله فتاحی




    کتابداری و اطلاع رسانی

  7. #77
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    مجموعه گستری برای کتابداران جدید: توصیه هایی از مجراها


    امروزه، کتابداران در محیطهای دانشگاهی با چالشهای متعددی از جمله مجموعه گستری، مواجه هستند.








    ۲
    ۱

















    امروزه، کتابداران در محیطهای دانشگاهی با چالشهای متعددی از جمله مجموعه گستری، مواجه هستند. این مقاله به تجزیه و تحلیل مجموعه گستری و چگونگی ارتباط آن با متخصصان جدید در حوزه کتابداری می پردازد. مقاله حاضر برنامه های آموزشی مجموعه گستری در برنامه های درسی علوم کتابداری و اطلاع رسانی، مهارتهای مورد نظر و مورد نیاز در واحدهای مجموعه گستری و برنامه های آموزش کتابخانه ای برای کتابداران جدید را مرور می کند. همچنین توصیه های کاربردی و تجارب دانش آموختگان جدید در حوزه مجموعه گستری را فراهم نموده و در اختیار خوانندگان قرار می دهد. موضوعات مطرح شده شامل سازگاری[۶] با محیط جدید، خط مشی ها و رویه های مجموعه گستری، فعالیتهای رابطه ای[۷]، انتخاب منابع و مدیریت زمان می باشد.
    ● مقدمه
    یکی از چالشهای مهم پیش روی کتابداران جدید، انتقال به یک پست حرفه ای در یک کتابخانه دانشگاهی بلافاصله پس از فراغت از تحصیل است، بویژه هنگامی که در نخستین دیدار از کتابخانه با مجموعه گستری مواجه شوند. کتابداران اغلب فشار حاصل از این انتقال را کم و بیش تجربه کرده اند، زیرا در بیشتر موارد دانش آموختگان جدید به دلیل کافی نبودن آموزش و تجربه علمی، مهارتهای لازم را ندارند. کافی نبودن آموزش لازم برای دانش آموختگان به دلیل این واقعیت است که در کل برنامه های درسی دوره کارشناسی کتابداری فقط یک دورة مجموعه گستری ارائه می شود. امکان ندارد این دوره دانشجو را برای انجام همه وظایفی که در خصوص مجموعه گستری به او واگذار می شود، آماده نماید. در این مقاله، مجال کافی برای بحث در مورد همه جزئیات مربوط به فعالیتهای مجموعه گستری وجود ندارد. به علاوه، بندرت اتفاق می افتد که دانشجویان مقطع کارشناسی پس از کارکردن در یک کتابخانه تمامی تجربیات عملی مرتبط با مجموعه گستری را به دست آورند. تجربه نشان داده است برخی از دانش آموختگان در کتابخانه ها کار نکرده اند و برخی از آنها به کار کردن در موقعیتهای اداری یا بخش خدمات عمومی تمایل بیشتری دارند.
    این مقاله به مرور منابع مرتبط با آماده سازی دانش آموختگان برای مجموعه گستری می پردازد و تجربیات دورة دانشجویی را با تجربیات دورة مجموعه گستری عملی در کتابخانه ها، به صورت یکجا مورد اشاره قرار می دهد. این مقاله همچنین توصیه های عملی را برای کتابداران جدید ارائه می دهد که بر اساس تجربیات مربوط در دانشگاه فلوریدای جنوبی، تامپا[۸] و دانشگاه نوادا، لاس وگاس[۹] تهیه شده است. عناوین مطرح در این مقاله شامل سازگاری با محیط جدید، خط مشی ها و رویه های مجموعه گستری، فعالیتهای رابطه ای، انتخاب منابع و مدیریت زمان است.
    ● مرور منابع
    در هنگام مرور منابع مرتبط با این موضوع، سه حوزه موضوعی باید مورد بحث و بررسی قرار گیرد. این حوزه های موضوعی شامل پیکره و محتوای دوره های مجموعه گستری در برنامه های دوره کارشناسی کتابداری و اطلاع رسانی، ارزیابی مهارتهای کارمندان مجموعه گستر که دانش آموختگان جدید حتماً باید این مهارتها را داشته باشند، و سرانجام آخرین حوزه موضوعی مهم مورد توجه، شامل انواع مساعدتها و یا آموزشهایی است که در دسترس جدید باید قرار گیرد. در مورد مجموعه گستری و مهارتهای لازم برای پیشرفت در این زمینه، مطالب زیادی نوشته شده است؛ اما هنوز سخنرانیها و کلاسهای کمتری درباره مجموعه گستری در مدارس برای دانشجویان وجود داشته است. باربارا موران[۱۰] در مقاله خود (۲۰۰۱) می گوید: «موقعیتهایی وجود دارد که شکاف فزاینده بین آموزش دهندگان و کارآموزان[۱۱] را در حوزه کتابخانه ها زیاد می کنند. بسیاری از کارآموزان کتابخانه ها متقاعد می شوند که مدارس علوم کتابداری و اطلاع رسانی یا از آموزش کتابداران دست برداشته و یا کتابداران را به خوبی آموزش نمی دهند و یا هر دوی این دو حالت وجود دارد». [۱] یکی از موضوعات مهم مور توجه در این مقاله مجموعه گستری می باشد. توجه به موضوع آماده نمودن دانش آموختگان جدید برای انجام وظایف مجموعه گستری امری رایج است. «پاول متز»[۱۲] در مقاله اش (۱۹۹۴) در مورد این موضوع بحث کرده است. وی معتقد است: «وقتی که مسئولان مجموعه گستری به جمع آوری منابع می پردازند و یا از طریق شرکت در کنفرانسها و یا از طریق نهادها و یا گروههای بحث الکترونیکی به مجموعه گستری می پردازند، در واقع یکی از اجزای ایده آل دوره های مجموعه گستری را بازسازی می کنند. هنگامی که آنها به مدارس کتابداری می روند و شکاف موجود در دانش نظری و عملی که به دانشجویان کتابداری آموزش داده می شود را مشاهده می کنند بسیار متأسف می شوند»[۲]. در تأیید مقاله موران، مقاله ای دیگر توسط دو فارغ التحصیل جدید نوشته شده است که این حقیقت را تأیید می کند که معمولاً دانشکده ها دانشجو را برای فرایند مجموعه گستری آماده نمی کنند. لاکنار[۱۳] و وین[۱۴] در مقاله شان (۲۰۰۱) معتقدند: «احتمالاً به دلیل کسب تجربیات عملی ضعیف در حوزة مجموعه گستری در مدارس کتابداری، این حوزه اغلب به عنوان یک حوزه چالش برانگیز برای کتابداران مطرح می باشد»[۳].
    البته، هنوز هم نمی توان مشکلات مرتبط با کلاسهای مجموعه گستری دانشجویان را کاملاً با برنامه های درسی علوم کتابداری و اطلاع رسانی در ارتباط دانست. کلاسهای مجموعه گستری تلاش می کنند تا عناصر اساسی دانش را که تکه های مهم پازل می باشد، آموزش دهد. متأسفانه این کلاسها نمی توانند تمامی جنبه های مرتبط با مجموعه گستری، و جزئیات دقیق آن را مورد بحث قرار دهند. کلاسهای مجموعه گستری، حوزه های موضوعی مهم را تحت پوشش قرار می دهند، اما در حوزه های مرتبط با کسب دانش عملی در مجموعه گستری به اندازه کافی تمرین و بحث نشده است. کتس[۱۵] معتقد است: «هیچ کتابخانه ای نباید به فارغ التحصیل جدید صرفاً تفاوت بین سفارش محدود و سفارش نامحدود را آموزش دهد ... هیچ کتابخانه ای نباید صرفاً در مورد ابزارهای استانداردی که انتخاب کنندگان در ارزیابی منابع به کار می برند، به فارغ التحصیل جدید اطلاعات بدهد. راههایی برای حل و از میان بردن تنش بین درک ذهنی سطح بالاتر و دانش و مهارتهای عملی وجود دارد که باید از طریق آموزش علوم کتابداری و اطلاع رسانی به کتابداران مجموعه گستر آینده انتقال داده شود» [۴]. کتس می گوید: «رهیافت عمده موجود عبارت است از اطمینان از اینکه محتوای دوره های مهمی که در آن دانشجویان شرکت می کنند، دربردارندة پرسشهای مهمتری است که کتابداران باید به آن بیندیشند، اما این پرسشها عمدتاً و بویژه به مجموعه گستری مربوط می شوند» [۴]. اگرچه بسیاری از مدارس کتابداری الزاماً کلاسهای مجموعه گستری بیشتری برای دانشجویان خود ندارند، به هر حال، فوتاس[۱۶] معتقد است تمرین عملی، دانش کسب شده در طی دوره های آموزش مجموعه گستری را کامل خواهد نمود [۵]. نویسنده این مقاله در ادامه می افزاید: «این تجزیه و تحلیل پیشنهاد می کند که تمرینهای مجموعه گستری باید بر حوزه هایی تمرکز داشته باشد که دانشجو بتواند در بازة زمانی موجود همکاری لازم را بنماید و باید حوزه هایی را که امکان تجزیة عملی معنادار در متن دوره های مدارس کتابداری فراهم نمی کند، حذف نماید»[۵].
    با توجه به نوع مجموعه گستری که به وسیلة کتابخانه اتخاذ می شود، مهارتهای مورد انتظار از کتابداران جدید نیز تغییر خواهد کرد. لیندا فیلیپ[۱۷]، رئیس مجموعه گستری و مدیر دانشگاهی تنسی[۱۸]، در میان کتابداران مجموعه گستر گروههای موضوعی دانشگاهی، هفت مهارت را برای کتابداران جدید برشمرده است که عبارتند از: تعهد در ارائه خدمات، داشتن دیدگاه تحلیلی، مهارتهای ارتباطی، مهارتهای مالی/ ریاضی، مهارتهای مدیریتی و ارزشهای اخلاقی، یادگیرندگی مدام و بصیرت [۶]. سایر مهارتها و قابلیتهای مورد نیاز برای مجموعه گستری نیز مورد بحث قرار گرفته است. پاستین[۱۹] در مقاله ای (۱۹۹۸) سایر مهارتهای مهم مانند مهارت و دانش برقراری ارتباط عملی، آشنایی با فناوریهای نوین، آشنایی با گرفتن مجوز برای سایت، دانش مالکیت فکری و کپی رایت و ارزیابی را برمی شمارد [۷].
    در رابطه با مجموعه مهارتهای خاص، نشریه هایی وجود دارند که در مورد ایجاد قابلیتهای مختصر مستند برای کتابداران و کتابشناسان بحث می کنند. یک نمونه از این نوع مدارک مربوط به مقاله ای است که گروهی از کتابداران دانشگاه ایالتی ایوا[۲۰] مطرح کرده اند. کتابخانه دانشگاه ایوا در مدرکی، قابلیتهای هر کتابدار را شرح داده است. این قابلیتها شامل مدیریت زمان، توسعه مهارتها، به روزنمودن دانش موضوعی و درک صحیح فرایند کنترل بودجه می باشد[۹].
    تأکید شده است که مهارتهای خاصی برای مجموعه گستری مورد نیاز است و مدارس علوم کتابداری و اطلاع رسانی برنامه های درسی خود را برای ایجاد و توسعة این مهارتهای «هسته» ساختارمند نموده اند. در هر صورت، باید دانست که کتابخانه ها چه نقشی در پیشرفت کتابداران جدید و مهارتهای آنان در زمینه مجموعه گستری ایفا می کنند؟ برخی از کتابخانه ها برنامه های آموزشی خاصی برای متخصصان جدید دارند. سوئت[۲۱] (۱۹۹۴) رابطه بین کتابخانه و کتابداران جدید را مطرح می کند. وی می نویسد: «گماردن یک کتابشناس جدید در پست کارمندی هم کاری شگرف است و هم یک چالش بی پروایانه برای کتابخانه پژوهشی دانشکده است» [۹]. وی همچنین می افزاید: «شش ماهه اول و یا کمی بیشتر از این زمان، بهترین فرصت برای دوره تصدی تازه واردان است تا مسیر کاری خود را تنظیم کنند و زمینه ای لازم برای موفقیت خود فراهم نمایند» [۹]. هنگام بحث در مورد برنامه های آموزش، باید روی دو ویژگی تمرکز نمود. اول، توسعه برنامه آموزش و طرح ریزی برای برنامه آموزشی و دوم توجه به اینکه چه مهارتهایی باید در برنامه آموزش مورد توجه مجموعه گستری برنامه درسی آموزش باید مؤثر باشد و به خوبی سازماندهی شده باشد [۹]. «سوئت» درباره پیشرفت این نوع برنامه کاری برای کتابداران جدید بحث می کند. او می گوید: «باید پنج مرحله وجود داشته باشد تا مبنایی برای طرح ریزی برنامه های انفرادی مناسب با نیازهای هر کدام از کارآموزان قرار گیرد. این پنج مرحله عبارتند از: ارزیابی نیازها، ایجاد و توسعه اهداف آموزشی، شناسایی روشها و فعالیتهای آموزشی، توسعه هدفهای اجرایی، معیارها و انتظارها و سرانجام ارزیابی» [۹]. علاوه بر مطرح کردن برنامه آموزشی، سوئت حوزه های مرتبط با مهارتهای مجموعه گستری را تحلیل می کند، به گونه ای که از طریق برنامه آموزشی قابل ارائه باشد. او حوزه های مهارتی را در سه گروه سازماندهی می کند؛ گروه اول شامل اشراف بر اصول عملکردی بنیادین و دانش موضوعی است. گروه دوم، شامل دانش خط مشی ها و رویه های محـلی، درک توقعـات کـاری در محیـط کـار است. گروه سـوم، شامل آگاهی از فرهنگ سازمانی و مهارتهای مدیریتی می باشد [۹].
    اگرچه اغلب کتابداران از قابلیتهای پایه ای و وظایف اصلی مورد نیاز برای کارمندان مجموعه گستر مطلع هستند، اما این موارد همیشه بر اهمیت به روز بودن مداوم و بهبود لیاقتهای وابسته به آن تأکید نمی کند. نه تنها جوّ علمی دانشگاهها تغییر پیدا کرده، بلکه مقیاس مجموعه گستری کتابخانه نیز دچار تغییر شده است. نویسندگان زیادی مانند بلیک[۲۲] و ساپرنانت[۲۳] معتقدند مجموعه گستری هنوز هم به قوانین و فرایندهای مرتبط با منابع چاپی که مختص کتابخانه هاست، محدود شده است[۱۰]. تلاش آنان، برای نشان دادن برخی از نگرانیهای مرتبط با تغییر محیط و بویژه افزایش منابع الکترونیکی است. در عین حال، موارد متعددی از پژوهشها وجود دارد که بویژه برای کتابداران جدید در زمینه مجموعه گستری مفید است. بلیک و ساپرنانت (۲۰۰۰) تأکید داشتند «به کارگیری اعضای هیئت علمی دارای سواد رایانه ای و توزیع مالی مناسب برای دانشکده/دانشگاه، التزامهایی هستند که در دانشکده های علوم کتابداری و اطلاع رسانی به آنها پرداخته خواهد شد. اگر این ایده اجرا شود، کتابداران جدید باید به مهارتهای پیشرفته فزاینده مرتبط با آنچه امروزه فرایند مجموعه گستری الکترونیکی نام دارد، مجهز شوند و این ممکن نیست مگر با آموزشهای رسمی یا غیررسمی که به وسیله خود کتابخانه ارائه می شود»[۱۰]. نویسندگان این مقاله به خوانندگان بویژه کتابداران جدید خاطرنشان می کنند: «مجموعة کتابخانه ها اکنون ماهیت بسیار بزرگتری پیدا کرده اند»[۱۰]. این مقاله در مورد همه وجوه این نقل قول بحث نمی کند، بلکه تنها راجع به انتخاب کنندگان تازه کار است. زمینة کار به طور قابل ملاحظه ای با به وجود آمدن منابع الکترونیکی تغییر پیدا کرده است، به گونه ای که همانطور که نویسندگان این مقاله عقیده دارند: «چیزی به نام ماهیت های فیزیکی وجود نخواهد داشت»[۱۰]. کتابخانه ها و مربیان کتابداری این تغییرات در محیط را آغاز نموده اند، اما مجبورند عقاید و روشهایشان را مطابق با این واقعیت جدید تغییر دهند. همه اینها باعث می شود آموزش و رابطه با همقطاران و گروههای آموزشی، ضروری تر شود. یک نمونه خوب درباره برنامه آموزش مجموعه گستری، توسط کتابداران دانشگاه کالیفرنیا[۲۴] واقع در سانتاباربارا[۲۵] نوشته شده است[۱۲]. مقاله فوق درباره برنامه آموزشی مجموعه گستری برای کتابداران جدید بحث می کند. این برنامه آموزشی موضوعات متنوعی از جمله سفارش، برقراری ارتباط با اعضای هیئت علمی، ارزیابی مجموعه و بودجه بندی شامل می گردد.
    علاوه بر کسب مهارتهای ضروری مجموعه گستری، کتابدار جدید نیازمند تعیین نقشهایش در سازماندهی است. هنوز عنوان و نقش «کتابشناس» برای کسی که جدیداً مسئولیت مجموعه گستری را به عهده گرفته است تا حدودی گیج کننده می باشد. عناوین و فعالیتهای کاری همواره سرگرم کننده و از طرف دیگر گیج کننده بوده است، اما همانطور که «لی»[۲۶] (۲۰۰۳) اظهار می دارد، بسیاری از افراد «در مورد غیرحرفه ای بودن کتابشناسی و دست کم گرفتن کتابشناسان در سیستم کتابداری نگران هستند»[۱۳]. نه تنها کتابداران جدید نیاز به بازنگری و تعمیق در نقش خود در زمینه طرح فرایند مجموعه گستری کتابخانه دارند، بلکه حتی دیدگاه و درک کتابداران درباره چگونگی این نقش در سایر کتابخانه ها و دانشکده ها نیز نیازمند بازبینی است[۱۳].
    اثر «لی» به مطالب بسیار بیشتری در ارتباط با این موضوع و چگونگی تعریف یک کتابشناس یا متخصص موضوعی و مسئولیتهای آنان می پردازد. به عنوان مثال، با استفاده از مثال مربوط به مجموعه مطالعات زنان، نویسنده در مورد چگونگی برخورد با این وظایف و نیز اینکه چگونه گاهی این وظایف با عنوان فعالیتهای آموزشی و گاهی به عنوان کارهای اجرایی تعریف می شوند، بحث می کند. همانطور که اغلب موارد چنین است، در برخی موارد کار کتابدار مربوط به یک رشته خاص دانشگاهی می شود؛ در حالی که هیج پیشینه ذهنی درباره آن رشته ندارد، اما به هر حال در چنین مواقعی کار جدید برای کتابدار بسیار پیچیده می شود.
    ● توصیه های کاربردی برای کتابداران جدید
    مطابق با برنامه های درسی کارشناسی علوم کتابداری و اطلاع رسانی، فهرستی از موضوعاتی تهیه کرده ایم که توصیه های عملی را برای سایر کتابداران جدید ارائه می دهند. حوزه های موضوعی مجموعه گستری، پس از یک سال تجربه در کتابداری انتخاب شده اند. این حوزه های موضوعی شامل تخصیص بودجه، شناسایی نیازهای استفاده کننده، انتخاب منابع و ارزیابی مجموعه کتابخانه می باشد. سایر موارد مرتبط با مجموعه گستری که مورد بحث قرار خواهد گرفت، شامل سازگاری با محیط جدید، مدیریت زمان و فعالیتهای رابطه ای است. بر اساس تجربه، چنین نتیجه گرفته ایم که آموزش ضمن خدمت بهترین وسیله برای یادگیری مؤثر مجموعه گستری است و برای آشنایی و یادگیری راحت تمام فرایند، به زمان کافی نیاز است.
    همان طور که قبلاً نیز گفته شد، کتابخانه ها روشهای متفاوت زیادی را برای فرایند مجموعه گستری مورد استفاده قرار می دهند. در این مقاله، بر روی شیوه ای که به کمک آن کتابداران در رشته های خاص مجموعه گستری می کنند، تمرکز می کنیم و به مواردی تأکید می کنیم که مجموعه گستری به عنوان یکی از اجزای کار آنها مطرح است.
    به هر حال، موارد بحث شده برای کتابدارانی مفید خواهد بود که به عنوان کتابشناس در یک رشته خاص کار می کنند و مجموعه گستری تنها یکی از جنبه های کاری آنهاست. به علاوه، این مقاله کتابدارانی را تحت پوشش قرار می دهد که مسئول انتخاب منابعی مانند تک نگاشتها[۲۷]، نشریات و پایگاههای الکترونیکی هستند. این فرایند برای استفاده از تواناییهای تحلیلی و تصمیم گیری کتابداران موضوعی و نیز برای ارتباط با دانشجویان، اعضای هیئت علمی و برقراری همکاریهای رابطه ای جهت ایجاد مجموعه ای مشهور مبتنی بر تصمیم گیریهایی است که منجر به توسعة مجوعه ای از منابع می شود که به بهترین شکل نیاز مراجعان را برآورده می کند.
    ▪ مجموعه گستری چیست؟
    با توجه به هدف این مقاله، بر روی چهار حوزه موضوعی خاص، شامل تخصیص بودجه، شناخت نیازهای استفاده کننده، انتخاب منابع و ارزیابی مجموعه، بحث خواهیم نمود. سایر حوزه های موضوعی مرتبط با مقوله مجموعه گستری، شامل سازگاری با محیط جدید، مدیریت زمان و همکاریهای رابطه ای، بعداً مورد بحث قرار خواهد گرفت.
    پس از سالها کار کردن در یک کتابخانه، دیدگاه نویسنده این مقاله درباره مجموعه گستری تغییر کرده است. مجموعه گستری می تواند بیشتر از این دیدگاه مورد تحلیل قرار گیرد و دانشگاه می تواند به دانشجویان درباره فلسفه و نظریه هایی درباره این فرایند عناصر اصلی آن آموزش دهد. به هر حال، در بیرون از دانشگاه و در دنیای واقعی کتابداری، این مفاهیم الزاماً مفید نیستند. در برنامه های علوم کتابداری و اطلاع رسانی، مجموعه گستری عموماً از لحاظ مجموعه های الکترونیکی یا فیزیکی توصیف می شود. در واقع، می توان گفت مجموعه گستری چیزی جز ایجاد مجموعه فیزیکی نیست. آنچه بیشتر اهمیت دارد، مفهوم فراهم آوری دسترسی به اطلاعات است. به عنوان یک کتابدار، باید دسترسی مراجعان به اطلاعات را فراهم نمایید. نتیجه نهایی فرایند مجموعه گستری، فراهم آوری دسترسی به اطلاعات بدون توجه به فرمت یا محل اطلاعات است. این مفهوم، همراه با ساختن مجموعه فیزیکی، برای مجموعه گستری بسیار مهم است.
    ▪ فرایند مجموعه گستری
    عبارت «فرایند مجموعه گستری» برای ایجاد تمرکز بیشتر در این مقاله، به تعریف بیشتری نیاز دارد. زمانی که به فرایند مجموعه گستری اشاره می شود، مقاله با خط مشیها و رویه های ایجاد شده برای مجموعه گستریهای کتابخانه ها سر و کار دارد. یادگیری فرایند مجموعه گستری می تواند یکی از ترسناک ترین کارها[۲۸] برای کتابدار جدید باشد. در برخی موارد، خط مشیها ممکن است مستند نباشد، یا اینکه ممکن است این اطلاعات به عنوان بخشی از آموزشهای لازم برای کار جدیدتان نباشد.
    به عنوان یک کتابدار جدید، باید خط مشی مجموعه گستری کتابخانه خودتان را به خوبی بدانید و باید تا آنجا که امکان دارد، درباره چگونگی کار این فرایند، اطلاعات بیشتری کشف کنید. به عنوان مثال، کتابخانه چگونه تک نگاشتها را می خرد؟ فرایند سفارش یا خرید پایگاههای اطلاعاتی الکترونیکی و نشریات چگونه است؟ بودجه چگونه پیگیری می شود؟ چه فرمتی از منابع ترجیح داده می شود؟ هر چه قدر بیشتر تمامی این مسائل مشخص شوند، زمان بیشتری صرفه جویی می شود و شما سریعتر فرایند کاری را درک می کنید و به همان اندازه زندگی شما در کار جدیدتان آسان تر خواهد بود. بهترین حالت سناریو برای کتابخانه این است که یک برنامه آموزشی داشته باشید که این مسائل را در برداشته باشد و به شما اجازه دهد تا با فرایند سازگار[۲۹] باشید. اگر یک برنامه آموزشی در دسترس نیست، به دنبال «راهنمای آموزشی برای کتابداران مجموعه گستر»[۳۰] در بخش خدمات فنی انجمن کتابداران آمریکا[۳۱] و انجمن مجموعه های کتابخانه ای[۳۲] بگردید. اگرچه این راهنما، راهنمایی برای ایجادکردن یک برنامه آموزشی است، اما اطلاعات مفیدتری درباره مهارتهای مجموعه گستری در آن وجود دارد. ایدة خوب دیگر این است که از یک دوست مجرب در حوزة مجموعه گستری بخواهید تا در طی مراحل اولیه مجموعه گستری به اندازة شش ماه یا بیشتر از شما پشتیبانی نماید و با شما همفکری داشته باشد.
    ▪ سازگاری با کتابخانه خودتان
    به عنوان یک کتابدار جدید، شروع کار می تواند استرس زا و سخت[۳۳] باشد. اولین گام در شروع وظایف مربوط به مجموعه گستری، سازگاری شما با محیط جدید کاری است. در اینجا، برخی کارها وجود دارد که با کمک آنها می توانید با محیط پیرامون خود بیشتر آشنا شوید:
    ـ وب سایت دانشکده یا گروههایی را که مسئول آنها خواهید بود، وارسی نمایید. وب سایتها معمولاً دربردارنده اطلاعات مفیدی درباره کلاسهای ارائه شده، برنامه های ارائه شده (در مقاطع مختلف کارشناسی[۳۴]، کارشناسی ارشد[۳۵] و تحصیلات تکمیلی[۳۶]) و نیز اطلاعات درباره اعضای هیئت علمی می باشند. وارسی مجموعة فعلی بدین معنا نیست که فرد می داند نیازهای کاربران چیست؟
    ـ مجموعه خودتان را از طریق مرور و بررسی مجموعه کتابها، نشریات و بخش مرجع بیشتر بشناسید. همچنین، از طریق وب سایت کتابخانه، فهرست پایگاههای داده، نشریات الکترونیکی و سایر منابع را مرور کنید. نگاه کردن به منابع موجود در مجموعه شما اجازه می دهد تا بدانید که چه نوع مجموعه ای در این کتابخانه ایجاد شده است. این نوع بررسی درباره فرمت، قدمت، کیفیت، دامنه، سن و شرایط فیزیکی مجموعه اطلاعاتی فراهم می کند. همچنین، این کار در طی فرایند انتخاب از طریق شکافهای موجود در مجموعه به شما کمک خواهد کرد.
    ـ شناختن سازمان کتابخانه ها نیز اهمیت دارد. این سازمان شامل بودجه ریزی، خرید، چرخه مالی و ساختار کتابخانه است.
    ـ با توجه به ساختار کتابخانه، با شخصی که مسئول مجموعه گستری و یا بخشهای دیگری مانند بخشهای فراهم آوری و یا بودجه بندی است، جلساتی را ترتیب دهید. فرایند بودجه را یاد بگیرید. درباره خط مشیها و رویه های مجموعه گستری اطلاعات و دانش لازم را کسب کنید. با افراد دیگری مانند فراهم آورندگان منابع اطلاعاتی که در فرایند مجموعه گستری درگیرند، جلساتی داشته باشید.











    نوشته: جیمز کوری تاکر[۲]، مت تورنس[۳]
    ترجمه: رحمان معرفت[۴] با همکاری سکینه مستجیری[۵]
    منابع
    ۱.B.B Moran, (۲۰۰۱) Practitioners V.S. LIS educators: Time to reconnect, Library Journal ۱۲۶ (۱۸), PP.۵۲-۵۵.
    ۲.P.Metz, (۱۹۹۴) Collection development in the library and information science curriculum. In: P.Johnson and S.S Intner, Editors, Recuiting, educating and training librarians for collection development, Greenwood Press, Westport, CT, PP. ۸۷-۹۷.
    ۳.A.Locknar and S. Vine (۲۰۰۱), Now What? Starting your first Professional academic reference position, Reference Librarian ۷۲, PP. ۴۳-۴۵. Full Text Via Crossref.
    ۴.W.A.Katz, (۱۹۹۴), Book Selection and Collection building: Evolution of the art. In: P. Johnson and S.S. Intner, Editors, Recruiting, educating, and training librarians for collection development, GreenWood Press, Westpont, CT, PP. ۳-۱۶.
    ۵.E.Futus (۱۹۹۴), the practicum in collection development: A debate. In: P.Johnson and S.S. Intner, Editors, Recruiting, educating and training librarians for collection development, Greenwood Press, Westport, CT, PP. ۱۴۵-۱۵۶.
    ۶.Philips, L (۲۰۰۳, January ۲۵). Hit the ground running: Collection development skills for new selectors and bidliographers. ALCTS CMDS collection development librarians of Academic librarians Discussion Group. American Library Association Midwinter Meeting, Toronto Canada.
    ۷.M.Pastine (۱۹۸۹), What library directors want collection development librarians to know, Against the Grain ۱۰ (۲), PP.۲۰-۲۲.
    ۸.K.K. Stacy-Bates, J.Fryer, J.D. Kushkowski and D.D. Shonrok (۲۰۰۳), Competencies for bibliograghers: A process for writing a collection development competencies document, reference & User Services Quarterly ۴۲, PP. ۲۳۵-۲۴۱. Abstract-INSPEC $ Order Document.
    ۹.G.J.Soete (۱۹۴۴), Training for success: Integrating the new bibliographer into the library. In: P.Johnson and S.S. Intner, Editors, Recruiting, educating, and training librarians for collection development, Greenwood Press, Westport, CT, PP. ۱۵۹-۱۹۶
    ۱۰.V.L.P. Blake and T.T. Suprenant (۲۰۰۰), Navigating the parallel universe: Education for collection management in the electronic age, library Trends ۴۸, PP. ۸۹۱-۹۲۲. Abstract-INSPEC $ Order Document.
    ۱۱.E. Forte, C. Chiu, S.Barnes, DeDecker, G. Colmenar and C.Pickett et al (۲۰۰۲), Developing a training Program for collection managers, library collections, Acquisitions and Technical Services ۲۶ (۳), PP. ۲۹۹-۳۰۶. Abstract Full Text + Links PDF (۵۳k)
    ۱۲.Hur-Li Lee (۲۰۰۳), Collection development as a social process, journal of Academic librarianship ۲۹, PP. ۲۳-۳۱. Abstract Full Text + Links PDF (۹۷k).
    ۱۳.I.D. Gordon (۲۰۰۰), Asserting our collection development roles, college & Research libraries news ۶۱ (۸), PP. ۶۸۷-۶۸۹.
    ۱. این مقاله ترجمه مقاله ای است با مشخصات زیر:
    Collection Development for new librarians: Advice from the trenches by Cory Tucker, J. and Torrence, M., Library Collections, Acquisitions, & technical Services ۲۸ (۲۰۰۴) ۳۹۷-۴۰۹.
    ۲. James Cory Tucker
    ۳. Matt Torrence
    ۴. دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه شهید چمران اهواز
    ۵. کارشناس ارشد کتابداری و اطلاع رسانی سازمان مرکزی کتابخانه های دانشگاه سمنان
    ۶. Acclimation
    ۷.Liaison Works
    ۱. The University of South Florida, Tampa (USF)
    ۲. The University of Nevada, Las Vegas.
    ۱. Barbara Moran
    ۲. Practitioners
    ۳. Paul Metz
    ۱. Locknar
    ۲. Vine
    ۳. Katz
    ۴. Futas
    ۱. Linda Philip
    ۲. University of Tennessee
    ۳. Pastine
    ۴. Iowa State University (ISU)
    ۱. Soete
    ۱. Blake
    ۲. Suprenan
    ۱. The University of California
    ۲. Santa Barbare
    ۳. Lee
    ۱. Monographs
    ۱. Daunting Tasks
    ۱. Acclimate
    ۲. Guide for Training Collection Development Librarians
    ۳. Technical Services Division of the ALA
    ۴. Association for Library Collections
    ۵. Overwhelmin
    ۱. Undergraduate
    ۲. Graduate
    ۳. Post Graduate
    ۴. Liaison activities
    ۱. Reference and User Services Association Guidelines for Liaison Work in Managin Collections and Services.
    ۱. The American Library Association
    ۲. Special Library Association
    ۱. One Time
    ۱. Inflation
    ۲. On Approval Plan
    ۱. Embarges
    ۲. Scholary and publishing Academic Resources Coalition (SPARC)
    ۱. Consortia
    ۲. Licencing
    ۳. Trial
    ۴. IP
    ۵. Consortia
    ۱. Choice Journal
    ۲. Peer Institutions
    ۳. World Cat




    کتابداری و اطلاع رسانی





  8. #78
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    نقش کتابدار مرجع در بهبود وضعیت تندرستی و بهداشتی اقشار مختلف جامعه


    کتابداران مسئول گردآوری، سازماندهی و اشاعه اطلاعات می باشند. آنها وظیفه ارائه اطلاعات به افراد مختلف جامعه را بر عهده دارند، بنابراین باید ویژگیهای فرهنگی، اجتماعی، زبانشناسی، آموزشی و... اجتماعات و طبقات مختلف اجتماعی را بشناسند.
























    کتابداران مسئول گردآوری، سازماندهی و اشاعه اطلاعات می باشند. آنها وظیفه ارائه اطلاعات به افراد مختلف جامعه را بر عهده دارند، بنابراین باید ویژگیهای فرهنگی، اجتماعی، زبانشناسی، آموزشی و... اجتماعات و طبقات مختلف اجتماعی را بشناسند. کتابداران باید در آموزشهای عمومی جامعه نیز شرکت کنند. برای مثال، تهیه اطلاعات مربوط به تندرستی، سلامتی و بهداشت افراد جامعه، از جمله وظایف مهم کتابداران است. کتابداران با توجه به اینکه با مراجعه کنندگان و کاربران متفاوت در ارتباطند، می توانند پیامها و اطلاعات تندرستی و بهداشتی را به اقشار مختلف جامعه منتقل کنند. چون بیشتر مردم در مورد خدمات بهداشتی و تندرستی رأساً تصمیم گیری می کنند، بهتر است کتابداران اطلاعات صحیح را با استفاده از روشهای مختلف در اختیار آنها قرار دهند. مراجعه به محل زندگی مردم و محل تشکیل اجتماعات مذهبی، ورزشی، ---------- و... تأثیر زیادی در انتقال پیامهای تندرستی دارد. کمک گرفتن از رهبران مذهبی و مسئولان ورزشی، آموزشی و... در انتقال اطلاعات و آگاهی مردم تأثیر بسزایی دارد. پاسخ این سؤال که اطلاعات از چه نوع، کجا و در چه زمان باید ارائه شود تا بیشترین تأثیر را داشته باشد، در این مقاله همراه با جزئیات توضیح داده شده است.
    ● مقدمه
    رشتة کتابداری، برخلاف تصور بعضی، فعالیتهای بسیار متنوعی را شامل می شود و کتابداران مسئول ارائه خدمات بسیار زیادی می باشند. عامه مردم و حتی بعضی کتابداران سنتی، کتابدار را فقط مسئول امانت کتاب می دانند، حال آنکه کتابدار نقشهای بسیار زیادی را در جامعه عهده دارد که تهیه اطلاعات و منابع روزآمد و مورد نیاز کاربران و صاحبان فکر، بخشی از آنهاست خدمت رسانی به کلیة افراد جامعه و تهیه اطلاعات مورد نیاز آنان و ارتقای سطح فرهنگ و دانش عمومی نیز از وظایف کتابدار به شمار می آید. امروزه در کشورهای پیشرفته، همراه با رشد فن آوریهای نوین اطلاعاتی، ارائه خدمات کتابخانه ها بسیار متنوع و متفاوت شده و جامعه انتظارهای بیشتری را از کتابداران دارد. بخش پاسخ به سؤالهای کاربران تقریباً در همه کتابخانه ها با استفاده از امکانات الکترونیکی فعال است و مردم می توانند بدون مراجعه به کتابخانه و با استفاده از اینترنت، اطلاعات مورد نیاز علمی، فرهنگی، ادبی، اجتماعی، بهداشتی و غیره را از کتابداران دریافت دارند. کتابداران در مسائل و مشکلات عمومی و آموزشهای عام جامعه نیز نقش مهمی را ایفا می کنند. ارتقای سطح فرهنگی، آموزشی، علمی، اجتماعی و حتی بهداشتی نیز از وظایف مهم کتابداران است و آنها می توانند کمکهای ارزشمندی در این راستا ارائه دهند.
    یکی از وظایف کتابداران، کمک به ارتقای سطح بهداشت و تندرستی عمومی جامعه است که در بسیاری ازکشورها مورد توجه خاص می باشد. جامعه ای قادر به رشد اقتصادی، علمی، اجتماعی فرهنگی و... است که کمتر درگیر حل مشکلات بهداشتی و سلامتی مردم باشد. به عبارت دیگر، وجود امراض مختلف و رعایت نکردن نکات بهداشتی در جامعه، موجب اتلاف وقت مسئولان دولتی، صرف هزینه های سنگین بهداشتی، جامعه ای ناسالم و در نهایت نبود آرامش و بهداشت روانی عمومی برای تفکر صحیح و ارتقا و رشد جامعه می شود. اهمیت این موضوع موجب شده است تا نهادها و سازمانهای زیادی به بهبود وضعیت بهداشتی و سلامتی جامعه کمک کنند.
    کتابداران نیز که خود را مسئول ارائه اطلاعات بهینه به جامعه می دانند، در این جهت نقش مهمی را در جوامع مختلف داشته اند. اهمیت نقش کتابداران در ارتقای سلامت جامعه تا حدی است که نشریة Library Trends در زمستان سال ۲۰۰۵ ویژه نامه ای را به مقاله های مربوط به نقش کتابداران در بهبود و ارتقای سطح تندرستی و سلامتی جامعه اختصاص داده است. در این شماره از نشریه، مقاله های بسیاری شامل نتیجه طرحهای تحقیقاتی و تجربه های کاری کتابداران، همچنین مقالاتی که جنبه های تئوری مسئله را بیان کند، ارائه شده است.
    به لحاظ اهمیت موضوع بویژه در زمان حاضر که هر روز شاهد امراض مهلک مختلف مانند سارس، آنفولانزای مرغی، تبهای دینگو، کنگوکریمه، مالت، وبا و... هستیم، تلاش گردید تا یک جمع بندی از مجموعه مقاله ها را با تأکید بر مقاله «تهیه اطلاعات تندرستی در محل زندگی طبقات مختلف جامعه. ویژگیهای کتابدار فرهنگ دوست ماهر» نوشته «نانسی اوتمان پرس» و «مری دیگز هابسون» برای استفاده کتابداران تهیه کنم. امید است کتابداران علاقه مند با توجه به شناخت موقعیت، جایگاه، نقش و ارزش ارائه خدمات خود، بتوانند خدمات ارزنده ای را به جامعه در جهت رشد و توسعه مسائل مختلف فرهنگی و اجتماعی، اقتصادی، بهداشتی و... ارائه کنند. پرواضح است، اگر خدمات ارائه شده با استفاده از امکانات الکترونیکی باشد، نتیجه سریعتر و مفیدتری را در پی خواهد داشت. مراجعه کنندگان و کاربران سایت کتابخانه از قشرهای مختلف جامعه هستند و می توانند هر کدام به سهم خود پیامها و اطلاعات بهداشتی و... را به اجتماعی که در آن زندگی می کنند، منتقل کنند.
    ● نیاز به اطلاعات تندرستی و سلامتی
    ضرورت دانستن اطلاعات مربوط به تندرستی و سلامتی در سطح بین المللی، همیشه مورد تأکید بوده است. بسیاری از سازمانها و نهادهای مسئول حفظ سلامتی عمومی جامعه، فعالیتهای گسترده و مداومی را برای جلوگیری از شیوع انواع بیماریها، بویژه امراض خاص و واگیر، به صورت شبانه روزی انجام می دهند. مسئولان دولتی متوجه این مهم هستند که برای جلوگیری از شیوع یک بیماری باید هزینه سنگینی را بپردازند. بنابراین، بهترین روش جلوگیری از امراض مختلف را آگاه کردن مردم می دانند. اگرچه سازمانهای مشخصی مسئولیت بهداشت عمومی و تندرستی جامعه را برعهده دارند، ولی مراکز مختلف خدمات فرهنگی وآموزشی از جمله کتابخانه ها، می توانند نقش مهمی را در این راستا ایفا کنند. کتابداران بخش مرجع که مسئولیت تهیه و اشاعه اطلاعات روزآمد برای قشرهای مختلف جامعه را بر عهده دارند، می توانند در این جهت نقش تعیین کننده ای داشته باشند. کتابدار مرجعِ علاقه مند قادر است اطلاعات دقیق، روزآمد و کامل را به مسئولان مربوط، بهداشت کاران و مراقبان بهداشت برساند و یا این اطلاعات را به طور مستقیم در اختیار مراجعه کنندگان به کتابخانه قرار دهد.
    از آنجا که همه مردم صاحب بدن و فکر هستند و نسبت به سلامتی خود حساسند در به دست آوردن اطلاعات تندرستی و سلامتی نیز کوشا بوده و چنانچه این اطلاعات را به آنها برسانیم، به گرمی از آن استقبال می کنند. البته، باید یادآور شد که مردم معمولاً برای کسب اطلاعات مربوط به تندرستی و سلامتی خود، کمتر به کتابخانه ها مراجعه می کنند. آنها بیشتر ترجیح می دهند این اطلاعات را به صورت منفعل و از رسانه های گروهی به صورت گذرا و یا از روزنامه ها و از دوستان خود دریافت کنند. بنابراین، کتابدران که مسئولیت اشاعه اطلاعات علمی گوناگون را بر عهده دارند، می توانند در آگاه کردن مردم از مسائل تندرستی و سلامتی، نقش مهمی را ایفا کنند. مراجعه کنندگان به کتابخانه ها که اطمینان زیادی به کتابدار مرجع در ارائه اطلاعات مفید و روزآمد، دارند از ارائه اطلاعات تندرستی و سلامتی کتابداران نیز استقبال کرده و می توانند این اطلاعات را به دیگران و خانواده خود نیز منتقل کنند.
    افراد نیازمند اطلاعات بهداشتی، تندرستی و سلامتی را می توان در اجتماعات مذهبی، ورزشی، فرهنگی، اقتصادی و... شناسایی کرد. کسانی که برای دیدن یک مسابقه ورزشی ساعتها وقت صرف می کنند، می توانند اجتماع مناسبی برای دریافت و انتقال اطلاعات تندرستی باشند. اصولاً این گروه از افراد فرصت کافی برای گوش دادن و یا مطالعه اطلاعات مربوط به تندرستی و سلامتی دارند. همچنین، علاقه مندند نیازهای مربوط به تندرستی و سلامتی خود را با مشاوران و مسئولان بهداشت عمومی و حتی کتابداران در میان بگذارند. بنابراین، می توان اطلاعات تندرستی و سلامتی را به این گروه از افراد به صورت مؤثر و مناسب منتقل کرد. علاقه مندان به مسابقات ورزشی که از گروههای مختلف جامعه می باشند، مبلّغان خوبی برای انتشار اطلاعات و پیامهای تندرستی و سلامتی به شمار می روند.
    مکانهای مذهبی نیز دارای ویژگیهای منحصر به فردی است. کسانی که در نمازهای جماعت، جمعه و یا دعاها و مراسم مختلف مذهبی و حتی راه پیماییهای آرام شرکت می کنند، می توانند اطلاعات تندرستی و سلامتی را دریافت و به دیگران نیز منتقل کنند. این گروه از افراد نیز چون وقت خود را به نیایش، یادگیری و ملاقات با دیگر همفکران خود اختصاص می دهند، می توانند ابزار مناسبی برای دریافت و رساندن پیامهای تندرستی و سلامتی به خانواده و دیگر همنوعان خود باشند. با توجه به شرایط خاص مراسم مذهبی در ایران، شاید بتوان گفت بهترین محل برای انتقال پیامهای تندرستی و سلامتی، اجتماعات مختلف مذهبی در کشور است. البته، بهتر است پیامها و اطلاعات با همکاری مبلّغان مذهبی و روحانیون به مردم منتقل شود تا تأثیر بیشتری داشته باشد.
    پیامهای تندرستی و سلامتی را می توان از طریق مراکز آموزشی و فرهنگی کشور نیز به اطلاع مردم رساند. برای مثال، دانش آموزی که این پیامها را از طریق معلم خود دریافت کند معمولاً به آنها عمل کرده و باعث می شود به صورت مسقیم و غیرمستقیم پیامها را به خانواده و دوستان خود نیز منتقل کند.همچنین، در مکانهایی که فعالیتهای اقتصادی و تجاری نیز در جریان است، می توان اطلاعات تندرستی و سلامتی را به مردم رساند. رعایت مسائل بهداشتی توسط کارگران کارخانه ها و یا کارگاههای ساختمانی، تأثیر فراوان در بهداشت کارگران و محصولاتی که تولید می کنند، دارد. چنانچه پیامهای تندرستی و سلامتی به صورت صحیح به کارگران برسد، می توان انتظار داشت سلامت عمومی جامعه بیشتر تضمین شود. برای مثال، در یک کارخانه محصولات لبنی، رعایت نکردن بهداشت و مسائل تندرستی می تواند ضایعات و لطمات جبران ناپذیری را برای جامعه مصرف کننده به همراه آورد. کارگران و مسئولان این نوع کارگاهها باید به پیامهای تندرستی و سلامتی مسئولان بهداشتی را بپذیرند ایمان آورده و ملزم به رعایت آنها شوند. رعایت اصول بهداشتی در کارخانه های تولیدی که تولیدات آنها در دراز مدت ممکن است ضایعاتی را برای جامعه به وجود آورد نیز بسیار ضروری است. مسئولین بهداشتی باید پیام و اطلاعات تندرستی و سلامتی و عواقب عدم رعایت اصول بهداشتی را در این نوع کارگاهها و کارخانه ها نیز متذکر شوند.
    ● پیامهای بهداشتی و سلامتی و نحوه تبلیغ آنها
    به طور کلی، اطلاعات بهداشتی و پزشکی که رعایت نکردن آنها سلامت جامعه را به خطر می اندازد و دانستن آنها مورد نیاز همگان است، باید تهیه شود. پیامهای سلامتی و بهداشتی کوتاه را می توان در اطلاعیه های مجزا و یا پشت اطلاعیه های مخصوص مکانهای مذهبی، ورزشی، آموزشی و غیره چاپ کرد. در مؤسسه های فرهنگی و آموزشی می توان آدرس الکترونیکی کتابخانه ها و سایتهای پزشکی و بهداشتی را معرفی نمود. معرفی وب سایت کتابخانه ها بویژه کتابخانه های پزشکی و آدرس و تلفن تماس کتابدار مرجع، در این خصوص بسیار مهم و مؤثر است. معرفی مراکز بهداشتی و آدرس پزشکان مختلف نیز در آگاهی مردم و کسب اطلاعات تندرستی و بهداشتی مفید است.
    کتابداران چگونه از نیاز اطلاعات تندرستی و سلامتی افراد جامعه آگاه می شوند؟ با مراجعه مستقیم به محل زندگی مردم، نه در کتابخانه ها، جایی که انتظار داریم آنها را ملاقات کنیم. اگر شناخت صحیح از کسانی که باید خدمات به آنها ارائه شود در دست نباشد، کتابداران نمی توانند اطلاعات تندرستی و بهداشتی افراد را مشخص کنند. باید محل و زمان مشخصی را برای ارائه اطلاعات تعیین کرد. نوع اطلاعاتی که باید تهیه شود و اینکه چه کسی باید این اطلاعات را تهیه کند باید مشخص باشد.
    به طور کلی، همه خدمات کتابخانه باید براساس افرادی که خدمات برای آنها تهیه می شود، تعیین گردد. وقتی جامعه مورد خدمت را به درستی بشناسیم، می توانیم پاسخ کجا، کی و چه نوع اطلاعات و اینکه چه کسی خدمات را باید ارائه کند، پیدا کنیم. از آنجا که شناخت جامعه برای کتابداران کار ساده ای نیست، می توان از اطلاعات متخصصان دیگر رشته ها که گروههای اجتماعی را می شناسند، کمک گرفت.دو گروه از این نمونه شامل مراقبان بهداشتی و متخصصان آموزشهای عمومی است. گروه اول به خاطر ارتباطی که موضوع اطلاعات بهداشتی با آنها دارد و گروه دوم به خاطر اینکه آنها نیز مانند کتابداران در جهت رساندن اطلاعات و دانش به مردم حرکت می کنند. اطلاعات و نوشته های این دو گروه برای کتابداران بسیار ارزشمند است. البته گروههای مختلف اجتماعی و اکثر افراد هر روز در حال تغییر هستند که باید نیازهای آنان را بشناسیم.
    ویژگیهای مختلف جامعه ای که قرار است خدمات تندرستی و بهداشتی به آن ارائه شود، شامل زبان، فرهنگ، منطقه، جنسیت، تواناییهای خواندن (سواد)، خصوصیات جنسی، روشهای بهداشتی، روشهای یادگیری، ناتوانیها، روشهای فکری، انتقادی، اولویتهای همانند سازی اطلاعات و روشهای تصمیم گیری که بخشی از ویژگیهای جامعه مورد مطالعه است، باید شناخته شود. این ویژگیها را می توان برای افراد به صورت انفرادی و یا برای کل جامعه مطالعه کرد.
    در یکی از قدیم ترین اصول تئوریهای یادگیری (که به زمان یونانیها برمی گردد) آمده است که بهترین حالت یادگیری و به خاطرسپاری مردم زمانی است که اطلاعات جدید با دانش و تجربیات فعلی آنان در ارتباط باشد ( ویتراک، ۱۹۸۶). بنابراین، زمانی که پیامهای تندرستی و سلامتی را برای مردم تهیه می کنیم، باید از دانش و تجربیات بهداشتی گذشته آنان اطلاع داشته باشیم که ممکن است با پیامهای تهیه شده ما بسیار متفاوت باشد. باید سعی شود پیامهای تندرستی و سلامتی با دانش و اطلاعات افراد هماهنگ و مرتبط باشد تا در برابر پیامها مقاومت نشان ندهند. باید دانست که هرگز از افراد و جوامع و رفتارها و اعتقادهای آنها به اندازه خودشان اطلاع نداریم. در ابتدائی ترین سطح، حساسیتهای فرهنگی شامل تفاوتها و شباهتهای فرهنگی است که باید کتابدار از آنها برای مقاصد خوداستفاده کند.
    اولین قدم این است که بپذیریم راجع به دیگران خیلی اطلاعات نداریم. با این اطلاعات ناقص چه باید کرد تا برای مراجعه کننده قابل احترام باشیم ؟قدم دوم این است که ارزشها و تعصبهای خود را بشناسیم و قدم سوم این که با مراجعه کننده ارتباط برقرار سازیم تا موارد و روشهای قابل قبول را پیدا کنیم. برای مثال، روشهای منطق «بول» که برای گسترش، محدودیت و یا دقت جستجوهای اینترنتی به کار می رود و ماکتابداران به دانستن آن می بالیم و یا نسبت به استفاده از آنها تعصب داریم، ممکن است مورد پذیرش مراجعه کننده به کتابخانه نباشد. بنابراین، نباید نسبت به استفاده از آنها تعصب نشان دهیم، بلکه باید مراجعه کننده را با روشهایی که وی قبلاً آموخته است و استفاده از روشهای خودمان هدایت کنیم.
    اگر بپذیریم که اطلاعات کمی از جامعه استفاده کنندگان کتابخانه داریم، می توانیم سؤالهایی را از طریق پرسشنامه، مصاحبه، گروههای کاری یا یک مکالمه ساده شروع کنیم تا اطلاعات بیشتری نسبت به جامعه به دست آوریم. پس از به دست آوردن این اطلاعات، باید مصاحبه ای با رهبران مذهبی محلی نیز داشته باشیم تا اطلاعات جمع آوری شده را کامل کنیم.
    در فرایند شناخت متقابل افراد و جوامع باید رابطه اعتماد متقابل را به وجود آوریم. «هاول» حتی بر اهمیت یک تعامل لذت بخش به عنوان شرایط اجباری بحث دوستانه و صمیمی و قابل اعتماد تأکید دارد. (هاول، ۲۰۰۳). یک راه گسترش اعتماد متقابل، یافتن شباهتها و یا ارزشهای دو جانبه است. بنابراین، باید ارزشهای مذهبی، فرهنگی و اجتماعی یا افرادی که تصمیم داریم با آنها ارتباط برقرار کنیم، بشناسیم. بنابراین، برای شناخت جامعه باید:
    ۱) بپذیریم که شناخت ما نسبت به مردم و جوامع مختلف کمتر از خود آنان است.
    ۲) تعصبات خود و جامعه کتابداران را بشناسیم.
    ۳) نسبت به یادگیری از دیگران و دربارة دیگران تلاش کنیم.
    ۴) سعی کنیم یک رابطه قابل اطمینان با دیگران و جوامع مختلف برقرار کنیم.
    هر چه شناخت ما از مردم و جامعه بیشتر شود، پاسخ به سؤالهای دیگر آسانتر خواهد بود.
    ● اطلاعات چه زمانی و کجا ارائه شود؟
    سؤال بعدی این است که پیامها و اطلاعات مربوط به تندرستی و سلامتی را چه زمانی و کجا باید ارائه کرد. آنچه مسلم است، افراد کمی اطلاعات تندرستی مورد نیاز خود را در کتابخانه ها جستجو می کنند. بعضی از منابع تهیه اطلاعات مربوط به سلامتی،خانواده ها، دوستان، متخصصان مراقبتهای بهداشتی، اینترنت، تلویزیون، رادیو، روزنامه ها، مجله ها و کتابها هستند (هادسون و واتس ۱۹۹۶، تو وهارگریوز ۲۰۰۳، دیاز، گریفیس، رینرت، فریدمن ومولتون، ۲۰۰۲ ). مطالعات انجام شده نشان می دهد تعداد کمی از افراد محل جستجوی اطلاعات تندرستی را کتابخانه ها ذکر می کنند ( نانسی اوتمان پرس و ماری دیگزهابسون، ۲۰۰۵).
    متخصصان بهداشت عمومی معمولاً پیشنهاد می کنند برای رساندن پیامهای سلامتی و تندرستی به افراد، باید به سراغ آنها برویم و انتظار نداشته باشیم مردم به سراغ ما بیایند. آموزشگران بهداشت عمومی معمولاً برای رساندن اطلاعات در برنامه های تلویزیونی شرکت می کنند، در رستورانهای عمومی حاضر می شوند، به سالنهای آرایشی و زیبایی مراجعه می کنند و به طور کلی در هر جا که رعایت مسائل بهداشتی اهمیت ویژه ای دارد، حاضر می شوند. کتابداران اغلب فکر می کنند مردم باید برای کسب اطلاعات مختلف به کتابخانه ها مراجعه کنند، لذا اطلاعات مربوط به سلامتی و بهداشت را فقط به کسانی که به کتابخانه ها مراجعه کنند ارائه می نمایند. ولی اگر این اطلاعات به میان مردم برده شود، بویژه در محلهایی مانند مساجد، سالنهای ورزشی و... که مردم آمادگی پذیرش بیشتری دارند، اثر بیشتر و بهتری خواهد داشت و شانس استفاده از این اطلاعات بیشتر است (راجرز، ۲۰۰۰).
    با توجه به اینکه تقریباً همه مردم به تلویزیون و برنامه های مختلف آن توجه می کنند، همچنین افراد بیشتری هر روز به اینترنت دسترسی پیدا می کنند، بهتر است اطلاعات بهداشتی را از این طریق نیز در اختیار افراد قرار داد. همچنین، کتابداران می توانند اطلاعات مناسب و دقیق را در اختیار مسئولان بهداشت عمومی قرار دهند تا از طریق روزنامه های محلی، کانالهای تلویزیون محلی و سایتهای اینترنتی، در اختیار مردم قرار دهند. البته، کتابخانه هایی که سایتهای اینترنتی فعال دارند، می توانند اطلاعات سلامتی و بهداشتی را از آن طریق در اختیار مراجعه کنندگان قرار دهند. در ارائه اطلاعات باید ویژگیهای خاص مراجعه کنندگان مختلف را در نظر گرفت و اصولاً نباید به روش خاصی برای ارائه اطلاعات اصرار ورزید و نباید در پی تغییر رفتار اطلاع یابی مراجعه کنندگان بود، بلکه باید سعی شود کسانی را که به دنبال اطلاعات هستند، راهنمایی کرد.
    برای اینکه دریابیم کجا و چه موقع اطلاعات و پیامهای تندرستی و سلامتی را برای مردم فراهم کنیم، باید نسبت به موارد زیر شناخت کافی به دست آوریم.
    ۱) بدانیم افراد و گروههای مختلف جامعه در حال حاضر کجا به دنبال اطلاعات تندرستی هستند.
    ۲) روشهای موجود جستجوی اطلاعات آنها را تأیید و تشویق کنیم.
    ۳) مراکز فعلی اطلاعات و محلی را که مردم قبلاً در آن جا به دنبال تهیه اطلاعات هستند، تقویت کنیم.
    ● چه نوع اطلاعات تندرستی و سلامتی را باید فراهم کرد؟
    چه نوع اطلاعات را باید در دسترس مردم قرار داد؟ به نظر می رسد اطلاعاتی که مورد نیازمردم است، بیشتر تأثیرگذار است تا اطلاعات غیر ضروری. البته، باید بدانیم نیازهای افراد طیف وسیعی را در بر می گیرد. اگر جامعه نیاز اطلاعاتی نداشته باشد، تهیه اطلاعات تندرستی ثمره ای نخواهد داشت، مگر اینکه اطلاعات فراهم شده موجب شود اطلاعات ناقص قبلی افراد کامل شود. به سخن دیگر، اطلاعات باید در راستای اطلاعات فراهم شدة قبلی افراد باشد.
    در تعیین نیاز باید توجه داشت که نیاز در واقع ارزش گذاری نیاز به جستجوی اطلاعات است تا اینکه واقعاً تهیه هر نوع اطلاعات باشد. یعنی مراجعه کننده بیشتر به فکر این است که نشان دهد به دنبال پرسش ارزشمندی است و باید این ارزش مورد احترام کتابدار باشد. بنابراین، پرسش مراجعه کنندگان باید همیشه جدی و ارزشمند تلقی شود. کتابداران معمولاً تمایل دارند جستجوکنندگان و یابندگان اطلاعات مؤثری باشند. دوست دارند همیشه به هرنوع پرسشی که از سوی مراجعه کننده مطرح می شود، پاسخ بدهند و علاقه مندند همیشه اطلاعات مورد نیاز را پیدا کنند و به پرسش مراجعه کننده پاسخ دهند. بنابراین، کتابداران برای یافتن اطلاعات مورد نیاز باید:
    ۱) روشهای متنوعی را برای جستجوی اطلاعات از نظر موضوع، سطح علمی، شکل مطالب و... به کار برند.
    ۲) به دنبال مطالب جاری که در ارتباط با نیاز مورد نظراست، باشند.
    ۳) اگر اطلاعات خواسته شده بازیابی نشد، زمان دیگری را برای تهیة مطالب تعیین و یا از افراد دیگر کمک بگیرند.
    ● چه کسی مسئول تهیه اطلاعات تندرستی و سلامتی است؟
    آخرین پرسش این است که چه کسی اطلاعات تندرستی را تهیه می کند؟ سازمانهای بسیاری در تهیه این اطلاعات مسئولند، ولی الزاماً کتابداران جزو آنها نیستند. اگر هدف دولتها تهیه اطلاعات تندرستی مناسب برای مردم است و در این مسیر متعهدانه عمل می کنند، کتابداران مستقیماً مسئولیت زیادی ندارند. البته، کتابداران می توانند نقش تهیه اطلاعات تندرستی را برای مسئولان بهداشتی بر عهده گیرند. نقش دیگر کتابداران این است که اطلاعات تهیه شده را با توجه به ارتباطی که با مراجعه کنندگان مختلف دارند، اشاعه دهند. شرکت کتابداران در اشاعه اطلاعات سلامتی، می تواند به عنوان یک فعالیت بسیار مطمئن و اساسی تلقی شود زیرا کتابداران معمولاً با افراد مختلف جامعه در ارتباطند. رهبران جامعه و افراد با صلاحیت و دارای نفوذ نیز می توانند در رساندن اطلاعات سلامتی و تندرستی به مردم نقش تعیین کننده ای داشته باشند. مراجعه کننده به کتابخانه، مطالب و اطلاعات جدید را معمولاً از کسی که ارتباط فکری نزدیکتری با وی دارد، بهتر کسب می کند (وایت،۲۰۰۰).
    مسلماً کتابدار مسئول تهیة اطلاعات تندرستی و بهداشتی نیست. اطلاعات و پیامهای تندرستی و بهداشتی باید توسط متخصصان مربوط، پزشکان، مراقبان بهداشتی، متخصصان آموزشهای عمومی و مسئولان دولتی تهیه شود. البته، کتابدار می تواند در معرفی منابع مختلف به مسئولان تهیه پیامها نقش مؤثری داشته باشد. کمک کتابداران موجب تهیه پیامهای روز آمد و مفید می شود.شناخت جامعه کار دشواری است و کتابداران باید در این زمینه از تجربیات دیگر مؤسسه ها و نهادها استفاده کنند.
    شاید بتوان گفت در فرایند رساندن اطلاعات و پیامهای سلامتی و بهداشتی به مردم، کتابداران می توانند نقش تهیه اطلاعات روزآمد و بین المللی و از بین بردن سدهای رسیدن به این اطلاعات را برعهده گیرند.بنابراین، در تعیین اینکه چه کسی باید اطلاعات تندرستی و سلامتی را تهیه کند، کتابداران باید:
    ۱) مشخص کنند چه کسی اطلاعات را تهیه می کند.
    ۲) با تهیه کنندگان اطلاعات همکاری نزدیکی داشته باشند.
    ۳) در ارتباط با تهیه کنندگان اطلاعات، به عنوان یک متخصص اطلاع رسانی عمل کنند.
    ویژگیهای کتابدار فرهنگ دوست و ماهر به قرار زیر است:
    در رشته کتابداری همانند بسیاری از رشته های دیگر، باید قابلیتهای فرهنگی جامعه مدنظر قرار گیرد. کتابدار کارآمد و ماهر باید ویژگیهای فرهنگی افراد جامعه را بشناسد تا بتواند نقش و وظیفه خود به عنوان اطلاع رسان را به خوبی انجام دهد. در این زمینه، موارد زیر قابل توجه است.
    الف) نگرش
    ۱) کتابدار فرهنگ دوست و ماهر، شخصی است که از نظر فرهنگی به تاریخ و گذشته خود و دیگران حساس و از آن آگاه است.
    ۲) این کتابدار می تواند به صورت انفرادی هدایتگر باشد و آگاه است که ارزشها، تعصبها، نگرشها و اعتقادات وی می تواند بر دیگران تأثیر بگذارد.
    ۳) این کتابدار با تفاوتهایی که بین خود و دیگران می بینید، به راحتی کنار می آید.
    ۴) کتابدار فرهنگ دوست و ماهر، برای موارد زیر ارزش قایل است.
    ▪ هویت فردی: چیزی که افراد را از یکدیگر متمایز می سازد.
    ▪ هویت گروهی: شامل خانواده، نژاد، قوم، جنس، مذهب، سن و...
    ▪ هویت بین المللی: جنبه های مشترکی که همه افراد به عنوان انسان مطرح هستند.
    ب) دانش
    ۱) کتابدار فرهنگ دوست و ماهر همیشه به دنبال جمع آوری اطلاعات و آگاهی ویژه از جامعه ای است که در آن کار می کند.
    ۲) کتابدار فرهنگ دوست و ماهر همیشه به دنبال شناخت نظام ---------- اجتماعی جامعه و موقعیت اقلیتهای اجتماعی است.
    ۳) کتابدار فرهنگ دوست و ماهر ، دانش و آگاهی لازم از روشهای جستجوی اطلاعات و استفاده از آن را دارد.
    ۴) کتابدار با فرهنگ و ماهر، از عواملی که مانع رسیدن اقلیتها به اطلاعات می شود، آگاه است.
    ج) مهارتها
    ۱) کتابدار فرهنگ دوست و ماهر، سؤالات و پاسخهای شفاهی و کتبی زیادی را تهیه می کند، می فرستد و دریافت می کند.
    ۲) کتابدار فرهنگ دوست و ماهر راهکارهایی را برای همکاری با اجتماع تهیه و توسعه می دهد که شامل تعیین اهداف، نیازها و ارزیابی خدمات می باشد.
    ۳) کتابدار فرهنگ دوست و ماهر، قادر است دانش و یافته های خود را در جنبه های مختلف تصمیم گیری، مدیریت، آموزش و ارائه خدمات دخالت دهد.
    ۴) کتابدار فرهنگ دوست و ماهر قادر است در موقعیتهای زیادی شامل موارد زیر نقش داشته باشد.
    الف) خدمات خارج از کتابخانه: در خارج از کتابخانه و در محل حضور اجتماعات مختلف حاضر شود.
    ب) مشاور: به عنوان منبع مورد مراجعه برای حرفه های دیگر واقلیتهای اجتماعی عمل کند.
    ج) تسهیل کنندة خدمات اطلاع رسانی کتابخانه و آموزش مهارت استفاده از اطلاعات به مراجعه کنندگان باشد.
    ● نتیجه گیری
    ما کتابداران در شرایط ایده آل، در جایگاهی قرار داریم که مسئول تهیه اطلاعات تندرستی و بهداشتی مفید و مؤثر برای همه افراد جامعه و در هر سطحی هستیم.
    - می دانیم چگونه تحقیقی را برای آشنا شدن با آحاد مردم انجام دهیم.
    - علاقه داریم در مواجهه با مشکلات اجتماعی، به صورت فعال برخورد کنیم تا اینکه بی تفاوت باشیم.
    - اعتماد متقابل را به وجود می آوریم.
    - روشهای عملی کسب سواد اطلاعاتی را می دانیم.
    - معمولاً روشهای متفاوت پاسخ به سؤالهای مراجعه کنندگان را می دانیم.
    - می توانیم اطلاعات گسترده و متنوعی را برای پاسخگویی به نیازهای متفاوت مردم به دست آوریم.
    - روش ارائه خدمات مطمئنی داریم که دیگران را متقاعد می سازد اطلاعات ارائه شده به آنان کاملاً مرتبط، علمی و روز آمد است.
    بنا به آنچه گفته شد، کتابداران می توانند:
    - به همه اقشار جامعه خدمت کنند.
    - اطلاعات را در هر زمان و مکان مورد نیاز تهیه کنند.
    - مناسب ترین اطلاعات را برای رفع نیاز مراجعه کنندگان تهیه کنند.
    - به مراجعه کننده اطمینان دهند که اطلاعات تهیه شده، بیشترین کارآیی را برای استفاده دارد.
    صحبت با افراد و گروهها راجع به بهداشت فردی و سلامت جسمی آنان، با تواضع و افتخار همراه است. وقتی شخصی اطلاعات مربوط به سلامتی را ارائه می کند، همچنین کتابداری که با تواضع با افراد جامعه برخورد می نماید، آنان نیز این تواضع را می ستایند و به خود اجازه می دهند موارد بیشتری را از کتابدار بپرسند. کتابداران در انتقال اطلاعات سلامتی و بهداشتی به مردم، موقعیت استثنایی دارند. مسئولان اشاعه اطلاعات و پیامهای تندرستی و سلامتی نیز باید روی فهم، احترام و اعتماد متقابل کتابداران حساب کنند.











    دکتر هادی شریف مقدم[۱]
    منابع
    -Howell. (۲۰۰۳). Communication ۱۰۱, or one person at a time. In CD Cynergy Basic Edition (Version ۳.۰) [Computer software]. Atlanta: Centers for Disease Control.
    -Hudson, J.C., & Watts, E. (۱۹۹۶). Hispanic preferences for health care providers and health care information. Health Mark Quarterly, ۱۴(۱), ۶۷-۸۳.
    -Press, N.O and Mary Diggs-Hobson(۲۰۰۵). Providing health information to community members where they are: characteristics of the culturally competent librarian. In Library Trends, ۵۳(۳) ۲۰۰۵, ۳۹۵-۴۱۰.
    -Rogers, E. (۲۰۰۰). The diffusion of innovation: Model and outreach from the National Network of Libraries of Medicine to Native American communities. In Burroughs, C., Measuring the Difference: Guide to Planning and Evaluating Health Information Outreach. Seattle: National Network of Libraries of Medicine, Pacific Northwest Region. Retrieved May ۷, ۲۰۰۴, from [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] evaluation/guide/
    -Witte, K. (۲۰۰۰). Theory-based interventions and evaluation of outreach efforts. In C. Burroughs, Measuring the difference: Guide to planning and evaluating health information outreach. Seattle: National Network of Libraries of Medicine, Pacific Northwest Region. Retrieved August ۱۸, ۲۰۰۴, from [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید].
    -Wittrock, M. C. (۱۹۸۶). Students’ thought processes. In M. C. Wittrock (Ed.), Handbook of research on teaching (۳rd ed., pp. ۲۹۷-۳۲۷). New York: Macmillan.
    ۱. مدیر گروه کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه پیام نور Email : sh-mogadam@pnu.ac.ir




    کتابداری و اطلاع رسانی

  9. #79
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    خدمات تحویل مدرک و انواع آن


    کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی با آشنائی با مراکزی که خدمات تحویل مدرک را ارائه می دهند و آگاهی از خدمات و نحوه ارائه این خدمات است که می توانند نیازهای اطلاعاتی سازمان و مراجعه کنندگان خود را با سرعت بیشتر و صرف هزینه بهتری برآورده سازند؛ در راستای تحقق راهبرد مذکور، این مقاله خدمات تحویل مدرک و انواع آن و روشهای متعددی تأمین مدرک، تفاوت آن با امانت بین کتابخانه ای مورد بحث قرار داده و در پایان روش های خدمات تحویل مدرک در کتابخانه بریتانیا به عنوان یکی از مراکز مهم و قدرتمند تحویل مدرک تشریح نموه است.
























    ● مقدمه:
    پیشرفت های اخیر در شبکه سازی همراه با پیشرفت های فن آوری اطلاعات، بطور چشمگیری موجب تسهیل خدمان تحویل مدرک شده است. در گذشته، کاربرانی که در مناطق دور زندگی می کردند در مقایسه با آنهایی که نزدیک مراکز شهری بزرگ و غنی از نظر منابع یا کتابخانه های بزرگ دانشگاهی و پژوهشی زندگی می کردند از عدم دسترسی به اطلاعات در رنج بودند. تحویل اطلاعات از امور دستی غیر متمرکز ابتدا به امکانات متمرکز و مهار شده توسط رایانه و اکنون به توانمندی های توزیعی که صفحه های نوری و ریز رایانه ها فراهم می آورند تحول یافته است. فروشندگان پایگاه های اطلاعاتی پیوسته خیلی زود به نیاز به افزودن خدمات تحویل مدرک به منزله مکملی برای توانائیهای جستجوی پایگاه خود پی بردند و بسیاری از آنها نظام های خود را با افزودن بخش سفارش و تحویل الکترونیکی مدارک توسعه داده اند (پائو، ۱۳۷۸) .امروزه با گسترش اینترنت و فن آوری های ارتباطی، تهیه کنندگان خدمات تحویل مدرک به خوبی از وب برای گسترش خدمات خود استفاده نموده اند . سایت های زیادی وجود دارند که فهرست تهیه کنندگان را ارئه می کنند یا اطلاعات مختصری دربارة انها بدست می دهند[۱]. در این مقاله خدمات تحویل مدرک و انواع آن و تفاوت آن با امانت بین کتابخانه ای مورد بحث قرار گرفته و در پایان روش های خدمات تحویل مدرک در کتابخانه بریتانیا شرح داده شده است.
    ● تعاریف:
    با توجه به افزایش وحجم هزینه انتشارات و به دنبال آن، افزایش تقاضا و انتظارات کاربران کتابخانه ها، لزوم دسترسی سریع به اطلاعات مورد نیاز بیش از پیش احساس می شود. هندرسون[۲] ( ۱۹۹۹) اظهار می دارد هر چند انتظارات کاربران همراه با رشد رسانه های الکترونیکی بالا رفته اما نیاز به یک میانجی بیش از هر زمان دیگر وجود دارد. یکی از روش های دسترسی به اطلاعاتی که در کتابخانه ها موجود نیست، استفاده از خدمات تحویل مدرک است که توسط بخش تأمین مدرک هر کتابخانه ارائه می شود. دانشنامه کتابداری تحویل مدرک را تهیه نسخه ای از مدرک برای درخواست کننده بر اساس نسخه امانی تعریف می کند و بیان می کند که تحویل مدرک خرید تصویر مدرک و تصویر مقالات مجلات از تهیه کنندگان را نیز شامل می شود.کولائیان (۱۳۸۳)، خدمات تحویل مدرک را نسخه برداری از مدرک یا تهیه نسخه الکترونیکی آن به منظور ارسال به شرکتها یا موسسات خارج از سازمان مربوطه جهت انتفاع و یا دریافت هزینه عملیات می داند.
    فرهنگ پیوسته علوم کتابداری و اطلاع رسانی (اودلیس)[۳] ، خدمات تحویل مدرک را تهیه اسناد منتشر شده یا منتشر نشده به شکل چاپی، ریزنگاشتی یا رقومی بر اساس دریافت خدمات هزینه ای مشخص که در اکثر کتابخانه ها توسط دفتر امانت بین کتابخانه ای و بر اساس هزینه ارائه می شود، تعریف می کند. بر اساس واژه نامه هرودز، خدمات تحویل مدرک کاربر را قادر می سازد تا نسخه هایی از موادی را که از طریق جستجوهای پیوسته بازیابی شده سفارش داده و مستقیماً از میزبان تحویل گیرد. این گونه خدمات تحویل مدرک ممکن است بصورت پیوسته از طریق پایانه کاربر فراتر از نسخه چاپی یا از طریق پست الکترونیکی نیز ارائه شود .
    مراکز خدمات تحویل مدرک در واقع مراکزی هستند که اسناد و مدارک در خواستی متقاضیان را از طریق مجموعه خود و یا با استفاده از موجودی کتابخانه های دیگر تهیه می کنند و عمدتاً تجاری و بعضاً غیر تجاری اند. برای تهیه مجلات و کتاب های خارجی بسیاری از کتابخانه ها از خدمات تجاری تحویل مدرک خارج از کشور استفاده می کنند. این مراکز دستیابی پیوسته به گروهی از مجلات الکترونیکی را فراهم می سازند. در واقع با دسترسی به پایگاه های اطلاعاتی کتابشناختی تهیه کنندگان تحویل مدرک، امکان محل یابی سریع مدرک و درخواست آن برای مراجعه کنندگان کتابخانه ها فراهم می شود.خدمات تحویل مدرک یکی از روش های فراهم اوری اطلاعات بشمار می رود و فراهم آوری اطلاعات نیز از مهم ترین و حساس ترین عملیات کتابخانه ای است. کاهش بودجه کتابخانه ها، رشد مداوم میزان اطلاعات چاپ شده و تاکید فزاینده بر خدمت رسانی به مراجعه کنندگان بدین معنی است که کتابخانه ها نمی توانند اطلاعات مورد نیاز را از مجموعه خود تهیه کنند. بدین ترتیب ایجاد دسترسی به مجموعه های دیگر ضروری است و کتابخانه ها ناگزیرند با تکیه بیشتر بر دیگر تهیه کنندگان اطلاعات به مجموعه خود بیفزایند. اگر چه تحویل مدرک در مقایسه با خدمات سنتی امانت بین کتابخانه ای پر هزینه به نظر می رسد، اما سرعت و قابلیت دستیابی به مدراکی که سریعاً مورد نیاز است و ممکن نیست به آسانی در جای دیگری قابل دسترسی باشد، امکانی است که جبران این هزینه را می نماید. این خدمات می تواند متمم و مکمل امانت بین کتابخانه ای باشد. بر اساس مطالعات انجام شده دستیابی مستقیم به اطلاعات از طریق تأمین کنندگان تحویل مدرک بسیار مناسب تر از خدمات امانت بین کتابخانه ای موسوم است (شهمیرزادی،۱۳۸۳).
    دانشنامه کتابداری امانت بین کتابخانه ای را ترتیب همکای میان کتابخانه ها که طی آن یک کتابخانه می تواند مواد کتابخانه دیگر را به امانت گیرد تعریف می کند. در طرح امانت بین کتابخانه ای، استفاده کننده یک نظام اطلاعاتی می تواند مواد کتابخانه دیگر را به امانت گیرد (فرزین و احمدی لاری، ۱۳۷۶) . در امانت بین کتابخانه ای بر خلاف خدمات تحویل مدرک، مواد و منابع اطلاعاتی ارسال شده پس فرستاده می شود. امروزه در اذهان اکثر مردم امانت بین کتابخانه ای به تحویل مدرک تغییر یافته و فعالیت کاملاً متفاوتی شده است . امانت بین کتابخانه ای فعالیت ملی و بین المللی محسوب می شود اما تحویل مدرک مرزی را نمی شناسد. کاربرد تحویل مدرک الکترونیکی[۴]، وب سایتها، سرویس های اینترنت و پایگاه های اطلاعاتی تماماً این مفهوم را می رساند که اطلاعات می تواند برای هر کس، در هر جا و در هر زمان بدون توجه به مرزهای ملی تحویل داده شده و در اختیار قرار گیرد. این مورد به نوبة خود بر ماهیت میانجی تأثیر می گذارد. بطور معمول کتابخانه کانالی برای امانت بین کتابخانه ای محسوب می شده است اما امروزه تحویل مدرک توسط نهادهای متفاوت، بعضاً تجاری و بعضاً عمومی تأمین می شود (کرنیش[۵]،۲۰۰۳).
    در مورد اینکه ایا امانت بین کتابخانه ای و خدمات تحویل مدرک یکی هستند و یا دو امر مجزا، و در هر صورت چه ارتباطی می توانند و یا باید با هم داشته باشند نظرات گوناگونی وجود دارد که اهم آنها عبارتند از :
    الف) برخی معتقدند امانت بین کتابخانه ای جزیی از خدمات تحویل مدرک است.
    ب) برخی دیگر معتقدند که تحویل مدرک جزیی از امانت بین کتابخانه ای است .
    ج) وعده ای معتقدند این دو فعالیت از هم متفاوتند و هر یک هویتی مستقل دارند .
    لازم به ذکر است که این دو فعالیت که دو روش اجرایی در راستای فراهم آوری مواد هستند شباهتهای زیادی با هم دارند. در هر صورت نتایج حاصله از این دو فعالیت باعث توسعه مجموعه می گردد (کولائیان ،۱۳۸۳). به نظر لاین[۶] (۱۹۹۹) هم اکنون امانت بین کتابخانه ای در حداقل خود به عنوان فرمی از تأمین مدرک بکار می رود. تأمین کنندگان[۷] جدید اساساً شرکت های خصوصی ای هستند که کپی مقالات را عرضه می کنند و ممکن است ناشران مجلاتی باشند که مقالات در آنها چاپ شده است. در صورت اخیر، آنها معمولاً تهیه کنندگان پایگاه های اطلاعاتی کتاب شناختی نیز بشمار می روند که در این صورت شناسایی مقالات با تأمین آنها همراه می شود. آنها قادرند اسناد و مداک درخواستی برای متقاضیان را از طریق مجموعه خود و یا با استفاده از موجودی کتابخانه های دیگر تهیه و ارسال کنند.
    ● انواع خدمات تحویل مدرک
    روشهای متعددی برای تأمین مدرک وجود دارد. بر این اساس نظرات مختلفی نیز در این زمینه ارائه می شود. در این روش ها کتابخانه نقش خود را بعنوان میانجی بین درخواست کننده و تأمین کننده حفظ می کند .
    ● به نقل از ژاکوبز[۸] (۱۹۹۹) چهار روش تأمین مدرک از این قرارند:
    ۱) کاربر، پایگاه اطلاعاتی موضوع مدار در وب را جستجو کرده و اسناد مورد نیاز خود را چاپ می کند. امکان مشاهده اسناد به فرم پی دی اف [۹] وجود دارد . در اینجا متن کامل اسناد فاقد حق مؤلف هستند و تهیه کننده پایگاه اطلاعات حق دسترسی به اسناد را با قیمت ثابتی ارائه می دهد . در ظرف ده دقیقه کاربر می تواند اسناد مورد نیاز خود را بدست آورد.
    ۲) کاربر اسناد مورد نیاز خود را با انتخاب گزینه خاصی در پایگاه اطلاعاتی سفارش می دهد. در این روش سفارش مستقیماً از استفاده کننده نهایی به تأمین کننده مدرک فرستاده می شود و سپس مدارک از طریق پست در اختیار کاربر قرار می گیرد. بسته به تأمین کننده مدرک، هزینه اشتراک پایگاه بعلاوه هزینه برای هر سند مورد سفارش وجود دارد. دسترسی از طریق گذر واژه صورت می گیرد . کاربر در ظرف ۳ روز بعد از سفارش می تواند به مدرک مورد نیاز خود دسترسی پیدا کند.
    ۳) کاربر درخواست خود را از طر یق پست الکترونیک یا فرم موجود در وب سایت کتابخانه دانشگاهی خود ارائه می دهد. کتابخانه در مورد بهترین تأمین کننده برای هر مقاله تصمیم گیری کرده و سفارش می دهد مدارک به کتابخانه تحویل داده شده و از طر یق پست برای کاربران فرستاده می شود. برای هر مقاله هزینه ای مجزا اخذ می شود. در اینجا نقش کتابخانه بعنوان ارائه دهنده خدمات تأمین مدرک احساس می شود . بین سفارش و تحویل مدرک ۵ روز طول می کشد.
    ۴) کاربر درخواست خود را از طر یق پست الکترونیکی برای تأمین کننده مدرک می فرستد چنانچه مدرک در مجموعه او وجود داشته باشد، بصورت پی دی اف و از طریق پست الکترونیکی برای کاربر فرستاده می شود در غیر این صورت تحویل دو هفته طول می کشد. بسته به ناشر سند ، هزینه سند شامل قیمت ثابت هزنیه تحویل بعلاوه هزینه حق مؤلف می شود. هزینه توسط ناشر تعیین می شود و در اینجا نقشی برای کتابخانه وجود ندارد. در ظرف ۲ روز کاربر می تواند به مدارک مورد نیاز خود دسترسی پیدا کند .
    می توان گفت دو روش تحویل مدرک فیزیکی و الکترونیکی وجود دارد. در تحویل مدرک فیزیکی اصل یا فتوکپی مواد از مکان خاص در کتابخانه قابل دسترسی است و در تحویل مدرک الکترونیکی کتابخانه امانت دهنده مواد فیزیکی را اسکن کرده و برای کتابخانه امانت گیرنده می فرستد .
    جکسون[۱۰](۲۰۰۴) خدمات تحویل مدرک با واسطه [۱۱] را بیان می کند که از طریق سیستم های میانجی امانت بین کتابخانه ای نظیر اُ. سی ال . سی صورت
    می گیرد . ا.سی.ال.سی خدمات امانت بین کتابخانه ای خود را بگونه ای تقویت کرده که کاربر بتواند فهرست های پیوسته محلی را برای موجود بودن قبل از فرستادن سفارش به امانت دهنده جستجو کند. کرولی[۱۲](۱۹۹۹) خدمات تحویل مدرک بی واسطه [۱۳] نظیر ابسکوداک ، آرتیکل فرست و … را بیان می کند. این خدمات با دسترسی به اطلاعات بصورت پیوسته و بی واسطه از طریق کارگزاران تحویل مدرک تجاری نظیر اُ. سی . ال . سی[۱۴]، بی . ال . دی . اس . سی[۱۵]، یو . ام . ای[۱۶]، آن کاور[۱۷] امکانم پذیر می سازد. هدف سهولت و سرعت دسترسی به اطلاعات و منابعی است که بصورت عادی و از طریق امانت بین کتابخانه ای سفارش داده می شود. نوعی دیگر از سیستم های تحویل مدرک بی واسطه نیز وجود دارد که توسط کاربران مورد جستجو قرار گرفته، آیتمی را مشخص می سازند و سپس درخواست خود را بدون کمک یا میانجی گری کتابدار شروع می کنند.
    بر اساس نوع نرم افزار، کاربر می تواند درخواست خود را مستقیماً به تهیه کننده نهایی بفرستد (جکسون[۱۸]، ۲۰۰۴) . کتابخانه ها می توانند مقالات مورد نیاز خود را از طریق امانت بین کتابخانه ای از کتابخانه های دیگر تأمین کنند، از خدمات تأمین مدرک ملی نظیر خدمات تأمین مدرک ملی نظیر خدمات تأمین مدرک کتابخانه بریتانیا یا کارگزاران تجاری استفاده بعمل آورند،. یا اینکه مقالات مورد نیاز خود را مستقیماً از طریق مجموعه مجلات پیوسته ناشران بصورت پرداخت برای هر بار استفاده[۱۹] تهیه کنند. مورد اخیر فرصتی است که هم در اختیار کتابخانه و هم کاربر نهایی قرار می گیرد. تحویل بصورت پیوسته و پرداخت می تواند از طریق کارت اعتباری صورت گیرد. کارگزاران تجاری خدمات تحویل مدرک می توانند برای کتابخانه هایی که تعداد سفارشات بالائی دارند، تخفیف قائل شوند. این کارگزاران از سرعت بالائی در تهیه مقالات برخوردار هستند و خدمات تحویل مدرک الکترونیکی نیز ارائه می کنند. در صورت استفاده از این خدمات، کتابخانه ها بایستی هزینه نسخه برداری و تحویل مقاله و حق التألیف را که توسط این کارگزاران برای ناشر پرداخت می شود، متقبل شوند. کارگزاران خدمات تحویل مدرک تجاری غالباً از تهیه کنندگان ملی یا مرکزی نظیر بی. ال . دی . اس . سی و سیستی[۲۰] استفاده بعمل می آورند (واتس[۲۱] ، ۲۰۰۳).
    از آنجا که کتابخانه ها بیشتر از خدمات تأمین مدرک تجاری بهره می برند، ضروری است که از مزایا و معایب انها مطلع شوند. به نقل از اشمایر و بوشن[۲۲] (۱۹۹۷)، کرگزاران تحویل مدرک تجاری علاوه بر معایبی نظیر کافی نبودن دامنه، فقدان مسئولیت و کوتاهی در پیروی از انجام کار در زمان گفته شده از مزایای زمان تحویل سریع، سادگی سفارش، روشهای پرداخت و تحویل راحت و پرداخت خود کار هزینه حق مؤلف برخوردار هستند. کتابخانه ها به این نتیجه رسیده اند که استفاده از خدمات تحویل مدرک کارگزاران تجاری بسیار اقتصادی تر از اشتراک به همان مجلات است. به نقل از زولو[۲۳](۲۰۰۱) اشتراک به یک مجله خوب از ناشر ی خاص در سال ۵/۱۷ دلار برای کتابخانه هزینه دارد و با فرض اینکه هزینه تحویل مدرک برای هر مقاله ۳۰ دلار باشد، می توان بجای یک سال اشتراک به آن مجله تقریباً ۶۰۰ مقاله خریداری کرد . اگر چه این مورد برای کتابخانه پر منفعت است اما برای ناشران خطر بزرگی قلمداد می شود .
    تحویل مدرک، از ابزارهای بسیار مهم اشتراک منابع است و می توان با استفاده از ابزارهای الکترونیکی آن را بسیار تسهیل کرد. در عصر الکترونیک، تحویل مدرک گاهی به معنای دریافت درونخطی متن کامل نیز هست. به نقل از واژنامه هرودز خدمات تحویل مدرک الکترونیکی انتقال اطلاعات را از ناشر یا کتابخانه به کاربر از طریق ابزارهای الکترونیکی نظیر ویدئو تکست، پست الکترونیکی، شبکه پیوسته یا سی دی رام در بر می گیرد. فرهنگ پیوسته علوم کتابداری و اطلاع رسانی( اودلیس)، تحویل مدرک الکترونیکی را انتقال الکترونیکی (معمولاً از طریق پست الکترونیکی یا شبکه جهانی وب) اطلاعاتی که بطور سنتی بر محمل فیزیکی ضبط می شوند بیان می کند .
    ● خدمات تحویل مدرک کتابخانه بریتانیا
    کتابخانه بریتانیا ، کتابخانه ملی – تحقیقاتی کشور انگلستان با آوازه جهانی است که بنیاد آن در سال ۱۹۷۲ از تلفیق کتابخانه موزه بریتانیا و کتابخانه ملی امانی علوم و تکنولوژی گذاشته شد[۲۴] .
    مهم ترین مرکزی که در سراسر جهان در زمینه امانت بین کتابخانه ای فعالیت دارد،. بخش امانت کتابخانه بریتانیا است. این مرکز با بیش از ۳۴ سال تجربه امروزه بزرگ ترین و جامع ترین منبع تأمین اطلاعات و مدارک در جهان بشمار می رود که سالانه بیش از چهار میلیون تقاضا از سراسر جهان دریافت می کند. مجموعه موجود در این مرکز بزرگ ترین مجموعه قابل دستیابی جهان است که شامل مجلات، مقالات همایش ها، گزارشات دولتی و بین دولتی، پایان نامه های تحصیلی، میلیون ها جلد کتاب، پروانه های ثبت اختراعات و صفحات موسیقی و تصاویر می باشد. این مجموعه بزرگ ترین مجموعه دنیا است که وقف تحویل مدرک می شود و تمامی زمنیه های علمی، فنی، پزشکی و انسانی را به تمامی زبان ها در بر می گیرد. این کتابخانه محتوای جهانی دارد بطوریکه ۳۰% انتشارات پایه بریتانیا، ۳۰% انتشارات ایالات متحده و ۴۰% مواد بین المللی دیگر را تحت پوشش دارد. از دسامبر ۱۹۸۷، کتابخانه بریتانیا، با استفاده از پایگاه اطلاعاتی بلیز[۲۵]خدمات خود کار درخواست مدارک را شروع کرده و استفاده کنندگان از طریق این پایگاه، اطلاعات کتابشناختی را به صورت پیوسته جستجو می کنند و اصل مقاله را به طور خودکار از بخش امانت کتابخانه بریتانیا تقاضا می نمایند(فرزین و احمدی لاری، ۱۳۷۶).
    هم اکنون بیش از ۸۰% این تقاضاها از طریق یکی از روش های الکترونیکی دریافت می شوند. کتابخانه بریتانیا سعی کرده تا توافقنامه های وسیعی را با اکثر ناشران علمی سراسر دنیا جهت تأمین مدرک ایجاد کند. بر خلاف اکثر تأمین کنندگان، این کتابخانه اکثر سفارش ها را مستقیماً از طریق مجموعه خود تأمین میکند و نه تنها به جامعه تحقیقاتی دنیا بلکه به دیگر تهیه کنندگان اطلاعات نیز خدمات ارائه می دهد. (British library launches new secure electronic delivery service, ۲۰۰۴)
    برای استفاده هر چه بهتر از خدمات کتابخانه بریتانیا بهتر است که سازمانها در این کتابخانه حساب باز کنند. افراد نیز می توانند ثبت نام کنند. در صورت ثبت نام برای شما کد مشتری و گذر واژه صادر می شود که با استفاده از آن به روش های مختلف زیر می توانید مواد مورد نیاز خورد را سفارش دهید :
    ۱) روش پیوسته web Art که از طریق فرم سفارش مدرک اینترنتی این امکان برای کسانی که ثبت نام کرده اند وجود دارد که در هر زمان یک درخواست را به کتابخانه ارسال کنند.
    ۲) روش پست الکترونیکی Mail Art که از طریق این روش می توانید فهرستی از درخواست ها را بر اساس استاندارد با پست الکترونیکی به کتابخانه ارسال کنید .
    ۳) روش Art Tel که از طریق تلنت[۲۶] می توانید به آن دسترسی داشته باشید. همانندروش Mail Art در اینجا نیز می توان فهرستی از درخواستها را فرستاد و پیام هائی را به کتابخانه فرستاده و دریافت کنید و بدین ترتیب وضعیت سفارش خود را کنترل نمائید.
    ۴) روش فاکس Fax Line از طریق این روش هر روز می توان ۱۰ تقاضا را به کتابخانه فرستاد.
    خدمات تأمین مدرک کتابخانه بریتانیا سفارش رونوشت مدارک، سفارش پایان نامه ها، سرویس امانت و تحویل مدرک الکترونیکی را در بر می گیرد که از این طریق می توان رونوشت مقالات یا خرید رونوشت پایان نامه ها را دریافت کرد و کتاب ها را به امانت گرفت.
    درخواست ها در طول ۴۸ ساعت از دریافت پردازش می شوند و از طریق فاکس، پست یا فایل پی دی اف در اختیار متقاضیان قرار می گیرد. برای اطلاع از هزینه هر یک از خدمات و روش های فوق می توانید به سایت زیر رجوع کنید .
    [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ● نتیجه گیری:
    عصر الکترونیکی تمامی جنبه های امانت بین کتابخانه ای و تحویل مدرک را متحول ساخته است و انفجار اطلاعات امانت بین کتابخانه ای را تحت تاثیر قرار داده است. بخاطر جو اقتصادی و افزایش قیمت مجلات چاپی و الکترونیکی و کاهش بودجه و فقدان فضا، کتابخانه ها از سمت سیستم گرد آوری مجلات به سوی همکاری و اشتراک منابع در حرکت هستند. از این روست که در محیط فن آوری های پیشرفته، توسعه فن آوری، نه تنها موجب افزایش سرعت دسترسی به اطلاعات، بلکه منجر به پیدایش تقاضاهای جدیدی در حوزه خدمات اطلاع رسانی شده است. کابران اطلاعات، منابع مورد نیاز خود را در شبکه جهانی وب جست و جو می کنند، و قدرت خرید کتابخانه ها سیر نزولی و هزینه مواد پژوهش سیر صعودی خود را ادامه می دهند.[۲۷] این جو اقتصادی، موجب تغییر مفهوم سنتی سازمان دهی مجموعه های محلی قوی و خرید مواد پژوهشی شده است که در نتیجه این تغییر و پیدایش تقاضاهای جدید، فرصت های بیشتری برای عرضه خدمات امانت بین کتابخانه ها و تحویل مدرک فراهم آمده است. کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی با آشنائی با مراکزی که خدمات تحویل مدرک را ارائه می دهند و آگاهی از خدمات و نحوه ارائه این خدمات است که می توانند نیازهای اطلاعاتی سازمان و مراجعه کنندگان خود را با سرعت بیشتر و صرف هزینه بهتری برآورده سازند.











    زهره زاهدی
    کارشناس ارشد علوم کتابداری و اطلاع رسانی
    پانوشتها:
    ۱- نظیر لیست تأمین کنندگان مدرک در سایت اُ. سی اِل – سی که خلاصه ای از خصوصیات و فعالیتهای آنها رانیز شرح می دهد وجود دارد .
    ۲- Henderson
    ۳. Online Dictionary of library and Information science (ODLIS)
    ۴. Electronic Document delivery (EDD)
    ۵. Cornish
    ۶. Line
    [۷] - تأمین کننده مدرک شرکت تجاری یا کتابخانه ای است که نسخه های اسناد را بنا به درخواست معمولاً بر اساس هزینه ای ثابت تهیه می کند .
    ۸. Jacobs
    ۹. PDF : portable Document format
    ۱۰. Jackson
    ۱۱. Mediatefd Document Delvery
    ۱۲.Crowley
    ۱۳. Unmediated Document delivery
    ۱۴. OCLC
    ۱۵. BLDSC
    ۱۶. UMI
    ۱۷. Uncover
    ۱۸. Jackson
    ۱۹. Pay Per view
    ۲۰. CISTI
    ۲۱. Watts
    ۲۲. Etschmaier & Bustion
    ۲۳. Zwollo
    ۲۴.[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۲۵.Blaise
    ۲۶. Telent
    ۲۷ . مدیریت کیفیت فراگیر برای امانت بین کتابخانه ها و تحویل مدرک(۱۳۸۰).
    ــــــــــــــــــــ
    منابع و مآخذ:
    ۱. پائو، میراندالی(۱۳۷۹). مفاهیم بازیابی اطلاعات. ترجمه اسدالله آزاد و رحمت الله فتاحی. مشهد، دانشگاه فردوسی.
    ۲. سلطانی، پوری (۱۳۸۲). دانشنامه کتابداری و اطلاع رسانی . تهران: فرهنگ معاصر.
    ۳. شهمیرزادی، طیبه (۱۳۸۱). میزان بهره مندی از خدمات تحویل مدرک خارک از کشور در ایران. فصلنامه کتاب. ۵۰: ۱۱ – ۲۵ .
    ۴. فرزین، فرزانه؛ احمدی لاری، رکن الدین (۱۳۷۶). امانت بین کتابخانه ای کشورهای در حال توسعه ایران، ایالات متحده آمریکا و کتابخانه بریتانیا . اطلاع رسانی.۱۳(۱ ) :۱ - ۸ .
    ۵. کولائیان، فردین (۱۳۸۳). ملاحظاتی در باب خدمات تحویل مدرک. علوم اطلاع رسانی. ۱۹(۳ و ۴):۱۹-۲۹
    ۶. مدیریت کیفیت فراگیر برای امانت بین کتابخانه ها و تحویل مدرک (۱۳۸۰). نشریه خبری اتفاق. ۱(۱۰).
    available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۷. British library launches new secure electronic delivery service (۲۰۰۴). Electronic library .۲۲(۲):۲۰۷.
    ۸. Cornish, Graham p.(۲۰۰۳). “Ill in a digital age–the ۵th Nordic Interlending Conference.” Interlending & Document supply. ۳۱(۱): ۴۲-۴۸.
    ۹.Crowley, Gwyneth H. (۱۹۹۹). “Unmediated document delivery: a project using first search and EbscoDoc”. Interlending & document supply. ۲۷(۳): ۱۲۲-۱۲۷.
    ۱۰. Etschmaier & Bustion (۱۹۹۷). “Document Delivery and Collection Development; an Evolving Relationship”. Serials Librarian. ۳۱(۳):۱۳-۲۷.
    ۱۱. Harrods’s librarians Glossary and Reference Book… (۱۹۹۹). By Ray prytherch. Gower publishing Company.
    ۱۲. Henderson, H.L (۱۹۹۱). “New roles for agents in an electronic world”. Serials librarian. ۱۲(۳):۲۹۵-۲۹۸.
    ۱۳. Jackson, Mary E. (۲۰۰۴). “The Future of Interlending”. Inter lending & Document supply. ۳۲(۲):۸۸-۹۳.
    ۱۴. Jacobs, Neil and Anne Morris (۱۹۹۹). “Negotiating the Digital library Document delivery”. Education for Information. ۱۷(۲):۱۳۵-۱۴۴.
    ۱۵. Line, M.B. (۲۰۰۳), "A matter of terminology: from ILL and DD to RDS". Interlending & Document Supply, Vol. ۳۱ No. ۲, pp. ۱۴۷-۸.
    ۱۶. ODLIS: Online Dictionary for library and Information Science. [Online]. <http://lu.Com/odlis/indeX.Cfm>.
    ترجمه این فرهنگ توصیفی در این نشانی است: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۱۷. Zwollo, Kim (۲۰۰۱). “Digital Document Delivery and Digital Rights management”. Information Services & use. ۲۱ (۱): ۱-۳.
    ۱۸. Watts, Louise (۲۰۰۳). “Document supply: the evolving needs of the library”. Learned publishing. ۱۶(۲):۸۵-۹۰




    نما مجله الکترونیکی پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران

  10. #80
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    تبلیغات


    رویکردهای نو به سازماندهی اطلاعات (آیا امکان سازماندهی تمام اطلاعات وجود دارد؟ دیدگاهی کتابخانه ای)


    هنگامی که برخی از همکاران فنلاندی از من پاسخی برای این مسئله که «آیا امکان سازماندهی تمام انواع اطلاعات وجود دارد؟ دیدگاهی کتابدارانه» خواستند، اولین واکنشم این بود که: «پاسخ چنین سؤالی بسیار ساده است: خیر ـ والسلام».








    ۲
    ۱

















    به منظور پاسخ دهی به این پرسش که «آیا امکان سازماندهی تمام اطلاعات وجود دارد؟ دیدگاهی کتابخانه ای» این مقاله در پی تبیین نقش و ماهیت اطلاعات، انتخاب و سازماندهی اطلاعات در متن کتابخانه است. در کنار تعریف انواع اطلاعات کتابخانه ای به برخی از محدودیتهای سازماندهی اطلاعات خصوصاً اطلاعات کتابشناختی با نیم نگاهی به مدل FRBR نیز اشاره شده است. در نهایت مؤلف به این نتیجه می رسد که سازماندهی تمام انواع اطلاعات در بستر و از دیدگاه کتابخانه ای به هیچ وجه میسر نخواهد بود.
    ● مقدمه
    هنگامی که برخی از همکاران فنلاندی از من پاسخی برای این مسئله که «آیا امکان سازماندهی تمام انواع اطلاعات وجود دارد؟ دیدگاهی کتابدارانه» خواستند، اولین واکنشم این بود که: «پاسخ چنین سؤالی بسیار ساده است: خیر ـ والسلام». اما پس از آن، متوجه شدم که باید حدود ۴۵ دقیقه درباره این پاسخ ساده صحبت کرده و دلایلی برای آن بیابم. علاوه بر این، پاسخی چنین کوتاه و منفی به نظرم بسیار فرانسوی نما بود. همان گونه که می دانید، فرانسویها اکنون به خاطر پاسخهای منفی خود بسیار مشهور شده اند، این پاسخها هیچ ارتباطی با چیستی سؤال ندارد: «نه» به جنگ عراق، «نه» به متن ویرایش شده ISBD(ER)، «نه» به اتحادیه اروپا و یا حتی «نه» به گوگل پرینت[۴]. بنابراین، برای اینکه در انظار شبیه یک فرانسوی نباشم، هریک از واژه های موجود در جمله مذکور را به منظور درک بهتر از معنای سؤال و جزئیات این موضوع، مورد بررسی قرار خواهم داد.
    ● «اطلاعات»؟
    شاید مهمترین واژه در این پرسش واژه «اطلاعات» باشد. منظور از «اطلاعات» چیست؟ چگونه می توان تعریفی از آن ارائه داد؟
    تعاریف متعددی برای «اطلاعات» ارائه شده است. مقاله ای از خوزه کلودیو تررا و ترزینا آنجلونی[۵] به مواردی چون «داده های سازمان یافته»، «داده های هدفمند یا مرتبط با هدف» و «داده های تفسیر شده» اشاره کرده و در نهایت بیان می دارد: «این تعاریف، به سایر تعاریفی که به دخالت انسانی در سازماندهی هدفمند داده های خام اشاره می کند، شباهت دارند». کلیه این تعاریف مبتنی بر تمایز میان «اطلاعات» و «داده» است. مفهوم اصطلاح «اطلاعات» را بدون تعریف داده، نمی توان درک نمود. در واقع، در حوزه نظریه اطلاعات، ساختاری سلسله مراتبی وجود دارد که از «داده» (موجودیت خام) شروع شده، به «اطلاعات» (موجودیت خامی که به صورتی هدفمند توسط عامل انسانی سازماندهی شده است)، سپس به «دانش» (موجودیتی غیر مادی که تنها در ذهن انسان بوده و بر مبنای منابع اطلاعاتی مختلف شکل می گیرد) و در نهایت به «خرد» (موجودیتی چنان اثیری که هرگونه تلاش در جهت تعریف آن عاقلانه به نظر نمی رسد) ختم می شود. «داده» توسط هوا ـ وی لی[۶] به صورت «واقعیات، نوشته ها، اعداد و نمادهای پراکنده و بدون ارتباط» تعریف شده است. چنانچه قبول نماییم که «اطلاعات» اساساً «داده های سازماندهی شده به صورت هدفمند» می باشند، بنابراین باید «سازماندهی اطلاعات» را سازماندهی آنچه پیشتر سازماندهی شده است بدانیم. مسلماً در هر حال باید یا آن را سازماندهی نماییم و یا لایه ای جدید به سازمان آن بیفزاییم. به طور قطع، آن گونه که ادعا می کنیمآآننینی به «سازماندهی نابسامانیها» نمی پردازیم، بلکه تنها موجودیتهایی را که از قبل نظمی درونی دارند، سازماندهی مجدد می کنیم. پرسش اصلی که عنوان این نشست ماهواره ای را تشکیل می دهد، در واقع «چگونگی سازماندهی نابسامانی» نیست بلکه «چگونگی سازماندهی بسامانی هاست».
    الین سونونیوس[۷] در «زیربنای فکری سازماندهی اطلاعات»[۸] تعریفی از «اطلاعات» ارائه می دهد که در آن از اصطلاح «داده» استفاده نمی شود (اگرچه مفهوم آن در بطن تعریف وجود دارد): «اطلاعات، محتوای یک پیام است» و یا به عبارت دیگر «آنچه انتقال می یابد» اطلاعات است. وی می افزاید، در حوزه نظامهای اطلاعاتی، اطلاعات به پیامهایی که محتوای آنها
    ۱) توسط انسانها خلق شده،
    ۲) مضبوط بوده
    ۳) ارزش نگهداری را داشته باشند، محدود می شود.

    از آنجا که بحث یانا ککلینن[۹] در پی پاسخ به این مسئله بود، بیش از این بر معنای اصطلاح «اطلاعات» تمرکز نمی کنیم مگر از دیدگاهی کلی، زیرا موضوع من پاسخ به این مسئله از «دیدگاه کتابخانه ای» بوده است.
    ● اطلاعات «در کتابخانه ها»؟
    پس مفهوم «اطلاعات» در زمینه خاص کتابخانه ها چیست؟ در این جا باید به یک ابهام پاسخ داد، زیرا وقتی می گوییم «اطلاعات در کتابخانه» می توانیم به دو دیدگاه متفاوت اشاره نماییم. منظور ما می تواند اطلاعات موجود در منابع کتابخانه و یا اطلاعات تهیه شده توسط کتابخانه ها درباره اطلاعات و مدارک حاوی این اطلاعات، باشد.[۱۰] کدام نوع از اطلاعات در این جا مورد نظر است؟ تصمیم ما پاسخ را روشن و چگونگی رویکرد ما به سازماندهی اطلاعات را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
    ▪ اطلاعات موجود در منابع
    کتابخانه ها سازماندهی این نوع از اطلاعات را به واسطه دو فعالیت به انجام می رسانند:
    ۱) از میان کلیه منابع در دسترس، منابعی را بر می گزینند که بنا برگفته سونونیوس «ارزش نگهداری را داشته باشند» و موارد انتخابی همراه با «منابع موجود» مجموعه کتابخانه را تشکیل می دهد.
    ۲) این مجموعه را به صورت فیزیکی در قفسه ها تنظیم می کنند.
    ▪ انتخاب اطلاعات
    انتخاب اطلاعات مسئله ای بسیار اساسی بوده و با پیشرفتهای دیجیتالی اهمیت تازه ای یافته است. من البته به خوشبینی توماس هیکی[۱۱] که بیان می دارد «همه چیز به سمت دیجیتالی شدن پیش می رود»، نیستم. پنج قرن پس از ابداع چاپ، همچنان کار تبدیل کلیه دستنوشته های قرون وسطایی به مدارک چاپی را به اتمام نرسانده ایم ـ پس برای تبدیل کلیه متون چاپی به قالب فناوری جدید چه مدت زمانی لازم خواهد بود؟ موقعیت ما بسیار شبیه وضعیت اوایل قرن شانزدهم است. نظاره گر تحولی عظیم در فناوری هستیم و باید برای تعیین اولین و مهمترین مدارکی که باید در قالب محملهای جدید در آید، دست به انتخاب بزنیم. نمی توان کلیه اطلاعات موجود در محملهای آنالوگ را تحت قالب وب درآورد. درست همان گونه که در قرن شانزدهم، تبدیل تمام دستنوشته ها به کتابهای چاپی در یک زمان امکان پذیر نبود. در ۲۰ سال آینده، وب اصلی ترین راه انتقال مفاهیم شده و استفاده از محملهای «سنتی» (منظور تنها کتاب نیست)[۱۲] بتدریج به برخی از نیازهای خاص محدود خواهد شد، درست همانند قرن شانزدهم که استفاده از دستنوشته هایی که زمانی روش عادی انتقال مفاهیم بودند، رفته رفته به موارد خاص و محیطهای خصوصی محدود گردید (و البته امروزه نیز همچنان دستنوشته تهیه می کنیم). شاید بتوان گفت، انتقال نیافتن اطلاعات موجود به محملهای نوین، مسلماً راه مناسبی برای «سازماندهی» اطلاعات نخواهد بود.
    در قرن شانزدهم، دانشمندان و ناشران از نزدیک با فرایند انتخاب درگیر بودند. چند سال پیش، هنگام نگارش یک مقاله ـ که هرگز تمام و چاپ نشد ـ فرصتی یافتم تا کتاب چاپی منتشر شده در سال ۱۵۲۱ در بازل توسط یوهان فروبن[۱۳] را مطالعه کنم. یوهان فروبن ناشر و دانشمند بود و با سایر دانشمندان در زمینه انتخاب متونی که باید اول منتشر شوند، همکاری می نمود. وی در مورد این کتاب خاص، به توصیه بئاتوس رنانوس[۱۴] دانشمند انسان گرا که به تازگی دستنوشته ای قدیمی شامل رساله های بلاغی را در کتابخانه اسپیر[۱۵] یافته بود، عمل نمود. بئاتوس رنانوس عقیده داشت دستنوشته مذکور ارزش چاپ شدن را دارد اگرچه بخشهایی از متن آن تا حد زیادی از بین رفته بود. یوهان فروبن پیشگفتاری بر متن افزوده و در آن بیان داشت: «برای آنکه هیچ فرصت مغتنمی از دست نرود، [از میان آن دستنوشته های قدیمی] برخی نکات بلاغی لاتینی را برگزیده تا چاپ نماییم [...]. چنانچه خواننده هرآینه سودی از این [نشریه] حاصل آورد، همه را مدیون عالی جناب بئاتوس رنانوس خواهد بود، زیرا او این دستنوشته را از کتابخانه اسپیر فراآورده و حیاتی مجدد به آن بخشیده است؛ دستنوشته ای که در غیر این صورت محکوم به فراموشی و فنا بود، گویی که از جهانی دیگراست».
    ممکن است جمله بندی و کلمات مطالب فوق نسبت به آنچه امروزه به کار می بریم بسیار متفاوت باشد، اما ایده اصلی همان است. کتابهای چاپی و سایر محملهای «سنتی» از «جهان دیگری» هستند که در آن اطلاعات مدفون و «محکوم به فراموشی» است. هنگامی که آنها را دیجیتالی نموده و از طریق وب در قالب الکترونیکی دسترس پذیر نماییم، اطلاعات را «حیاتی مجدد» بخشیده ایم. آنها که چنین ابتکاری به خرج می دهند، مانند گوگل به منزله یک مصداق معروف، جدید و بحث برانگیز، این کار را انجام می دهند[۱۶] تا همانگونه که یوهان فروبن پنج قرن پیش می گوید، هیچ فرصت مغتنمی از دست نرود. البته، این بدان معنا نیست که نه گوگل و نه فروبن پنج قرن پیش از گوگل، علاقه ای به کسب پول بیشتر نداشته اند.
    خواه نا خواه، واضح است که تاریخچه چاپ مستقیماً با ظهور کاپیتالیسم در قرن شانزدهم و بیشتر از آن با گسترش نهضت انسان دوستی و عشق به فرهنگ ارتباط داشت. لوسین فور و هانری ـ ژان مارتن[۱۷] در کتاب «ظهور کتاب»[۱۸] بیان داشته اند که ناشران قرن شانزدهم تنها بر کتابهایی سرمایه گذاری می کردند که نسبت به بازگشت سرمایه خود از آنها اطمینان داشتند و این در نهایت به انتخاب محتاطانه متون منجر می شد. به نظر می رسد امروزه نیز چندان تفاوتی به وجود نیامده باشد ( به جز اینکه احتمالاً بئاتوس رنانوس اگر هم اکنون زنده بود علاقه ای به کار برای گوگل نداشت و یا به احتمال گوگل مانند فروبن تمایلی به دعوت کاربران خود به «احساس دین تمام کمال به کتابخانه دانشگاه استنفورد» ندارد).
    در قرن شانزدهم، چاپ و نشر تنها در مناطق و شهرهای ثروتمند و قدرتمند از نظر سیاسی، امکان گسترش و توسعه داشت. این مکانها نسبت به سایرین شانس بیشتری برای انتخاب اطلاعات مورد نظر جهت تبدیل به محمل جدید و تصمیم گیری درباب چیستی داده هایی که دسترس پذیر خواهند شد داشته و می توانستند ایده های خود را القا نمایند. پنج قرن بعد، این اصلی ترین مسئله بحث برانگیز در مورد گوگل پرینت است. اقلیتهای فرهنگی فاقد قدرت ---------- و اقتصادی، به سختی می توانند در فرایند این انتخاب اطلاعات شرکت نمایند. منظور من از «اقلیتهای فرهنگی» اروپا و یا در دیدی خردتر، فرانسه ـ جاییکه بحث گوگل پرینت بالاگرفت ـ نیست، بلکه منظور اقلیتهای فرهنگی داخل اروپا و یا حتی داخل فرانسه و سایر نقاط جهان است: سامی های فنلاند، ساکنان نروژ و سوئد، بریتانیها، کرواتها، کریولهای اهل فرانسه، باسکهای فرانسه و اسپانیا، مائوریهای نیوزیلند[۱۹] و.... چرا باید رویکرد «آنگلوساکسونی» گوگل پرینت در انتخاب، بهتر از انتخابی در سطح اروپایی و یا حتی ملی باشد؟ البته شخصاً به عنوان یکی از اعضای این اقلیتهای فرهنگی، در فرانسه، با روال انتخاب روشنفکرانه گوگل پرینت موافقترم تا انتخابهای رادیکالی کتابخانه دیجیتالی گالیکا وابسته به کتابخانه ملی فرانسه....[۲۰]
    انتخاب اطلاعاتی که باید در قالب فناوری جدید در آیند، یکی از مهمترین جنبه های سازماندهی اطلاعات بوده و کتابخانه ها در آن نقشی همانند نقش انسان گرایان قرن شانزدهم دارند. به عبارت دیگر، همانند همکاری بئاتوس رنانوس با فروبن، کتابخانه ها به منزلة یک عامل توصیه کننده عمل می کنند.
    ▪ تنظیم فیزیکی محملهای اطلاعاتی
    اطلاعات موجود در مدارک مستقیماً توسط کتابداران به صورت فیزیکی در مجموعه کتابخانه برای کاربران نهایی نظم دهی می شوند. این هدف به واسطة شماره های بازیابی که برمبنای طرحهایی چون رده بندی دهدهی دیویی انتخاب می شوند، تحقق می یابد. این فعالیت در واقع با رده بندی که بخشی از فرایند خلق اطلاعاتی درباره مجموعه کتابخانه و اطلاعات موجود در آن است، ارتباط پیدا می کند.
    ▪ اطلاعاتی که توسط کتابخانه ها درباره خود اطلاعات و محملهای آن تهیه می شود
    کتابداران، این نوع از اطلاعات را از طریق فهرستنویسی، که اصلی ترین موضوع این مقاله است، سازماندهی می نمایند.
    ● «سازماندهی» اطلاعات در کتابخانه ها؟
    در این بخش «سازماندهی اطلاعات در کتابخانه ها» را به منزله «سازماندهی اطلاعات کتابشناختی» قلمداد خواهیم کرد. ملاکهای سازماندهی اطلاعات کتابشناختی بسیار زیاد است. اما الین سونونیوس در «زیربنای فکری سازماندهی اطلاعات» به روشنی دلیل تعمد در توجه به «اثر» به منزلة یک ملاک اصلی را توضیح می دهد:
    «هر مجموعه ای از ویژگیها، قابلیت ایجاد دسته های متفاوتی از مدارک حاوی اطلاعات را دارا هستند، مثلاً اندازه یکسان، رنگ یکسان، موضوع یکسان و یا داشتن پدیدآور مشترک. با وجود این، مهمترین ویژگی برای نظامی که در پی سازماندهی اطلاعات است، «شمول بر یک اثر»[۲۱] می باشد. هیچ یک از سایر ویژگیها از نظر قابلیت گردهم آوری آثار، قدرت این ویژگی را ندارند؛ زیرا مدارکی که در این ویژگی مشترک هستند، در واقع حاوی اطلاعاتی یکسان می باشند. چنانچه سازماندهی اطلاعات هیچ معنای دیگری نداشته باشد، حداقل به معنای گردهم آوردن کلیه اطلاعات مشابه خواهد بود».
    در جای دیگری از همان کتاب وی می افزاید: «اثر، گروه یا خانواده ای از مدارک است که در آن هر مدرک در اصل شامل همان اطلاعات و یا محتوای فکری و هنری اولیه است». ایجاد گروههای آثار، کار اصلی سازماندهی اطلاعات خواهد بود.
    سونونیوس بیان می دارد «اگرچه، موضوع از نظر اهمیت در سازماندهی مدارک و ایجاد دسترسی به آنها، رقیب پدیدآور محسوب می شود، [...] استفاده از جستجوهای موضوعی افزایش چشمگیری داشته است، به اندازه ای که امروزه، توجه به اهمیت روز افزون سازماندهی اطلاعات با کمک موضوع، به منزلة تغییری در پارادایم غالب مطرح شده است.
    از گفته های سونونیوس چنین بر می آید که «دیدگاه سنتی کتابخانه ای» در باب سازماندهی اطلاعات خود عاملی محدود کننده است. ما به عنوان کتابدار، خود را به سازماندهی بر محور اثر (آثار از طریق نام پدیدآور و عنوان شناسایی می شوند) و موضوع، محدود ساخته ایم. آثار در ردیف اول و بعد ویرایشها و نسخه ها، پدیدآورندگان و موضوعات سه گروه از موجودیتهایی است که در مدل ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی[۲۲] تبیین گردیده اند. ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی در واقع نشانگر دید محدود ما نسبت به سازماندهی اطلاعات کتابشناختی است.
    توصیف کاملی از بحث ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی ارائه نخواهم داد، زیرا اطمینان دارم باربارا تیلت[۲۳] در صحبتهای خود این کار را خواهد کرد. علاوه بر این، در نظر ندارم که این مدل را مورد نقد و بررسی قرار دهم. هدف، تأکید بر این مسئله است که دیدگاه کتابخانه ای نسبت به سازماندهی اطلاعات از دو جنبه بسیار محدود است:
    ۱) شامل مواردی که شرایط سازماندهی بر مبنای اثر را ندارند، نمی شود.
    ۲) زمانی که اطلاعات را بر مبنای اثر سازماندهی نمود، توقف کرده و از آن مرحله فراتر نمی رود، که این می تواند مشکل ساز باشد.
    در این جا برخی مثالها برای پشتیبانی از چنین ادعای بحث برانگیزی ارائه می شود.
    ▪ پدیدآورندگانی که در چارچوب ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی نمی گنجند
    ماهیت نقش برخی پدیدآورندگان و یا ماهیت اثر آنها، قرار دادن آنها و پیشینه های کتابشناختی مرتبط با آنها را در چارچوب مدل ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی مشکل می سازد. به طور کلی، وضعیت این پدیدآورندگان به گونه ای است که برای سازماندهی اطلاعات کتابشناختی آثار آنها، توجه صرف به گروه بندیهای سنتی آثار یا موضوعات، نامطلوب خواهد بود.
    ▪ پدیدآورندگانی با ماهیت ---------- و یا قانون گذار
    رویکرد سنتی و محدود ما به سازماندهی اطلاعات، در مورد پدیدآورندگان دارای ماهیت ---------- و یا قانونگذار مناسب نیست. به عنوان مثال، چنانچه "Roosevelt, Franklin D., ۱۸۸۲ – ۱۹۴۵" را در فهرست کتابخانه کنگره مورد جستجو قرار دهید، ۲۹۴ بازیافت خواهید داشت و در صورتی که تحت سرشناسه تنالگانی "United states . President (۱۹۳۳ – ۱۹۴۵: Roosevelt)" جستجوی خود را انجام دهید، ۲۰۹ مدرک بازیابی خواهد شد. مسلماً میان این بازیافتها همپوشانی وجود خواهد داشت، اما در نهایت تقریباً ۵۰۰ پیشینه مجزا به ترتیب الفبایی عنوان بازیابی خواهید نمود. کاربران نهایی قادر به حصول نتیجه مطلوب از میان ۵۰۰ بازیافت نخواهند بود. عملکرد «کنترل کتابشناختی» که آن قدر به آن می بالیم، در این مورد درست همانند «هرج و مرج درگوگل» است. گفته می شود با استفاده از مدل ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی می توان حجم این بازیافتها را از طریق معرفی آثار در ابتدا و سپس قالبهای مختلف هر اثر محدود ساخت. استفاده از این روش در چنین حالتی به نظر مفید می رسد، اما چنانچه بازیافتهای حاصل از جستجوی هر یک از هویتهای کتابشناختی روزولت را مرور نمایید، به سرعت در می یابید که هر قالب به یک اثر خاص اشاره دارد و در حوزه ---------- چنین امری عادی است. کمتر پیش می آید که از یک اثر، برداشتها و قالبهای متفاوتی تهیه شود. استفاده از مدل ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی، در اینجا مفید فایده نخواهد بود. فهرست همگانی پیوسته کتابخانه کنگره، محدودسازی جستجو را با کمک تاریخ، زبان، نوع، مکان و محل نشر امکان پذیر ساخته است، اما از میان کلیه این ملاکها، تنها می توان ملاک «تاریخ» را تا حدودی برای سازماندهی اطلاعات ارزشمند دانست، زیرا از نظر زمانی، امکان ارتباط دادن برخی وقایع به دوره زندگی و کار روزولت را برای کاربران نهایی فراهم می سازد.
    و اما مثالی دیگر. چنانچه در فهرست کتابخانه ملی فرانسه به جستجوی آثار لویی چهاردهم بپردازید، کمتر از ۱۰۲۹ مورد بازیافت نخواهید داشت. بار دیگر، کاربر نهایی توانایی استفاده از چنین بازیافت عظیمی را نخواهد داشت و با نگاهی سطحی به نتایج بازیابی شده، می توان نتیجه گرفت که استفاده از مدل ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی نیز توانایی کاهش موارد بازیابی شده را ندارد، زیرا هر مدرک توصیف شده مرتبط با یک اثر خاص است. به صورت پیش فرض، پیشینه ها براساس الفبایی عنوان نمایش داده می شوند. فهرست رایانه ای کتابخانه ملی فرانسه، امکان ترکیب جستجوی پدیدآور با واژه های عنوان را فراهم می سازد، اما واژه های عنوان مهار شده نیستند. می توانید جستجوی خود را در مورد لویی چهاردهم به عنوان پدیدآور با جستجوی موضوعی ترکیب کنید؛ اما متأسفانه، بسیاری از پیشینه های مرتبط با لویی چهاردهم، سرعنوان موضوعی ندارند. فهرست مذکور، مرتب سازی بازیافتها از نظر نوع، پدیدآور، عنوان، تاریخ، زبان و کشور محل نشر را میسر می سازد. بار دیگر بجز در مورد تاریخ، سایر ملاکها معضل سازماندهی اطلاعات در این مورد را حل نمی کنند.
    آنچه فقدانش احساس می شود، ترکیبی از سازماندهی بر مبنای پدیدآور و موضوع است. بنابراین، تمرکز سنتی بر سازماندهی مبتنی بر اثر، کاملاً بی ربط به نظر می رسد. هنگامی که در پی مدارک مرتبط با فرانکلین دی. روزولت و یا لویی چهاردهم هستیم، فهرستهای کتابخانه ای نباید فهرستی سازمان یافته از آثار (یا «عنوانهای اصلی» و «عنوانهای فرعی نامرتبط») ارائه دهند، بلکه باید فهرستی با نظم اولیه موضوعات عام و یا عباراتی مربوط به حوزه های ---------- (اعم از دیپلماسی، ---------- اقتصادی و...)، و سپس با نظم ثانویه آثار ارائه نمایند. در چنین حالتی، «نابسامانی کلان» را به «خرده نابسامانی» تقسیم بندی کرده ایم.
    پدیدآورندگانی که آثار آنها اجازه استفاده از مدل ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی را نمی دهد
    حتی در میان پدیدآورندگان آثار ادبی نیز مواردی وجود دارند که نسبت به راهبردهای ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی و حتی فراتر از آن، به محدودیتهای سازماندهی اطلاعات نیز مقاومت نشان می دهند. در این جا فرصتی برای پرداختن به جزئیات «مشکلات فهرستنویسی آثار امیلی دیکینسون[۲۴]» ندارم. تنها به این نکته بسنده می نمایم که از ۲۵۴ پیشینه کتابشناختی بازیابی شده در فهرست کتابخانه کنگره تحت مدخل "Dickinson, Emily, ۱۸۳۰ – ۱۸۸۶" بیش از ۲۰۰ مورد توصیفگر قالبهای مختلفی هستند که هریک با اثری خاص ارتباط دارند. به عنوان مثال، شعرهای بسیار کوتاه دیکینسون (آن قدر کوتاه که فهرستنویسان نمی توانند تک تک آنها را به صورت جداگانه مد نظر قرار دهند)، همواره در قالب مجموعه هایی متفاوت توسط مترجمان و یا گردآورندگان مختلف گردآوری می شوند. بنابراین، در چنین وضعیتی استفاده از مدل ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی کمتر می تواند به کاهش تعداد پیشینه های بازیابی شده کمک نماید. قابلیتهای مرتب سازی در فهرست همگانی پیوسته کتابخانه کنگره اعم از عنوان کامل، پدیدآور اصلی و تاریخ (به ترتیب از کم به زیاد و یا از زیاد به کم) به کاربران امکان بهره برداری مطلوب از چنین فهرست بلند و بالایی را نمی دهد. به نظر من، مرتب سازی نتایج از نظر نوع (اعم از اشعار، نامه ها، آثار برگرفته)[۲۵]و در هر یک از انواع براساس نام گردآورنده و یا مترجم، جریان سازماندهی اطلاعات را بهبود خواهد بخشید.
    در فهرست کتابخانه ملی فرانسه، ۶۷۳۵ پیشینه کتابشناختی در ارتباط با ولتر وجود دارد. این ۶۷۳۵ پیشینه به ترتیب الفبایی عنوان و یا بنابر خواست و نیاز کاربر براساس تاریخ، زبان، محل نشر، پدیدآور اصلی، نوع، و یا کد رابط قابل مرتب سازی بوده و با استفاده از همین معیارها می توان نتایج را محدود نمود. باید راه حلهای بهتری برای سازماندهی این اطلاعات وجود داشته باشد؛ اگرچه در حال حاضر نمی توانم راه حلی عملی ارائه نمایم. فهرستهای چاپی قرن نوزدهم در سازماندهی آثار پدیدآورندگانی چون ولتر، از فهرست همگانی پیوسته کتابخانه ملی فرانسه در وضعیت کنونی هوشمندانه تر عمل می کردند.
    ▪ ناشران
    فهرستهای کتابخانه ای به کاربران نهایی اجازه جستجو از طریق نام ناشر را نمی دهند. اما در مواردی که این امکان وجود دارد، چگونه باید فهرست پیشینه های بازیابی شده را نظم داد؟ آیا با توجه به تصور سنتی خود از سازماندهی اطلاعات، باید نظم را براساس سرشناسه های پدیدآور/ عنوان که نشان دهنده آثار هستند برقرار ساخت؟ یا براساس تاریخ؟ یا براساس شماره های استاندارد بین المللی کتاب جهت مشخص ساختن ترتیب و توالی انتشار مدارک که به نظر مؤثرتر از تنظیم موارد بازیابی شده براساس الفبایی نام پدیدآورنده است. یا شاید باید انتخاب را بر عهدة کاربر نهایی گذاشت؟ پاسخ قطعی برای این مسئله ندارم.
    ▪ موضوعات بسیار عام
    چنانچه جستجویی تحت مدخل «علوم رایانه» در فهرست کتابخانه کنگره انجام دهید، ۲۴۲ پیشینه بازیابی خواهد شد. این پیشینه ها براساس سرشناسه (اعم از پدیدآور یا عنوان) مرتب شده اند و این امکان برای کاربران نهایی وجود دارد که پیشینه های بازیابی شده را براساس عنوان و یا تاریخ مرتب نمایند. از این بهتر چگونه می توانیم به کاربرانمان خدمت کنیم؟ اما آیا واقعاً سرعنوانهای موضوعی مورد استفاده بسیار عام نبوده اند؟ مجدداً پاسخی برای آن ندارم.
    ▪ محدودیتهای استفاده از مدل ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی
    پایگاه داستان یاب[۲۶] نمونه ای موفق از به کارگیری مدل ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی است و من واقعا یکی از طرفداران این نظام هستم. اما از بابت برخی محدودیتهای آن نگرانم؛ محدودیتهایی که ربطی به نقایص مفهومی مدل ندارند بلکه در واقع به ماهیت داده های موجود در نظام مربوط می شوند. «فیکشن فایندر» اطلاعات کتابشناختی را ابتدا براساس مدل ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی و رویکرد سنتی سازماندهی اطلاعات، در قالب آثار و سپس در مجموعه های مربوط به قالبهای متفاوت انتشار براساس ویژگی زبان هر برداشت خاص، سازماندهی می نماید. پس از آن، مجموعه های مذکور بر مبنای تعداد کتابخانه های عضو شبکه OCLC که حداقل یک نسخه از آثار مربوط را دارند، تنظیم می شوند. به عنوان مثال، از اثر «آلیس در سرزمین عجایب» دراین پایگاه ۱۵۹۵ مدرک وجود دارد که ۹۶۶ مورد از آنها به زبان انگلیسی است. به نظر من دقیقاً ۹۶۶ نسخه وجود دارد که کاربران انگلیسی زبان احتمالاً علاقه مندند آنها را سازماندهی شده ببینند. نمی توان بیان داشت که برای این موارد هیچ گونه نظمی در فیکشن فایندر در نظر گرفته نشده است، آنها براساس تعداد نسخه های موجود در کتابخانه های عضو شبکه ورلد کت[۲۷] تنظیم شده اند. اولین مدرک به نمایش در آمده در فهرست بازیافتها، در سال ۱۹۶۰ منتشر شده که نه مربوط به زمان لویس کارول است و نه زمان ما، اما چون ۱۷۲۱ کتابخانه حداقل یک نسخه از آن را نگهداری می کنند، رتبه اول را کسب کرده است. چگونه می توان این ۹۶۶ بازیافت را به گونه ای مفید برای کاربران نهایی سازماندهی نمود. آیا عنوانهای قراردادی همانگونه که احتمالاً در قوانین آتی فهرست نویسی RDA[۲۸] نیز مطرح خواهد شد، مفید خواهند بود؟ امیدوارم، اما همچنان شک دارم و نمی دانم دقیقاً چگونه می توان با چنین مشکلی کنار آمد. حجم عظیم اطلاعاتی که باید سازماندهی نمود، سازماندهی تمام آن را عملاً بسیار مشکل می سازد و البته ۹۶۶ ویرایش مختلف در مقابل تمام اطلاعات، رقم بسیار کوچکی است....











    پاتریک لوبوف[۲]
    ترجمه شعله ارسطوپور[۳]
    منابع
    -Anderson, Chris. (۲۰۰۴) “The long tail.” In: Wired magazine [on line]. Issue ۱۲.۱۰. Available from World Wide Web: <http://www.wired.com/wired/archive/۱۲.۱۰/tail.html>.
    -Bowen, Jennifer (۲۰۰۵). “FRBR: coming soon to your library?” In: Library resources and technical services. Vol.۴۹, No. ۳. P. ۱۷۵-۱۸۸
    -Fattahi, Rahmatollah (۲۰۰۵). A prototype catalogue of super records: an experiment [on line]: a multi-level access to works in online catalogues. [Mashhad, Iran]: R. Fattahi, [ca. ۱۹۹۷?] [cited ۲۸ July ۲۰۰۵]. Available at: <http://web.um.ac.ir/~fattahi/supercat.htm>, and especially <http://web.um.ac.ir/~fattahi/Superintnew.htm>, as most of the other pages, unfortunately, are no longer available…
    -Fattahi, Rahmatollah (۲۰۰۵). The relevance of cataloguing principles to the online environment: an historical and analytical study [on line]: [PhD], School of Information, Library and Archive Studies, University of New South Wales Sydney, ۱۹۹۷. [Mashhad, Iran]: R. Fattahi, [s. d.] [cited ۲۸ July ۲۰۰۵]. Available at: <[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] .ir/~fattahi/thesis۱.htm>.
    -Febvre, Lucien, and Martin, Henri-Jean (۱۹۹۷). The coming of the book: the impact of printing, ۱۴۵۰-۱۸۰۰. London-New York: Verso. Chapter ۶. This summary is borrowed from a review by Caroline Davis, <[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] impact/febvre.htm>.
    -Hagler, Ronald (۱۹۷۷). “Access points for works”. In: International Conference on the Principles and Future Development of AACR, Toronto, Canada, October ۲۳-۲۵, ۱۹۹۷. Available at <http://epe.lac-bac.gc.ca/۱۰۰/۲۰۰/۳۰۰/jsc_aacr/access/r-access.pdf>.
    -Hickey, Thomas (۲۰۰۵). Information management in a knowledge society [on line]: [paper presented at ICIM ۲۰۰۵, International Conference on information management in a knowledge society, Mumbai, India, February ۲۱-۲۵, ۲۰۰۵]. [Dublin, Ohio]: OCLC, [۲۰۰۵] [cited ۲۰ July ۲۰۰۵]. Available from World Wide Web: <[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] icim۲۰۰۵.ppt>. Slide ۱۶.
    -Lee, Hwa-Wei (۲۰۰۵). “Knowledge management and the role of libraries: [paper for the Third China-US Library Conference, Shanghai, China, March ۲۲-۲۵, ۲۰۰۵].” In: Chinese librarianship: an international electronic journal [on line]. June ۱. Issue No. ۱۹. ISSN ۱۰۸۹-۴۶۶۷. Available from World Wide Web: <http://www.white-clouds.com/iclc/cliej/cl۱۹lee.htm>.
    -Mathes, Adam (۲۰۰۴). Folksonomies – Corporative classification and communication through shared metadata [on line]. December ۲۰۰۴ [cited ۱۸ July ۲۰۰۵]. Available from World Wide Web:<http://www.adammathes.com/academic/computer-mediated-communication/folksonomies.html>.
    -McCool, Rob (۲۰۰۵). Search on TAP: Documentation [on line]. Stanford, CA: Stanford University, c۲۰۰۵ [cited ۱۸ July ۲۰۰۵]. Available at: <http://sp۰۸.stanford.edu/>.
    -Merholz, Peter (۲۰۰۵). How I learned to stop worrying and relinquish control [on line]. San Francisco, CA: Adaptive Path, June ۲۱, ۲۰۰۵ [cited ۱۹ July ۲۰۰۵]. Available from World Wide Web: <[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] .php>.
    -Merholz, Peter (۲۰۰۴). Metadata for the masses [on line]. San Francisco, CA: Adaptive Path, October ۱۹, ۲۰۰۴ [cited ۱۹ July ۲۰۰۵]. Available from World Wide Web: <[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] publications/essays/archives/۰۰۰۳۶۱.php>.
    -Newberry, Stirling (۲۰۰۵). Proposal Wikicite [on line]. Dated ۵ January ۲۰۰۵ [cited ۲۶ July ۲۰۰۵]. Available at: <[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] .org/wiki/Wikipedia_talk:WikiProject_Fact_and_Reference_Chec k/archive.
    -Nicolas, Yann (۲۰۰۳). “A French perspective: making the National Library of New Zealand responsive to M?ori.” In: New Zealand Libraries. ۲۰۰۳. Vol. ۴۹, No. ۹. P. ۳۰۹-۳۱۳
    -Quintarelli, Emanuele (۲۰۰۵). “Folksonomies: power to the people: paper presented at the ISKO Italy-UniMIB meeting, Milan, June ۲۴, ۲۰۰۵.” In: Incontro ISKO Italia-UniMIB: Milano, ۲۴ giugno ۲۰۰۵ [on line]. [Pavia]: International Society for Knowledge Organization (ISKO), Sezione italiana, ۲۰۰۵ [cited ۱۸ July ۲۰۰۵]. Available from World Wide Web: <[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] folksonomies.htm>.
    -Soergel, Dagobert, et al (۲۰۰۴). “Reengineering thesauri for new applications: the AGROVOC example.” In: Journal of Digital Information (JoDI). Vol. ۴, issue ۴, article No. ۲۵۷. Available at: <http://jodi.tamu.edu/Articles/v۰۴/i۰۴/Soergel/>.
    -Svenonius, Elaine (۲۰۰۰). The intellectual foundation of information organization. Cambridge, Mass.: The MIT Press. P.۷.
    -Terra, José Claudio, and Angeloni, Terezinha (۲۰۰۳). Understanding the difference between Information Management and Knowledge Management [on line]. [S. l.]: The Providers Edge, LLC, [s. d. – ۲۰۰۲ or ۲۰۰۳?] [cited ۲۱ July ۲۰۰۵]. Available online: <[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] and_KM.pdf>. P.۲.
    -Wikipedia, the free encyclopedia. Last modified ۹ February ۲۰۰۵ [cited ۱۸ July ۲۰۰۵]. Available at: <[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] Wikipedia:Wikicite_project_purpose>.
    -Nicolas, Yann (۲۰۰۳). “A French perspective: making the National Library of New Zealand responsive to M?ori.” In: New Zealand Libraries. Vol. ۴۹, No. ۹. P. ۳۰۹-۳۱۳.
    -Cohen Steven M (۲۰۰۵). “Tags turning Web chaos into categories.” In: Library Stuff blog [on line]. Medford, NJ: Information Today, March ۱۷, ۲۰۰۵ [cited ۲۷ July ۲۰۰۵]. Available from World Wide Web: <http://www.librarystuff.net/۲۰۰۵/۰۳/tags-turning-web-chaos-into-categories.html>.
    -Brindley, Lynne (۲۰۰۵). Re-defining libraries for the Google age [on line]. London: eGov Monitor, published Monday, ۱۱ July, ۲۰۰۵ [cited ۲۰ July ۲۰۰۵]. Available from World Wide Web: <http://www.egovmonitor.com/node/۱۸۲۳>. Extracts from the EPS study are available at: <[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] pdf/ epsreport.pdf>.
    -Statement of international cataloguing principles [on line]: draft approved by the IFLA Meeting of experts on an international cataloguing code, ۱st, Frankfurt, Germany, ۲۰۰۳: “final” draft… showing further recommended changes from Buenos Aires August ۲۰۰۴ (Jan. ۲۰۰۵ draft). Washington, DC: Library of Congress, ۲۰۰۵ [cited ۲۸ July ۲۰۰۵]. Available from World Wide Web: <[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] >.
    ۱. مقاله حاضر ترجمه ای است از مقاله:
    Patrick Le Boeuf, "Is it Possible to Organise all Information? Library ViewPoint" . at Satellite Meeting to the ۷۱st WLIC – J?rvenp??, ۱۱ – ۱۲ August ۲۰۰۵: "Bibliotheca Universalia: How to Organise Chaos?" Available online: <[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] frbr۰۵/۲۰۰۵Jarvenpaa_LeBoeufw.pdf >
    ۲. Patrick Le Boeuf
    ۳. دانشجوی دورة دکترای علوم کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه فردوسی مشهد.
    ۱. Google Print.
    ۲. Jose Claudio Terra & Terezinha Angeloni.
    ۱. Hwa- Wei Lee.
    ۲. Elaine Sevenonius.
    ۳. The Intellectual Foundation of Information Organization.
    ۴. Janna Kek?l?inen.
    ۱. تمایز میان این دو به خوبی توسط سونونیوس در کتاب «بنیاد فکری سازماندهی اطلاعات» تبیین گردیده است: «تفاوتی عمده میان سازماندهی اطلاعات به منظور گردآوری مجموعه ای دایر ة المعارف گونه از دانش و سازماندهی اطلاعات به منظور بازیابی آن وجود دارد. در مورد اول، آنچه نظم می یابد اطلاعات است و در مورد دیگر، این مدارک حاوی اطلاعات مانند کتابها که در قفسه های کتابخانه طبقه بندی می شوند و یا جانشینهای آنها مانند فهرست برگه ها هستند که در فهرست نظم می یابند. در حوزه بازیابی اطلاعات، هدف از سازماندهی اطلاعات، نه گردآوری، که توصیف است.
    ۲. Thomas Hickey.
    ۱. استفاده از فرایندهای انتقال محتوا در حوزه ضبط صدا حدوداً یک قرن سابقه دارد. هرگاه محملهای جدیدی به وجود بیایند، محتوای صوتی محملهای مختلف را باید به آنها منتقل نمود. مسلماً حجم زیادی از این محتوای صوتی به اندازه کافی ارزشمند نبوده و لذا تنها از طریق همان محملهای قدیمی دسترس پذیر خواهند بود. به عبارت دیگر، محتوای صوتی مذکور به محمل جدید منتقل نمی شود.
    ۲. Johann Froben.
    ۳. Beatus Rhenanus.
    ۴. Speyer.
    ۱. گوگل در این راستا ادعا می کند که هدفش "سازماندهی اطلاعات جهان است، اما هنوز همه اطلاعات به صورت پیوسته در نیامده اند".
    ۲. Lucien Febvre & Henri – Jean Martin.
    ۳. The Coming of the book.
    ۱. نیکلاس (Nicolas, ۲۰۰۳) طی مقاله بسیار جالبی بیان می دارد: "نویسنده اهل کشوری است که کتابخانه ها و سایر مؤسسه ها قادر به حل مشکل اقلیتهای قومی نمی باشند، زیرا که میان اسطوره وحدت جمهوری فرانسه و چند ملیت گرایی آنگلوساکسون تعارض وجود دارد.
    ۲. می توانم در گوگل پرینت مجموعه اشعار دوزبانه (انگلیسی ـ برتونیایی) شاعره برتونیایی که اکثر اشعارش مربوط به سرکوب بریتانیها توسط فرانسویهاست، بیابم. در حالی که در گالیکا مدارک مربوط به اواخر قرن هجدهم را می یابم که در آنها بریتانی ها را هواداران سرسخت انقلاب فرانسه معرفی کرده است. در گوگل پرینت دستورنامه مدرن آموزش زبان بریتانی را می یابم، در حالی که در گالیکا، کتاب دستور زبان مربوط به قرن نوزدهم، تنها منبع قابل بازیابی به زبان بریتانی است. در گوگل پرینت مطالب تحقیقاتی جالبی در مورد ارتباط میان زبان بریتانی با زبانهای سلتی بریتانیا را می یابم، در حالی که در گالیکا تنها مجموعه ای از داستانهای عامیانه بریتانی و همچنین راهنمای مسافر برای استان بریتانی فرانسه بازیابی می شود. در مجموع، دیدگاه آمریکایی و یا آنگلوساکسونی گوگل پرینت بسیار کمتر از دیدگاه رادیکال گالیکاست. البته این بدان معنا نیست که من گوگل پرینت را برای سازماندهی تمام مدارک مرتبط با بریتانی ها کافی می دانم...
    ۱. Embodying the same work.
    ۱. Functional Requirements of Bibliographic records (FRBR).
    ۲. Barbara Tillett.
    ۱. Emily Dickinson.
    ۲. بسیاری از پیشینه های مرتبط با امیلی دیکینسون در فهرست کتابخانه کنگره در واقع مربوط به برداشتهای موزیکال آثار وی است.
    ۱. Fiction Finder ([برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]).
    ۲. World Cat.
    ۳. Resource Description and Access.
    ۱. Bibliotheca Universalis.
    ۱. Raison d&#۰۳۹;etre.
    ۲. Principle of Sufficiency and Necessity.
    ۱. در تدوین این مثال، در واقع در فکر فیلم "آیداهوی خودم" اثر گاس ون سان (۱۹۹۱) بودم. تقریبا نیمی از کلام این فیلم برمبنای نمایشنامه هنری پنجم شکسپیر نوشته شده است. مسلماً چنین مسئله ای برای دانشمندان شکسپیر شناس و محققان حوزه سینما بسیار مهم خواهد بود. این در حالی است که در هیچ یک از دو فهرست کتابخانه کنگره و کتابخانه ملی فرانسه، این مسئله ذکر نشده است، در حالی که در سایت آمازون و چند سایت شخصی دیگر چنین مطلبی مطرح گردیده است ( به عنوان مثال در سایت [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] به این مسئله تحت گزینه ای با نام «دیالوگهای افزوده»!! اشاره می شود). بنابراین، به منظور نگارش پایان نامه دکترای خود در مورد تأثیر شکسپیر بر سینما، بهتر است از سایت آمازون استفاده کنید تا فهرست کتابخانه...
    ۲. مومین ها (Moomins) شخصیتهای داستانی معروفی در داستانها و افسانه های فنلاندی هستند.
    ۱. Outsourcing.
    ۲. Bibliographic Enrichment Advisory Team (BEAT).
    ۱. WikiSite.
    ۱. با انتخاب هر پیوند، صفحه ای از ویکی سایت باز می شود که هم در برگیرنده داده های مارک و هم در برگیرنده توصیفهای جامعه ویراستار ویکی (منبع غنی سازی) خواهد بود. این بخش می تواند شامل شناساگرهای دیگری به منظور استناد دهی، کتابشناسی اثر و اطلاعات سایر ویرایشهای آن باشد.
    ۲. Folksonomies.
    ۳. Emanuele Quintarelli.
    ۱. قانع ساختن کتابداران در مورد استفاده از رده بندیهای عامیانه بسیار مشکل است [...] به نظر من مسئله هوش جمعی در عمل مسئله ای است که کتابداران باید با آن دست و پنجه نرم کنند نه آنکه از آن واهمه داشته باشند. این تصور که کتابداران در امر اشتراک دانش بسیار عالی هستند درست به نظر نمی رسد. با وجود این، دیده می شود افرادی از دخالت دیگران در این امر ناراضی اند. کتابداران باید بیاموزند که با مسئله کنار بیایند.
    ۱. لین بریندلی (Brindley, ۲۰۰۵) مدیر ارشد کتابخانه بریتانیا به تازگی بیان داشته است که "طی پژوهشی توسط خدمات نشر الکترونیک (Electronic Publishing Services) در کتابخانه بریتانیا، در سال ۲۰۲۰ چهل درصد از تک نگاشتهای تحقیقاتی در بریتانیا تنها در قالب الکترونیکی قابل دستیابی خواهند بود، در حالی که ۵۰% دیگر هم در شکل چاپی و هم در شکل الکترونیکی وجود خواهند داشت. و فقط ۱۰درصد از عنوانهای جدید به صورت چاپی انتشار خواهند یافت.
    ۲. اندرسون (Anderson, ۲۰۰۴) به این نکته اشاره می کند که جهانی سازی از طریق ایجاد بازارهای محصولات فرهنگی و سرگرمی را امکان پذیر می سازد. محصولاتی که نه پرفروش به حساب می آیند و نه بسیار موفق. اما داشتن ۵۰۰۰ خریدار در سطح جهان نیز سودآور خواهد بود. درست به اندازه داشتن ۵۰۰۰ خریدار در یک شهر. این شبکه ها با برداشتن ویژگی مکانیت، تقاضا برای کتابهای مستعمل را نیز بالا می برند. این مسئله را با هزینه های رو به کاهش انتشار در نظر بگیرید، مشخص می شود که چرا هر کتابی باید همواره دسترس پذیر باشد. مسلماً این بدان معناست که کودکان ما در این عصر هرگز معنای کتاب نایاب را در نمی یابند. و فایده این امر تنوع بیشتر، برگرداندن آثار یک قرن کمبود در توزیع و سرانجام اتمام غلبه سودجویی است. اگرچه اندرسون اشاره ای به این مطلب نمی کند (تمرکز وی بیشتر بر بازار محصولات سرگرمی و شرکتهای تجاری می باشد) اما مسلماً کتابخانه ها در این محیط جدید نقش خواهند داشت و فهرستهای گذشته (و مجموعه های ما حداقل در کتابخانه های تحقیقاتی، بیشتر شامل فهرستهای قدیمی می شود) حیاتی دوباره خواهند یافت.
    ۱. Ontologies.
    ۲. Open World Cat
    ۳. Peter Merholz
    ۱. Centre for Digital Library Research.
    ۲. Strathclyde.
    ۳. Telocator Alphanumeric Protocol (TAP)
    ۱. Semantic reference model.
    ۲. FRBR/ CIDOC CRM Harmonization Working Group.
    ۱. Web Brain.
    ۲. Aqua Browser System.
    ۳. Medialab.
    ۴. SCULPTURE.
    ۵. Concept Browser.
    ۶. Ontopia.
    ۷. Super Record.
    ۱. وی در کتاب خود به این نکته اشاره می کند که چهار هدف تبیین شده (یافتن، شناسایی، انتخاب و دسترسی) برای مدل ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی کافی نبوده و باید هدف "مرور" را نیز به آن افزود.
    ۲. از کارکردهای پیشینه کتابشناختی آن است که کاربر را قادر می سازد فهرست را مرور کند (این مهم از طریق تنظیم منطقی اطلاعات کتابشناختی و نمایش آنها به گونه ای کاملا روشن برای تعیین مسیر حرکت می باشد، که شامل نمایش روابط میان آثار، برداشتها، قالبهای مختلف و مدارک خاص می گردد.)
    ۱. Open Archives Initiative.


 
صفحه 8 از 9 نخستنخست ... 6789 آخرینآخرین

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کاربران خواننده این موضوع : 2

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  

اکنون ساعت 05:46 AM برپایه ساعت جهانی (GMT - گرینویچ) +3.5 می باشد.

Powered by vBulletin® Version 4.2.0
Copyright © 2014 vBulletin Solutions, Inc. All rights reserved.
SEO by vBSEO