به "یک پارس" خوش آمدید.

کاربران تگ شده

صفحه 7 از 9 نخستنخست ... 56789 آخرینآخرین
نمایش نتایج: از شماره 61 تا 70 , از مجموع 83
  1. #61
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    تبلیغات


    تعامل فناوری اطلاعات با توسعه انسان محور


    توسعه، فرایندی است عجین با طیف وسیعی از مطالعات، برنامه ریزیها ، گزارشها، تصمیم سازیها، ابتکارها و ... اما به راستی چرا «اطلاعات» بویژه در فرایند « توسعه پایدار» چنین پر اهمیت ظاهر شده است؟
























    توسعه، فرایندی است عجین با طیف وسیعی از مطالعات، برنامه ریزیها ، گزارشها، تصمیم سازیها، ابتکارها و ... اما به راستی چرا «اطلاعات» بویژه در فرایند « توسعه پایدار» چنین پر اهمیت ظاهر شده است؟ تغییر رویکرد از فناوری مولد به فناوری اطلاعات، آغاز گر مرحله ای جدید از حیات اجتماعی بشر شده است، به نحوی که کاربرد فراگیر فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی، موجبات تحقق شکل جدیدی از جوامع، موسوم به «جامعه اطلاعاتی» را مهیا ساخته است. جامعه ای که در آن، دانایی ارزش پایه بوده و به همین دلیل، این سرمایه است که در خدمت نیروی انسانی قرار می گیرد و نه بالعکس. توسعه معرفتی ـ انسانی و رشد توانمندیهای فردی، موتور محرکه این جوامع اطلاعاتی است. در چنین جوامعی، شهروندان از پارادایم زندگی برای بقا، به پارادایم زندگی برای رشد سوق داده می شوند. از سویی، رشد قلمرو اطلاع رسانی، ظرفیتهای علمی کشور را برای افزودن بر ارزش منابع خود ارتقا می بخشد و با افزایش آگاهی شهروندان، قدر مسلم توانمندی جامعه برای توسعه همه جانبه، روز افزون خواهد شد. با توجه به ارتباط مستقیم و تنگاتنگی که میان مفاهیم توسعه و بهره وری وجود دارد، به روشنی می توان اهمیت راهبردی اطلاعات و فناوریهای اطلاعاتی را در مباحث حوزه بهره وری نیز جستجو کرد. با عنایت به محوریت نقش انسان در مفاهیم توسعه و بهره وری، در فضایی که زمینه رشد خرد اجتماعی و کیفیت آموزش به سبب تسهیل ارتباطات و تبادل اطلاعات علمی فراهم گردد، بستر لازم برای نهادینه شدن فرهنگ بهره وری و توسعه منابع انسانی آسان تر مهیا شده، در نتیجه حرکت ملی برای ارتقای بهره وری، سرعت، تداوم و تضمین بیشتری خواهد داشت. از این رو، می توان به حکم تجربه نیز انسان و جامعه پیشرفته تر را معادل با انسان و جامعه بهره ورتر دانست. مقاله حاضر که در قالب سه بخش تنظیم گردیده، به بازشناسی مفاهیم توسعه و بهره وری در جامعه اطلاعاتی پرداخته و ضمن تبیین نقش محوری اطلاعات در فرایند توسعه پایدار، مقوله بهره وری را در پرتو تحولات جامعه اطلاعاتی بررسی می کند.
    ● مقدمه
    «اطلاعات» ـ به منزلة گنجینه دستاوردهای فکری انسانها ـ همچون کلیدی است برای رشد دانش و فناوری، تصمیم گیری و مدیریت، تحقیق و توسعه، تولید و اشتغال، آموزش و پرورش، برنامه ریزی و قانون گذاری ... و سرانجام ساختن جهانی نو که در آن حداکثر بهره وری در استفاده از نیروی های بالقوه مادی و معنوی لحاظ شده باشد. بدیهی است، در اختیار داشتن اطلاعات جامع و موثّق علمی، فنی، تجاری و اداری در زمان مناسب، می تواند ضمن امکان افزایش خلاقیت و فناوری، مانع از اتلاف منابع و دوباره کاریهای غیر ضروری و ناخواسته و بالاتر از همه، تصمیم گیریهای بی ثمر گشته، به عنوان بازوی دست مدیران و سیاستگذاران محسوب گردد.
    امروز به باور بسیاری از صاحب نظران، جهان در آستانه یک انقلاب اجتماعی نوین قرار دارد و زمینه این انقلاب را حرکت از جامعه کشاورزی به جانب جامعه صنعتی و در نهایت به سوی جامعه فراصنعتی (جایی که تطور اقتصادی از تولید کالا به ارائة خدمات می گراید) مهیا ساخته است. این انقلاب نوین که «انقلاب اطلاعاتی» نام گرفته است به اندازه انقلاب صنعتی اهمیت داشته زیرا، به سبب آن، پردازش داده ها و تبادل اطلاعات بر تولید کالا برتری می یابد و خود، به ابرصنعتی فراگیر بدل می شود. حتی ممکن است اطلاعات، خود به سلاحی نیرومند تبدیل شده و در محاصره یا تحریم یک کشور، نقش تعیین کننده داشته باشد. شاید به همین دلیل است که در عصر اطلاعات، کشورها را بر پایه کمیت و کیفیت اطلاعاتی که در اختیار دارند، طبقه بندی می کنند.
    در عصر حاضر تمام جهان رو به سوی خلق یک «جامعه جهانی اطلاعاتی» می رود و در این مسیر، هر کشور باید جزئی از پیکره این «جامعه اطلاعاتی» در حال ظهور باشد. برای مشارکت مؤثر و کارآمد در «جامعه جهانی اطلاعاتی»، هر کشوری باید به یک «جامعه اطلاعاتی» بدل شود، در غیر این صورت شکل جدیدی از محرومیت و استعمار چهره زشت خود را خواهد نمایاند.
    در مسیر شکل گیری جوامع اطلاعاتی، اصلاح زیرساختهای ارتباطی و اطلاع رسانی، ایجاد امکانات لازم برای استخدام فناوریهای نوین اطلاعاتی در سطوح مختلف (شامل ضبط، ذخیره سازی، پردازش، بازیابی، انتقال و دریافت اطلاعات)، تربیت نیروی انسانی متخصص و از همه مهمتر طراحی و تنظیم ---------- ملی اطلاع رسانی، اهمیت بسزایی دارد. مسلماً این سیاستگذاری جامع که در حقیقت انعکاس نیازهای اطلاعاتی (درون سازمانی و برون سازمانی) بخشهای اقتصادی، اجتماعی، علمی و فرهنگی است، رهنمودی برای ایجاد یک نظام ملی اطلاعات خواهد بود.
    ضرورت و جبر تعمیق فرهنگ صنعتی و توسعه برای ارتقای سطح علوم و فناوری، بسط امکانات تحقیقاتی علمی و فنی را می طلبد و فناوری اطلاعات، ابزار لازم برای تحقیقات اصیل نظری و کاربردی را فراهم می سازد. در حقیقت، فرآورده ها و خدمات اطلاعاتی، پشتیبان پروژه ها و اقدامهایی است که در برنامه های سازندگی و توسعه ملی مورد توجه بوده و در بسیاری از مواقع در پیشگیری از وقوع بحرانها، نقش اصلی را بر عهده داشته است. برای بسط این موضوع، به نقش اطلاعات در فرایند توسعه و ارتقای بهره وری نظری خواهیم داشت.
    ● اطلاعات و توسعه
    توسعه، فرایندی است عجین با طیف وسیعی از مطالعات، برنامه ریزیها، گزارشها، تصمیم سازیها، ابتکارها و ... اما به راستی چرا « اطلاعات» بویژه در فرایند «توسعه پایدار»[۳] چنین پر اهمیت ظاهر شده است.
    جهانی شدن[۴] واقعیت رو به گسترشی است که ابعاد مختلف آن تمامی کشورهای جهان را به گونه ای با خود درگیر ساخته است. در این راستا، تغییر رویکرد از فناوری مولد به فناوری اطلاعات، آغازگر مرحله ای جدید از حیات اجتماعی بشر شده است؛ به نحوی که کاربرد فراگیر فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی، موجبات تحقق شکل جدیدی از جوامع، موسوم به «جامعه اطلاعاتی»[۵] را مهیا ساخته است. جامعه ای که در آن، دانایی ارزش پایه بوده و به همین دلیل، این سرمایه است که در خدمت نیروی انسانی قرار می گیرد و نه بالعکس. توسعه معرفتی ـ انسانی و رشد توانمندیهای فردی، موتور محرکه این جوامع اطلاعاتی است. در چنین جوامعی، شهروندان از پارادایم زندگی برای بقا، به پارادایم زندگی برای رشد سوق داده می شوند.
    پژوهش یا تولید دانش[۶]، پایه اصلی فناوری و رکن اساسی پیشرفت و توسعه علمی است. باید اعتراف کرد، تحقیقات بشر در یک قرن گذشته، شاید به میزان تمام تاریخ، دانش و اطلاعات تولید نموده تا جایی که به نظر می رسد این انباشتگی، جهان را در آستانه «انفجار اطلاعات» قرار داده است. هر روزه کتابها و مقالات فراتر از آنکه بتوان آنها را مطالعه نمود، چاپ و منتشر می شوند. از سویی، آهنگ رو به رشد فناوری بر ارائة نتایج روز افزون تحقیقات برای به خدمت گرفتن آنها به شدت پای می فشارد.
    کشورهای توسعه یافته، اطلاعات را بسان درون دادی ضروری برای توسعه تکنولوژیکی و اقتصادی خود می دانند، زیرا معتقدند تحقیقات کاربردی حال و گذشته، بر نوعی از فناوریهای اطلاعاتی مبتنی بوده است و پژوهشهای نظری نیز به نحو دیگری از آن بهره مند گشته اند. همچنین، در تولید دانش که به سهم خود، ارتقای آگاهی عمومی و ارضای نیازهای گوناگون مردم را در راهی کارآمد ممکن می سازد، اطلاعات اهمیت بنیادین دارد. پس بی تردید می توان اطلاعات را در تأمین رفاه ملی سهیم دانست و از این منظر شاید بتوان آن را به عنوان تولید رفاهی ناخالص ملی در نظر گرفت.
    رد پای مقدمات بروز «انقلاب اطلاعاتی» را از هم اکنون می توان در ظهور ریز رایانه ها، دیسکتهای نوری و دیگر رسانه های ذخیره انبوه، شبکه های ارتباط جهانی، فناوری فشرده سازی، میکروگرافها، پست الکترونیک و… به وضوح مشاهده کرد. روزی نیست که بتوان از شنیدن نامهایی چون انفجار اطلاعات، بزرگراههای اطلاعاتی، اینترنت، فیبر نوری، آموزش مجازی، تجارت الکترونیکی[۷] و… اجتناب نمود. این انقلاب نوین اجتماعی، در حال ایجاد محیط جدیدی است که سازمانها، زیرساختها، معیارها و نیز ارزشهای نوینی را بر مبنای رایانه های شخصی ( PC ها) و ابررسانة اینترنت با خود به همراه می آورد. آمارها نیز این تحولات را تأیید می کنند. به طور متوسط هر ۹ دقیقه حوزه اینترنتی[۸] به شبکه های جهانی افزوده و هر ماه بالغ بر ۴۳۵۰۰۰ سایت به شبکه جهانی اینترنت اضافه می گردد. حجم تولید رایانه های شخصی در هر سال ۱۵ درصد افزایش می یابد و تنها در سال ۲۰۰۳ میلادی تعداد ۱۹۰ میلیون دستگاه رایانه ساخته شده است. به ازای هر ۱۰۰۰ نفر در آمریکا ۱/۳۹۶ و در سنگاپور ۷/۱۸۹ و در ژاپن ۴/۱۴۶ رایانه شخصی وجود دارد. سرعت رشد و توسعه اینترنت به سایر فناوریها بی سابقه بوده است؛ تا جایی که در سال ۲۰۰۳ میلادی به میزان بیش از ۵۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان از اینترنت استفاده می کردند (۲۰ درصد از کاربران آسیایی، ۲۶ درصد اروپایی و ۵۰ درصد آمریکایی) این در حالی است که فقط هشت سال قبل از آن یعنی در سال ۱۹۹۵، تنها ۵۰ میلیون نفر کاربر اینترنت بوده اند. آمار دیگری از شرکت « ان یوروپین اینترنت مانیتور» حاکی از آن است که در سال ۲۰۰۳ میلادی، ۴۳ درصد کل جمعیت اروپا کاربر اینترنت بوده اند و پیش بینی می شود این رقم تا سال ۲۰۰۶ به بیش از ۵۰ درصد افزایش یابد. حتی در آمریکای لاتین نیز در سال ۲۰۰۳ میلادی تعداد ۵/۱۲ میلیون کاربر اینترنت وجود داشته و پیش بینی می شود تا ابتدای سال ۲۰۰۵ این رقم به ۱۹ میلیون افزایش یابد) Kahen, p. ۱۱۱ ).
    اصطلاح انقلاب اطلاعاتی، برگذار از جامعه ای صنعتی به جامعه ای دلالت دارد که در آن صنعت اطلاعات بر دیگر فرآورده های صنعتی استیلا می یابد. پیشرفت اقتصادی بیشتر در صنایع دانشی[۹] روی می دهد تا در بخش تولید[۱۰] و دولتها نیز در دراز مدت از سرمایه گذاری و برنامه ریزی در راه اقتصاد ---------- اطلاعات[۱۱] بیش از سرمایه گذاری در راه تولید صنعتی سود خواهند برد.
    اگر به روند توزیع و سطوح مشاغل موجود در سطح ملی، اجزا وسطح درآمد، سرانه ملی درآمد و تولید ناخالص ملی (GNP) و اجزای آن در آمریکا به عنوان یک جامعه اطلاعاتی نظر بیفکنیم، در می یابیم که از سال ۱۹۴۷ تا ۱۹۶۸ میلادی، میزان استخدام نیروی انسانی در فعالیتهای اطلاعاتی و خدماتی، افزایش ۶۰ درصدی (در مقابل افزایش ۱۰ درصدی صنعت) داشته و در دهه۱۹۷۰ تا ۱۹۸۰ بخش اطلاع رسانی تنها بخش گسترش یافته در سطح مشاغل ملی آمریکا بوده است. درکشورهای عضو اتحادیه اروپایی نیز تقریباً وضعیت مشابهی دیده می شود.
    در سال ۱۹۰۰ میلادی صنایع اطلاعاتی تنها ۸ درصد از تولید ناخالص ملی آمریکا را شامل می شد و در سال ۱۹۵۵ صنایع اطلاعاتی یک چهارم از سطح تولید ناخالص ملی آمریکا را به خود اختصاص می داد. این روند در سال ۱۹۶۵ به یک سوم و در سال ۱۹۷۰ به یک دوم از تولید ناخالص ملی آمریکا رسید. آمار مربوط به افزایش شکاف ما بین حقوق پرداخت شده توسط صنایع تولید کننده فناوری اطلاعات و میانگین حقوق صنعت نیز مؤید این تحولات می باشد. میانگین حقوق پرداختی به ITPI در سال ۱۹۹۸ میلادی حدود۵۳ هزار دلاربوده، در حالی که حقوق سایر صنایع حدود ۳۴ هزار دلار بوده است. بیشترین سهم، مربوط به بخش نرم افزار می باشد. میانگین سالانه حقوق این گروه ۵۹ هزار دلار بوده، در حالی که سایر گروه ها دارای میانگین ۴۸ هزار دلار بوده اند. بر اساس آمار دیگری در سال ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۸ میلادی، اشتغال در بخش رایانه و قطعات الکترونیک و مخابرات در ایالات متحده ۴۴ درصد، ۲۶ درصد و ۱۴ درصد رشد داشته در حالی که بخش وسایل موتوری و صنایع فولاد به ترتیب ۱۴ و ۵۱ درصد کاهش داشته اند. چنین روندی در ژاپن نیز مشاهده شده است ( ناصح، ۱۳۸۰، ص ۴۹۵ ).
    در عرصه تجارت نیز با ایجاد اقتصاد جهانی و پیدایش بازارهای مشترک، نیاز به اطلاعات تکنولوژیک افزایش یافته است، زیرا عامل کیفیت تولید و توسعه اقتصادی در همین مورد مندرج است. ظهور پدیده تجارت الکترونیک و آمار رشد فزاینده آن طی سالهای اخیر، دلیلی بر این مدعاست. طبق این آمار، در سال ۲۰۰۳ میلادی، میزان تجارت الکترونیک به مبلغی حدود ۳ میلیارد دلار رسیده است. همچنین به طور میانگین، درآمد کشورهای خاورمیانه در سال ۲۰۰۳ میلادی از تجارت الکترونیک، ۷۰۰ میلیون دلار بوده که پیش بینی می شود این رقم در سال ۲۰۰۴ میلادی به حدود ۷ میلیارد دلار رسیده باشد. براساس همین گزارش، حجم تجارت الکترونیک، تنها در اروپا از مبلغ ۷/۱ میلیارد دلار در پایان سال ۲۰۰۰ میلادی، به بیش از ۳۹۰ میلیارد دلار تا پایان سال ۲۰۰۴ رسیده است (ناصح، ۱۳۸۳، ص ۱۲۴).
    در حال حاضر، بحث ارتباطات و جامعة اطلاعاتی مانند مقوله محیط زیست، تعیین کننده سیاستهای جوامع در عرصه های گوناگون است. فشار امواج اطلاعاتی و تحولات علمی ـ تکنولوژیکی، طبعاً دولتها را به اهمیت و ضرورت تدوین سیاستهای جامع اطلاع رسانی و استخدام فناوریهای نوین ارتباطی و افزایش سرمایه گذاری در این خصوص متوجه ساخته است و با توسل به ترمیم زیر ساختهای خود و فراهم ساختن امکان بهره گیری از این ابزارها و روشهای نوین، افقهای جدیدی در خصوص تبادل اطلاعات و امکان حضور بی واسطه تر در عرصه های اجتماعی و دسترسی آنی به داده های علمی مختلف را به روی شهروندان گشوده اند و بدین طریق، زمینه تسهیل مشارکت مردم برای تحرک جامعه و به دست آوردن سهم مساوی در سودمندیهای توسعه فرهنگی ـ اجتماعی را مهیا ساخته اند. این فناوریها، ابزارهای مهمی در جهت پیشبرد آزادی بیان و اطلاعات، خلق آثار هنری، تبادل فرهنگها و نیز آموزش و مشارکت افراد در امور عمومی به شمار می روند و می توانند در خدمت دموکراسی و ارزشهای اساسی آن درآیند و شرایط تحقق یک جامعه اطلاعاتی مردم سالار را فراهم نمایند.
    در خاطرات آلبرت گور[۱۲] معاون رئیس جمهور آمریکا در دوره بیل کلینتون، آمده است که وی با تشیخص این مطلب که مشکلات عمده آمریکا در صورت ایجاد زیرساخت ملی اطلاع رسانی برطرف خواهد شد، نسبت به ابداع طرحی شبیه به بزرگراههای حمل و نقل سراسری (که در دوران ریاست جمهوری آیزن هاور احداث شده بود) همت گماشت؛ با این تفاوت که اگر شبکه سراسری ترابری، امکان تردد در معابر داخلی کشور را فراهم می ساخت و تأثیری شگرف بر توسعه اقتصادی این کشور نهاد، زیرساخت ملی اطلاعاتی که بعدها به بزرگراههای اطلاعات مشهور شد، می تواند انواع پیامها را در سریع ترین زمان و در سطح ملی و بین المللی جابجا کند و علاوه بر اقتصاد، حوزه های علمی، فرهنگی، اجتماعی و ---------- را نیز متحول نماید و در حصول یک جامعه اطلاعاتی ملی، منشأ اثر باشد.
    دولت هند نیز اهمیت سرمایه گذاری در بخش اطلاعات را از اواسط دهه ۸۰ میلادی درک کرد و با تشخیص بموقع و بهره گیری از مزیتهای نسبی خود (توان علمی و اجرایی مطلوب این کشور و همچنین وجود نیروی کار ارزان قیمت) بسرعت در جهت تولید و صادرات نرم افزار گام برداشت، تا جایی که در حال حاضر نرم افزارهای مورد نیاز شرکتهای بزرگی چون سوئیس ایر، جنرال موتورز، جنرال الکتریک، بوئینگ، IBM و ... در هند تولید می شود. مراکز Call Center شرکتهای بزرگی چون Yahoo و Microsoft نیز در حال انتقال به هند می باشد که این امر، ارزآوری و اشتغال زایی قابل توجهی را برای این کشور به دنبال خواهد داشت. براساس ---------- جامع اطلاع رسانی هند، خدمات نرم افزاری در این کشور، به دلیل ماهیت درآمد زایی و از طرفی Call Center ها به دلیل اشتغال زایی بالا، مورد حمایت بیشتر دولت بوده و توسعه مطلوبی یافته اند، ولی چون هند در زمینه سخت افزار، مزیت نسبی بالایی در قیاس با تایوان، سنگاپور و چین ندارد، در این خصوص، سرمایه گذاری چندانی صورت نگرفته است (Yilmaz, P. ۷۲). طبق آمار موجود ، ارزش صادرات نرم افزاری هند در سال ۲۰۰۰ میلادی بیش از ۵ میلیارد دلار بوده است که این رقم، بسیار بیشتر از ارزش کل صادرات غیر نفتی ایران است.
    مرور مجدد آمارهای ارائه شده در بخشهای مذکور، ما را به این نتیجه رهنمون می سازد که به جز صلح دائمی، هیچ عاملی مؤثرتر از انتقال گسترده، سریع و کارآمد، اطلاعات علمی و فنی، نمی تواند در نیل به اهداف توسعة جوامع رو به رشد سهیم باشد و نیز به جهانیان برای بهره مندی از یک زندگی متعالی تر کمک کنند. از سویی، رشد قلمرو اطلاع رسانی، ظرفیتهای علمی کشور را برای افزودن بر ارزش منابع خود ارتقا می بخشد و با افزایش آگاهی شهروندان، قدر مسلم توانمندی جامعه برای توسعه همه جانبه، روز افزون خواهد شد. طبق آمار مربوط به سال ۲۰۰۳ میلادی، با وجود رشد اقتصادی اندک کشورهای توسعه یافته در سطح ۱ تا ۲ درصد، رشد بخش اطلاعاتی و ارتباطات با رقم ۱۰، در صدر تمامی فعالیتهای اقتصادی دنیا قرار داشته و این برجستگی همچنان ادامه دارد. براساس آمار دیگری، بخش جهانی اطلاعات، رشدی معادل ۵ درصد در برابر رشدی کمتر از ۳ درصد اقتصاد جهانی داشته و این در حالی است که فناوری اطلاعات و ارتباطات برای پاسخ به نیازهای اطلاعاتی مختلف، بسرعت سیر تکاملی خود را طی می کند.
    ● اطلاعات و بهره وری
    با عنایت به مطالب ارائه شده و با نگاهی به موقعیت فعلی کشورهای توسعه یافته، مشخص می شود که اطلاعات و فناوریهای ارتباطی در پیشرفت و توسعه همه جانبه ملتها، مدخلیت تام دارند. از طرفی، با توجه به ارتباط مستقیم و تنگاتنگی که میان مفاهیم توسعه و بهره وری[۱۳] وجود دارد، به روشنی می توان اهمیت راهبردی اطلاعات و فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی را در مباحث حوزه بهره وری نیز جستجو کرد. در حال حاضر، دولتها به خوبی دریافته اند که سرمایه گذاری اصولی در بخش اطلاعات و گسترش نظامهای ارتباطی، مولّد است و بی شک، ارتقا بهره وری در سطوح مختلف را به دنبال دارد. آمارها نیز مؤید این رویکرد است. به عنوان نمونه، در همین راستا، دولت ایالات متحده در سال ۲۰۰۰ میلادی به ازای هر شهروند آمریکایی، ۱۵۰۰ دلار در زمینه [۱۴]ICT سرمایه گذاری کرده است و پیش بینی می شود مخارج دولت مرکزی و ایالات محلی برای ارائه خدمات و اطلاعات دولتی از طریق رایانه، به ۲/۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۵ بالغ شود.
    بی شک، سلامت کارایی نظام ملی اطلاع رسانی، بهبود بسیاری از امور را در پی دارد. در عرصه های اقتصادی نیز، فناوری اطلاعات، تغییرات اساسی در نحوه مدیریت و فعالیتهای تجاری مؤسسات و شیوه رقابت آنها در بازارهای داخلی و خارجی ایجاد نموده است و به مدیران، مشاوران و تصمیم گیران دولتی و خصوصی امکان می دهد تا از مقررات صنعتی، اقتصادی و مالیاتی، فناوریهای تولید کالا، ویژگیهای مواد خام، شرایط استانداردها، جدولهای زمان بندی، تشریفات کنترل و تحویل کالا، نوسانهای بازار، رقبای اقتصادی و... براحتی و در کمترین زمان مطلع گردند و با مطالعه و انتخاب معقول ترین راهکار، در صرف منابع اقتصادی، طبیعی و ذخایر انرژی به نتایج مطلوب تری دست یابند. با استفاده از فناوری اطلاعات، شرکتها می توانند به راحتی با تأمین کنندگان قطعات و مواد اولیه و نیز با مصرف کنندگان در هر نقطه ای از جهان ارتباط برقرار نمایند. فناوری اطلاعات با فراهم آوردن امکان اطلاع دقیق و سریع از نیازها و سلایق مشتریان، پیش بینی وضعیت آینده و تصمیم گیری در مورد نوع تولیدات را راحت تر ساخته است.
    امروزه، محدودة کاربرد اطلاعات از فعالیتهای پشتیبانی از قبیل حسابداری و امور مالی و پرسنلی، گسترش یافته و سیستمهای جامع تولیدی از قبیل CIM و ERP (برنامه ریزی منابع) و ... را نیز در بر می گیرد. به علاوه IT فرصتهایی را برای انجام امور بازرگانی شرکتها از طریق تجارت الکترونیکی فراهم آورده است. سایت گسترده Web توانسته است به عنوان منبعی متمرکز از فروشندگان و خریداران، نه تنها صرفه جویی در پول را به دنبال آورد، بلکه باعث فروش سریع و مستقیم محصولات عرضه شده گردد و در عین حال سرمایه در چرخش جدیدی نیز ایجاد نماید.[۱۵] تجارت الکترونیکی در صنعت بانکداری نیز کارمزد خرید و فروش را از ۰۵/۱ دلار به ازای هر معامله، به ۰۲/۰ دلار کاهش داده است. همچنین، با استفاده از روالهای تجاری سابق، فرایند تقاضا تا عرضه در سال ۱۹۹۹، ۷ روز و در سال ۲۰۰۰ میلادی، ۴/۷ روز طول می کشید، حال آنکه این فرایند، به کمک تجارت الکترونیکی، به ۲ روز در سال ۱۹۹۹ و ۵/۱ روز در سال ۲۰۰۰ میلادی کاهش یافته است (صنایعی، ص ۱۹).
    در گذشته، هر یک از کارمندان، دارای دفتری برای ثبت فعالیتهای تجاری خود بودند. ولی امروز با بهره گیری از اینترنت، استفاده از این دفاتر کاسته شده است. با این تغییر، هزینه و زمان رفت و آمد و اجاره این دفاتر نیز کاهش می یابد. از سوی دیگر، با استفاده از اینترنت، پیچیدگیهای تجاری تسهیل می یابد و ضمن معرفی فرصتهای مختلف شغلی به متقاضیان، نیاز مردم را از مراجعه به مراکز خدماتی نظیر بنگاههای کاریابی، آژانسهای مسکن، نمایشگاههای اتومبیل و ... کاهش می دهد. یکی دیگر از منافع تجارت الکترونیک کاهش هزینه مبادلات است. بنا به گزارش [۱۶]EIU ارزش فعلی صادرات جهانی کالا و خدمات حدود ۷۰۰۰ میلیارد دلار است که از این مبلغ ۵۰۰ میلیون دلار صرف تهیه و مبادله اسناد مربوط می شود. به عبارت دیگر، حدود ۷درصد ارزش مبادلات جهانی را هزینه و مبادله اسناد تشکیل می دهد. با الکترونیکی شدن این مبادلات، این مخارج بین ۲۱ تا ۷۰ درصد کاهش خواهد یافت. لذا از این طریق می توان حدوداً ۵/۱ تا ۵ درصد ارزش مبادلات را صرفه جویی کرد (صنایعی، ص ۲۰). همچنین با بهره گیری از فناوری اطلاعات، تسهیلاتی چون حفظ سوابق، سهولت در انجام تغییرات، تسریع و تسهیل در امر آموزش و ارتباطات، تأمین امنیت بیشتر داده ها، کاهش حجم بایگانی ها و تنظیم و کنترل دستورالعمل ها و قراردادها در نظام نامه کیفیت(ISO) مهیا می شود.
    مراکز کنترل رایانه ای ترافیک و پایگاههای اطلاعات درون شهری توانسته اند به اندازه تعریض راهها مؤثر باشند، زیرا به کمک آنها، زمینة عبور و مرور اتومبیلهای بیشتری فراهم آمده است. نظامهای اطلاع رسانی پزشکی نیز توانسته اند زمان انتظار و مراجعات بیماران را در بیمارستا نها کاهش دهند و این امر به منزله افزایش تعداد پزشکان و تختهای بیمارستانی است. نظام آموزشی مجازی مبتنی بر اینترنت، راه دشوار آموزش را هموار ساخته و هزینه های آن را کاهش داده و با استفاده از قابلیت حذف مؤلفه های سن، مکان و زمان، آهنگ رشد علمی را سرعت بخشیده است. امروز، پژوهشگران بدون نیاز به ترک میزکار خود و صرف وقت یا انرژی زیاد، از طریق دسترسی به اینترنت می توانند در زمانی کمتر از چند دقیقه، تمامی منابع علمی موجود در اقصی نقاط دنیا را مورد بازبینی واستفاده قرار دهند یا به جای حمل و نقل دایرة المعارفهای سنگین و قطور، از نوع CD آنها استفاده نمایند.
    در عصر حاضر، کتابخانه ها برای تحقق اصل « کاربر مداری » و سهولت در پاسخگویی به نیازهای اطلاعاتی مراجعان، از نوع سنتی به سوی کتابخانه خودکار، الکترونیکی، دیجیتالی و سپس مجازی سوق داده شده اند. بر اساس یک گزارش مستند، در حال حاضر بیش از ۸۰۰۰ کتابخانه در آمریکای شمالی و کانادا، فهرست منابع اطلاعاتی خود را از طریق شبکه اینترنت در اختیار یکدیگر قرار داده و این امکان را برای کاربران فراهم آورده اند که بتوانند مدارک مورد نیاز خود را از طریق امانت بین کتابخانه ای[۱۷] تهیه نمایند. در کشورهای مختلف جهان نیز نظامهای متنوع اشتراک منابع اطلاعاتی و استفاده مشترک از آنها وجود دارد که یکی از شاخص ترین آنها، کتابخانه بریتانیاست. این کتابخانه که در حال حاضر از بزرگترین مرکز تأمین مدارک علمی جهان است، دارای بیش از ۰۰۰/۳۰۰ عنوان مجله، ۰۰۰/۰۰۰/۵ عنوان کتاب، ۰۰۰/۷۵۰ عنوان رساله دکتری و ۰۰۰/۵۰۰ مجموعه مقالات کنفرانسهاست و سالانه بیش از ۰۰۰/۵۷ عنوان مجله، ۰۰۰/۳۳ رساله دکتری و ۱۵ هزار مجموعه مقالات کنفرانسها به آن افزوده می شود (منتظر، ص ۱۲۷).
    استفاده از اینترنت، ضمن ایجاد دگرگونی در تحریریه و صفحات روزنامه ها، فاصله های زمانی را نیز از میان برداشته است. برای نمونه، تا مدتی پیش، روزنامه همشهری با دو هفته تأخیر به استرالیا می رسید؛ اما هم اکنون در استرالیا، کاربران می توانند پیش از چاپ و توزیع روزنامه در تهران، از طریق اینترنت به محتوای آن دسترسی پیدا کنند. همچنین، دولت استرالیا با استفاده از فناوریهای ارتباطی و اطلاعاتی توانسته است هزینه تمدید گواهینامه را از ۷ دلار به ۲ دلار کاهش دهد. مایکروسافت ـ بزرگترین شرکت رایانه ای جهان- نیز در سال ۲۰۰۲ میلادی توانسته است با حذف ارتباطات کاغذی، تنها در بخش خدمات منابع انسانی، ۱۰ میلیون دلار و با حذف گزارشهای مالی کاغذی ۱۵۰ میلیون دلار صرفه جویی داشته باشد.
    اگر در سال ۱۹۸۵ انجام هر آزمایش برای پیش بینی لطمات ناشی از تصادف خودرو با دیوار در شرکت فورد ۶۰ هزار دلار هزینه در پی داشت، امروزه به کمک شبیه سازیهای رایانه ای می توان، تنها با صرف هزینه ای حدود ۱۰۰ دلار، چنین آزمایشهایی را انجام داد ) Ball and Moffit, P. ۶۴ ). یکی دیگر از نتایج رایانه ای شدن طراحی های صنعتی این است که مراحلی که تکمیل آن قبلاً هفته ها یا ماهها به درازا می کشید، امروز در زمان بسیار کوتاهی انجام می شود؛ زیرا اشتراک الکترونیکی اطلاعات، به افراد مختلف گروه این اجازه را می دهد تا با هم و به صورت همزمان بر روی یک پروژه کار کنند؛ به جای اینکه منتظر اتمام کار بخشهای دیگر باشند.
    امروزه شاهدیم که با افزایش دانش بشری در نتیجه تحقیقات و بالطبع افزایش حجم اطلاعات در ساختار صنعت، از حجم، وزن و میزان مصرف انرژی و نیروی کار (هزینه) کاسته شده و در نتیجه صنایع کوچکتر شده اند. این مطلب را می توان در معادله «محصول = جرم + انرژی + اطلاعات» ملاحظه کرد. هر چه بر میزان اطلاعات (دانش فنی) که حاصل تحقیق است افزوده شود، طبعاً جرم ( اندازه) و انرژی مصرفی محصول کاهش می یابد. به همین دلیل، هر روز شاهد کوچک تر شدن دستگاهها، مصرف کم انرژی و افزایش بهره وری آنها هستیم. تحول در شیوه تولید کالا (خطوط رباتیک)، تغییر در شیوه های بازرگانی و مبادله کالا، دگرگونی در شیوه انتقال پول و انجام امور بانکی[۱۸]، تحول در نحوة ارسال اطلاعات و مکاتبات[۱۹]، تغییر در روشهای نشر و اطلاع رسانی[۲۰]، تحول در نحوة ارائة خدمات آموزشی[۲۱] و… همه از آثار پیشرفت فناوری اطلاعات در قلمرو زندگی انسان است.
    تغییرات اقتصادی ناشی از توسعه IT ، لزوم بازنگری صنایع در رویه های تجاری و تجدید ساختارهای موجود را می طلبد. بدین ترتیب، شرکتها و صنایعی که بتوانند بهره وری خود را با استفاده از فناوری اطلاعات بهبود بخشیده و فرصتهای تجاری نوینی را برای خود ایجاد نمایند، قادر به دوام در محیط جدید خواهند بود. در همین راستا، در بیانیة پایانی سمپوزیوم کاربرد تکنولوژی اطلاعات در صنایع کوچک (آذر ۱۳۷۹ ـ بانکوک) که از سوی سازمان بهره وری تایلند وابسته به سازمان بهره وری آسیایی (APO) برگزار گردیده بود، رمز بقای شرکتها و صنایع کوچک و متوسط و همچنین عامل ارتقای بهره وری آنها، در گسترش بهره گیری از فناوری اطلاعات و تجارت الکترونیک عنوان شده است که خود گویای ضرورت اقبال جهانی به این پدیده نو ظهور می باشد( Chun, p. ۷۷ ).
    در نظامهای متکی بر صنایع اطلاعاتی، انسان به تولید و پردازش اطلاعات، کار فکری، خلاقیت و آفرینندگی پرداخته و ماشین به کار و تولید و انجام دستورات انسان به نحو احسن می پردازد. در چنین صنایعی، شاغلان، نیازمند سواد اطلاعاتی و مهارتهای مرتبط با فناوری اطلاعات هستند و وظیفه نیروی کار، پردازش اطلاعات برای انواع ربوت ها و رایانه ها است. اطلاعاتی چون چه کارهایی را با چه میزان از کیفیت و در چه مدتی انجام دهند، دوره های کاری آنها چه میزان باشد، با چه آلیاژی و در چه شکل و مدلی، طرح مورد نظر اجرا گردد و ... .
    استخدام سیستمهای اخیر فناوری اطلاعات، علاوه بر کاهش هزینه و افزایش بازدهی و بهبود بهره وری یک سازمان، مقدمات شکل گیری مشاغل جدیدی را نیز فراهم می آورد (هر چند برخی از مشاغل در بخشهایی از صنعت بتدریج در حال از بین رفتن است).[۲۲] در آماری مربوط به سال ۲۰۰۳ میلادی، تعداد ۷ میلیون نفر از شهروندان اروپا در طرحهای رسمی کار از راه دور[۲۳]، اشتغال داشته و حدود ۵/۳ میلیون نفر نیز در طرحهای غیر رسمی کار از راه دور مشغول به کار بوده اند. این امر، زمینه اشتغال افراد با ناتواناییهای جسمانی را نیز به طور چشمگیری افزایش داده است. پس می توان گفت که دیگر، مفهوم کارکردن به معنای داشتن شغلی با شرح کار مشخص، اداره و مکانی خاص و با حقوق و مزایای ویژه و ثابت، در حال منسوخ شدن است و پدیده ای به نام اشتغال در قرن حاضر را باید در ظرفیت سازمانهای جامعه اطلاعاتی برای فعالیت در یک شبکه، مورد توجه قرار داد که در آن آدمی شکل های جدیدی از ارزشهای مورد نظر خود را تجربه می کند.
    در دنیای امروز، ابزارها و روشهای نوین اطلاع رسانی، موجبات ارتقای سطح دانش و آگاهی عمومی و نیز افزایش همبستگی و زمینه مشارکت مردم برای تحرک جامعه را فراهم آورده است. از این رو، با توجه به محوریت نقش انسان در مفاهیم توسعه و بهره وری، در فضایی که زمینه رشد خرد اجتماعی و کیفیت آموزش به سبب تسهیل ارتباطات و تبادل اطلاعات علمی فراهم گردد، بستر لازم برای توسعه منابع انسانی و نهادینه شدن فرهنگ بهره وری آسان تر مهیا شده و در نتیجه حرکت ملی برای ارتقای بهره وری، از سرعت، تداوم و تضمین بیشتری برخوردار خواهد گشت. از این رو، می توان به حکم تجربه نیز، انسان و جامعة پیشرفته تر را معادل با انسان و جامعة بهره ورتر دانست.
    ● جمع بندی
    چنانکه گفته شد لزوم استفاده گسترده از فناوریهای اطلاع رسانی، پیامد تحولات آگاهانه اجتماعی است. این مهم، به عنوان یکی از اصلی ترین موضوعات مطرح در اجلاس سران کشورهای گروه ۸ (G۸) که در جولای سال ۲۰۰۰ میلادی در کشور ژاپن برگزار گردید، مورد تأکید قرار گرفت و پیشنهادهایی برای رفع موانع موجود بر سر راه ترویج استفادة مفید و مؤثر از این فناوریها در کشورهای توسعه نیافته از سوی حاضران ارائه گردید. همچنین، در بیانیه پایانی منتشره اجلاس، از IT به عنوان نیروی بالقوه جهت تحکیم دموکراسی، حفظ ثبات ---------- کشورها و صلح جهانی یاد شده است.
    امروز، جوامع توسعه یافته معترفند که اگر کشوری نتواند اطلاعات مورد نیاز شهروندان و صنایع خود را تأمین کند، بخش عمده ای از استقلال خویش را از دست خواهد داد. این در حالی است که متأسفانه در جوامع در حال توسعه، محدودیت کانالهای ارتباطی و اطلاع رسانی و در نتیجه، عدم امکان دسترسی بموقع به اطلاعات علمی و فنی مورد نیاز، باعث گشته استقلال ---------- این کشورها که به قیمت سنگینی به دست آمده، به دلیل تزلزل در استقلال اقتصادی شان، در معرض خطر جدی قرار گیرد.
    با وجود اینکه پدیدة انفجار اطلاعات در کشورهای در حال توسعه، به آن اندازه که در جهان توسعه یافته قابل لمس است، موضوعیت ندارد، لکن باید پذیرفت که فاصله و شکاف روز افزون اطلاعاتی[۲۴] میان «شمال» و «جنوب» که منشأ سایر عقب ماندگی های اقتصادی، علمی و صنعتی نیز می باشد، جز به مدد بهره گیری هوشمندانه و گسترده از دستاوردهای اطلاعاتی موجود در جهان و اتخاذ سیاستهای بلند مدت در این زمینه، کاهش نمی یابد. زیرا به تعبیر کاستلز «ارتباطات رایانه ای یک رسانة ارتباط عمومی نیست و بر خلاف تلویزیون و سایر رسانه های همگانی، اکثریت بزرگی از جوامع برای مدت طولانی از آن محروم خواهند بود» (کاستلز، ۱۳۸۰، ص۳۷).
    در این میان، توجه به این نکته بسیار ظریف نیز ضروری است که استفاده بی رویه و بدون تشخیص کشورهای در حال توسعه از اطلاعاتی که سرچشمة آنها در کشورهای توسعه یافته است، می تواند در صورت عدم دقت، وابستگی علمی و تکنولوژیکی به دنبال داشته باشد و افزون بر آن، در زیانی که به هویت فرهنگی، ارزشهای اجتماعی و تاریخی و در نهایت، استقلال ---------- این کشورها وارد آید، مؤثر باشد.
    کوتاه سخن اینکه در دهکدة «مک لوهان»، هر کشور کلبه ای به فراخور وضع توسعه یافتگی خود خواهد داشت. کشورهای توسعه نیافته کنونی جهان، کشورهایی هستند که دیر هنگام به مرحله انقلاب صنعتی رسیده اند و کشورهای توسعه نیافته آتی جهان، آنهایی خواهند بود که دیر هنگام به ملزومهای انقلاب اطلاعاتی دست یابند. لذا با این شرایط، بدیهی می نماید که در « دهکده جهانی»، کلید توسعه پایدار را کشورهایی در دست خواهند داشت که علاوه بر دارا بودن نظام گسترده تحقیقات علمی، از امکانات نوین ارتباطی و سیستمهای کارآمد اطلاعاتی نیز برخوردار باشند.











    محمدامین ناصح[۱]
    غلامحسین جهانگیر[۲]
    منابع
    ـ ابطحی، حسن؛ کاظمی، بابک (۱۳۷۵). بهره وری، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی.
    ـ اسلوین، جیمز (۱۳۸۰). اینترنت و جامعه، ترجمه عباس گیلوری و علی راد باوه. تهران: نشر کتابدار.
    ـ الرحمن، سجاد (۱۳۷۹). سیاستهای اطلاع رسانی کشورهای در حال توسعه. ترجمه اشرف السادات میر شاهزاده. پیام کتابخانه. شماره ۳۶: ۳۹-۲۷.
    ـ اوجابی، میرداود (۱۳۷۶). سازماندهی فعالیتهای بهبود بهره وری: راهنمای مقدماتی برای کمیته های بهره وری. تهران: بصیر.
    ـ بهان، کیت؛ دیانا، هولمز (۱۳۷۷). آشنایی با تکنولوژی اطلاعات. ترجمه مجید آذرخش و جعفر مهرداد. تهران: سمت.
    ـ بهمن آبادی، علیرضا (۱۳۸۱). مبانی، تاریخچه و فلسفه علم اطلاع رسانی. تهران: کتابخانه ملی ایران.
    ـ سلیمی، محمدحسین (۱۳۷۳). نقش تکنولوژی در بهبود بهره وری. مجموعه مقالات اولین کنگره ملی بهره وری ایران. تهران: سازمان ملی بهره وری ایران.
    ـ شاهنگیان، محمدحسین (۱۳۷۲). مدیریت اطلاعات و اطلاع رسانی: مفاهیم و روشها. تهران: دانشگاه امام حسین (ع).
    ـ صنایعی، علی (۱۳۸۰) تجارت الکترونیک در هزاره سوم. اصفهان: جهاد دانشگاهی واحد اصفهان.
    ـ فرنه، ژرژ (۱۳۷۵). تکنولوژی اطلاعات. ترجمه علیرضا طیب. مجله رهیافت. شماره ۱۴.
    ـ فهیمی، مهدی (۱۳۷۹). فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش. پیام کتابخانه. شماره ۳۸.
    ـ فیض، ع (۱۳۷۸). سنگاپور: جزیره هوشمند. خبرنامه انفورماتیک. شماره ۷.
    ـ فیدر، جان (۱۳۸۰). جامعه اطلاعاتی. ترجمه علی راد باوه و عباس گیلوری. تهران: نشر کتابدار.
    ـ کاستلز، مانوئل (۱۳۸۰). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه، فرهنگ و ظهور جامعه شبکه ای. ترجمه احمد علیقلیان و افشین خاکباز. تهران: طرح نو.
    ـ کهل، گوئل (۱۳۷۶). شاخص شناسی در توسعه پایدار. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی.
    ـ گلزیان، محمد. نظام ملی اطلاع رسانی: رکن اصلی توسعه. علوم اطلاع رسانی، دوره ۱۵. شماره ۳ و ۴.
    ـ لفبر، الیزابت و دیگران (۱۳۷۸). ارتباط مدیریت فناوری با فناوری اطلاع رسانی. ترجمه احمد تندپور. علوم اطلاع رسانی. دوره چهارده. شماره ۳ و ۴.
    ـ محسنی، منوچهر (۱۳۸۱). جامعه شناسی جامعه اطلاعاتی، تهران: دیدار.
    ـ محمدنژاد، فرشید. تکنولوژی اطلاعات و مهندسی مجدد منابع انسانی. تدبیر، شماره ۹۴.
    ـ منتظر، غلامعلی (۱۳۷۹). تأثیر نظام اشتراک منابع بر بهره وری اطلاعاتی. مجموعه مقالات همایش بهره وری در کتابداری.
    ـ مولانا، حمید (۱۳۷۷). جامعه مدنی، جامعه اطلاعاتی، جامعه اسلامی. ترجمه علی حسین قاسمی. اطلاع رسانی. دوره ۱۳. شماره ۳ و ۴. ۴۱-۲۷.
    ـ مهدوی، محمدتقی (۱۳۷۹). تکنولوژی اطلاعات و اطلاعات تکنولوژی. تهران: چاپار.
    ـ ناصح، محمدامین (۱۳۸۰). تکنولوژی اطلاعات: حامی مدیران و زمینه ساز توسعه و اشتغال. مجموعه مقالات همایش نقش فناوری اطلاعات در اشتغال. تهران: شورای عالی اطلاع رسانی.
    ـ (۱۳۸۳). تجارت الکترونیک و توسعه پایدار. مجموعه مقالات همایش بین المللی تجارت الکترونیک، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نیشابور.
    ـ نقویان، بهروز (۱۳۷۸). تکنولوژی اطلاعات چیست؟. علم الکترونیک و کامپیوتر. شماره ۵۷۲.
    ـ هیل، مایکل و (۱۳۸۱). تأثیر اطلاعات بر جامعه: بررسی ماهیت، ارزش و کاربرد اطلاعات. ترجمه محسن نوکاریزی. تهران: چاپار.
    - Aitchinson, Jenny. (۱۹۹۱)."Community Information Services in Public Libraries in the ۱۹۸۰s: An Overview of the Literature" Innovation ۲.
    - Ball, L. and Moffit, R., (۲۰۰۱). Phillips Curve and productivity, National Bureau of Economic Research, Working paper, No. ۱.
    - Bushnell, D.S. and Mills, F.B, (۲۰۰۰) Productivity Trends in the New Millennium, National Productivity Review, summer.
    - Chun, H. (۲۰۰۰). Can Information Technology Explain Deceleration and Acceleration in Productivity Growth? Job Market Working paper, NY University
    - Edward, Lim, (۱۹۹۹). Human Resources Development for the Information Society, Asian Libraries, Vol. ۸, No. ۵.
    - Kahen, G, (۲۰۰۰). Assessment of Information Technology for Developing Countries: Appropriateness, Local Constraints, IT Characteristics and Impact, Int. Journal of Computer and Application Technology, Vol. ۸.
    - Martin, William j. (۱۹۸۴). "The Potential for Community Information Services in a Developing Country " IFLA, Journal, No. ۴.
    - Rodger & Iswson, (۱۹۷۳). "Perspectives on the Development of a Comprehensive Labor Marker Information System for Michigon" Methods for Man Power Analysis, No. ۶.
    ۱. گروه زبان انگلیسی دانشگاه بیرجند.
    ۲. گروه کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه بیرجند.
    ۱. Sustainable development
    ۲. Globalization
    ۳. Information Society
    ۴. Knowledge Production
    ۱. E-Commerce
    ۲. Internet domain
    ۱. Knowledge Industry
    ۲. در ادبیات اقتصاد، معمولاً دو واژه «اطلاعات» و « دانش» به جای یکدیگر استفاده می شوند و البته گاهی به معنای گردآمدن انواع اطلاعات نیز به کار رفته است.
    ۳. Poletical economics of information
    ۱. Algore
    ۱. Productivity
    ۲. Information and Communication Technology
    ۱. به عنوان مثال در گزارشی به نقل از دکتر دیوید میکوسز (David Micoses) مدیر پروژه اینترنت دولت آمریکا در آسیای میانه آمده است: «یک بازار اینترنتی در قزاقستان توانسته است صنایع دستی بومی منطقه را در سراسر جهان در سطح وسیعی به فروش برساند».
    ۲. Economist Intelligence Unit
    ۱. Inter -Loan Library Service
    ۱. E-banking
    ۲. E-mail
    ۳. E-book
    ۴. E-learning
    ۱. این جابجایی در توزیع مشاغل، در بطن یکی از نافذترین نظریه های «جامعه اطلاعاتی» یعنی نظریه «دانیل بل» (Daniel Bell) مورد اشاره قرار گرفته است.
    ۲. Telework
    ۱. Digital Gap




    کتابداری و اطلاع رسانی

  2. #62
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    بررسی فراگرد ارتباط در کتابخانه


    در رویکرد سایبرنتیکی، کتابخانه یک نظام باز است که برای ماندگاری، باید قوانین سازگاری را به کار گیرد.
























    در رویکرد سایبرنتیکی، کتابخانه یک نظام باز است که برای ماندگاری، باید قوانین سازگاری را به کار گیرد. استفاده کنندگان از کتابخانه، به عنوان عناصر اصلی تشکیل دهند? جامعه، می توانند در پایداری نظام کتابخانه مشارکت جویند. انگیزه های اصلی برای ایجاد این مشارکت، در نوع عملکرد کتابخانه برای برقرار ساختن ارتباط میان استفاده کنندگان و پدیدآورندگان دانش، نهفته است. شناخت فراگرد ارتباط و میزان انطباق آن با خدمات کتابخانه از نظر اهداف و عملکرد می تواند منجر به تزریق اطلاعات از نوع بازخوردی به بدنة نظام کتابخانه گردد، به گونه ای که کتابخانه با بهره گیری از این اطلاعات بر بی نظمی حاکم بر نظام خود فایق آید.
    ● مقدمه
    نیم قرن از طرح دیدگاه سایبرنتیک[۳] توسط نوربرت وینر[۴] ریاضی دان برجسته آمریکایی در سال ۱۹۴۸ میلادی می گذرد. این دیدگاه در این فاصله زمانی کوتاه تقریباً روش مطالعه تمام پدیده های مورد بررسی دانشمندان و محققان را تحت تأثیر خود قرار داده است. انسان در مسیر تحولات علمی از زمان ارسطو و اعتقاد به اصول متعارف[۵] به مدت چندین قرن به سوی تجربه گرایی[۶] گرایش داشته و در نیمة دوم قرن بیستم به نگرش به دست آوردن اصول متعارف روی آورده است. شاید قدرت پیشگویی پدیده ها در علوم انتزاعی (ریاضیات، زبان شناسی، و ...) وغیر انتزاعی (علوم اجتماعی، اقتصاد، ...) منجر به استیلای این نگرش شده باشد.
    دانشنامه پیوسته گرولیر[۷] واژه سایبرنتیک را توصیف یک رویکرد بین رشته ای از مطالعه کنترل و ارتباط در حیوان, انسان, ماشین و سازمانها، دانسته است، که البته در متون دیگر خصیصه مبتنی بر مطالعه اطلاعات و کنترل برای سازمانها به تعریف یاد شده افزوده شده است. پس از اساسی ترین تعریف از علم سایبرنتیک با این متن "سایبرنتیک علم کنترل انسان و حیوان است[۸] " (لرنر:۱۳۶۶: ۲۲) گروههای مختلف برای ارائه تعریفی کامل تلاش کرده اند. از میان آنها به دو تعریف که بیشتر مورد تأیید بوده و همچنین با هدف این مقاله هماهنگی دارد، در ذیل اشاره می شود.
    ۱) سایبرنتیک علم عمومی نظامهایی است که اطلاعات دریافت می کنند، اطلاعات می دهند و یا کلاً نظامهای اطلاعاتی اند (لرنر : ۱۳۶۶ :۲۴).
    ۲) سایبرنتیک، برخوردی روشمند[۹] با مطالعه و بررسی نظامهای محدود است که رفتار مشخصی را از خود نشان می دهند. این رفتار به عنوان رابطه معیّن آماری بین انگیزه ها[۱۰] و پاسخها[۱۱] تلقی می گردد. انگیزه ها بیانگر آثار محیط بر نظام و پاسخها نشان دهندة اثرهای نظام بر محیط است (لرنر: ۱۳۶۶: ۲۵).
    این دو تعریف از آنجا که بر درک کامل نظریه اطلاعات و نظامها تکیه دارند و طبیعت واقعی سایبرنتیک را بیشتر در حالات عمومی بیان می دارند، در منابع سایبرنتیک بیشتر مورد توجه قرار می گیرند.
    الکساندر یاکوولویچ لرنر[۱۲] از تلفیق دو تعریف یادشده، تعریف به نسبت جامع تر و کاملتری را به شکل زیر ارائه کرده است:
    «سایبرنتیک علمی است که از یک سو، نظامهای نسبتاً باز را از دیدگاه تبادل متقابل اطلاعات میان آنها و محیط شان مورد بررسی قرار می دهد، و از سوی دیگر به بررسی ساختار این نظامها از دیدگاه تبادل متقابل اطلاعات میان عناصر مختلف آنها می پردازد» (لرنر: ۲۶:۱۳۶۶).
    از بررسی تعریفهای مختلف ارائه شده برای سایبرنتیک تأکید بر وجود نوع آگاهانه ای ارتباط بین عناصر نظام و بین نظام و محیط پیرامون ـ برای حفظ کنترل نظام ـ از طریق انتقال اطلاعات استخراج می شود.
    حال اگر کتابداران بخواهند از افق تعاریف ارائه شده، به کتابخانه، جامعه استفاده کننده، فرایندهای اطلاع رسانی و ارائه خدمات بنگرند، به چه نتایجی دست خواهند یافت؟ با توجه به قانون پنجم از قوانین رانگاناتان[۱۳] این سؤال مطرح می شود، که این موجود زنده به عنوان یک نظام [۱۴] سازمند[۱۵] چه فرایندهای آگاهانه کنترلی و ارتباطی را برای حفظ وضعیت ارگانیکی خود پیش رو دارد.
    در نگرش سیستمی، هدف ارگانیسمها رسیدن به حالت تعادل زیستی (تعادل دینامیکی)تعریف شده است. این تعادل با ارتباط داخلی بین عناصر نظام و ارتباط خارجی نظام با محیط به کمک سازوکارهای[۱۶] تنظیم و بازخورد، تحقق می یابد. در این میان، پیوند و تعامل داخلی عناصر نظام اهمیت خاصی دارد، زیرا با ساختاریابی پیوندها و تعاملهای داخلی، بی نظمی کل نظام کاهش یافته و زندگی نظام تداوم می یابد. این امر تنها با تزریق اطلاعات به داخل نظام با هدف ساختاریابی پیوندها و تعاملهای داخلی عناصر نظام، تحقق می یابد.
    O = I - S
    ▪ بی نظمی کل نظام:S
    ▪ مجموع بی نظمی های اجزای نظام: I
    ▪ نظام سیستم: O (فرشاد: ۱۳۶۲:۸۸ )
    با این رویکرد، کتابخانه به عنوان یک موجود زند? اجتماعی، چه ساز و کارهای ارتباطی درونی و بیرونی را برای حفظ نظام سیستمی خود و مقابله با بی نظمی طراحی، یا ساز وکارهای موجود را بهینه سازی کرده است؟ اگر کتابخانه به عنوان یک نظام ارائه خدمات اطلاع رسانی در درون جامعه متولد می شود و به زندگی خود ادامه می دهد، چه روابط معیّنی بین انگیزه های ایجاد کتابخانه و تداوم آن از طریق ارائه خدمات مورد نیاز جامعه استفاده کننده، وجود دارد؟ آیا کتابخانه می تواند برای تداوم زندگی ارگانیکی خود به خلق ارتباطهای آگاهانه بین انگیزه های دسترسی به اطلاعات و ارائه خدمات اطلاع رسانی، همت گمارد؟ بنیان اساسی نظریة نظامها بر این اصل استوار است: «ماندگاری به سازگاری وابسته است». حال آنکه سازگاری خود به فرایند بازخورد اتکا دارد. بازخورد، مجموعه اطلاعاتی است، از آنچه در یک سازمان و محیط پیرامون آن در حال وقوع است، به گونه ای که سازمان بتواند سازگاری خود را در جهت ماندگاری در طی زمان، طراحی، برنامه ریزی و اجرا کند. مجموعة این مطالب، ذهن را به جامعة استفاده کننده و نقطه کانونی انگیزه برقراری ارتباط با اطلاعات، معطوف می سازد.
    شکل گیری فرایند ارتباط بین جامعه استفاده کننده و کتابخانه (نظام) یا جامعه استفاده کننده و کتابدار (عنصری از نظام) چگونه است و کتابخانه یا کتابدار چگونه بر برقراری فرایند ارتباط به گونه ای آگاهانه و فعالانه برای تداوم ارتباط، مدیریت می کند؟ انگیزه ای برای پرداختن به پدیده ارتباط[۱۷] در کتابخانه وجود دارد. در این بررسی، تلاش می شود ویژگیهای حاکم بر نقاط ارتباطی برای الگوبرداری در کل نظام، با هدف به دست آوردن شرایط سازگاری در نظام کتابخانه از طریق برقراری ارتباطی هدفمند و مداوم، شناسایی گردد.
    ● ارتباط
    تعاریف بسیار متعددی در منابع مختلف از ارتباط آورده شده است، اما هدف نوشتة حاضر بیان و مقایسه آنها با یکدیگر نیست. بلکه، تعیین حدود وکاربرد ارتباط از طریق یافتن تعریفی با این ویژگی است که مشخصات اساسی ارتباط (شامل تمام ابعاد آن) را در بر بگیرد و از شمول بر پدیده های دیگر ممانعت ورزد.
    محسنیان راد، نگارنده کتاب ارتباط شناسی از بین بیش از یک صد تعریف، بیست و هفت تعریف[۱۸] را انتخاب و بر اساس سه پرسش:
    ۱) ارتباط چه نوع چیزی است؟
    ۲) ارتباط چه چیزی را منتقل می کند؟
    ۳) شرط انجام گرفتن ارتباط چیست؟
    تعاریف را به مفاهیم سازنده هر یک تجزیه کرده است. پس از تحلیل این بررسی تجزیه گرایانه، نقاط قوت و ضعف هر یک از تعاریف مشخص و در پایان، یک تعریف از ارتباط به شکل زیر ارائه شده است:
    «ارتباط عبارت است از فراگرد انتقال پیام از سوی فرستنده برای گیرنده، مشروط بر آنکه در گیرنده پیام، مشابهت معنا با معنای مورد نظر فرستنده پیام ایجاد شود» (محسنیان راد: ۱۳۷۸: ۵۷).
    تا کنون، تعاریف ارائه شده در خصوص ارتباط، از کلود شنن[۱۹]، وارون ویور[۲۰] و دیوید برلو[۲۱] در بسیاری از منابع مبنای پرداختن به بحث ارتباط قرار گرفته اند ۱) تعاریف ارائه شده از سوی نامبردگان در نظام تجزیه تعاریف به مفاهیم توسط محسنیان راد به طور کامل وارد شده است ۲ ) این نوشته نه بر ارتباطها در داخل نظامهای ماشینی، که بر ارتباط انسانی در یک نظام معطوف تمرکز دارد ۳) تعریف محسنیان راد بنا به ویژگیهای مورد انتظار از یک تعریف ـ تعیین حدود، کاربرد، مشخصات اساسی و عدم شمول بر پدیده های دیگرـ توقعات را برآورده می سازد. از این رو، این تعریف مبنای پرداختن به بحث ارتباط در نوشته حاضر است.
    بنا به تعریف یاد شده، سه پاسخ به سه پرسش مطرح شده به این شکل خواهد بود:
    ۱) ارتباط فراگرد[۲۲] است.
    ۲) ارتباط پیام[۲۳] را منتقل می کند.
    ۳) شرط تحقق ارتباط، مشابهت معنا در گیرندة پیام با معنای مورد نظر فرستنده پیام است.
    ● مدل ارتباطی
    کارل داچ[۲۴] مدل را این گونه تعریف می کند: «مدل، مجموعه ای نماد و قاعده عملی در اختیار ما می گذارد تا آنها را با نقاطی متناظر در ساختار یا فرایند موجود منطبق سازیم. هدف از مدل سازی، ارائه وسیله ای برای سازماندهی داده ها یا عناصر یک ساختار منسجم، فراهم آوردن امکان اندازه گیری پدیده ها، امکان پیشگویی اوضاع آینده، یا آشکار ساختن حقایق یا مناسباتی است که تا کنون ناشناخته مانده اند». (باد: ۹۱:۱۳۷۷)
    الیزابت آندروش[۲۵] درباره مدل ارتباط[۲۶] می نویسد:"برای یک بررسی منظم، استفاده از مدل ضروری است. مدل ارتباط به تشریح عناصر و ساخت این عناصر در فراگرد ارتباط که در یک تعریف ساده قابل گنجاندن و بیان نیست، می پردازد."(محسنیان راد: ۳۱۵:۱۳۷۸)
    یک مدل مطلوب باید:
    ۱) تا آنجا که ممکن است عناصر اصلی را که در فراگرد ارتباط وجود دارد به وضوح و با جایگاه صحیح به نمایش درآورد
    ۲) روابط پیچیده خاص ارتباط و نه روابط مربوط به موضوعهای همجوار را در خود جای دهد (محسنیان راد: ۳۱۸:۱۳۷۸).
    نخستین مدل ارتباط در سال ۱۹۴۹ توسط کلود شنن و وارون ویور با دیدگاه ارتباط الکترونیکی ارائه شد (همان: ۳۷۸). پس از آن، پژوهشگران علم ارتباط هر یک به ارائه مدل برای ارتباط پرداختند، که از آن میان مدل ویلبر شرام[۲۷] که در سال ۱۹۵۲ ارائه گردید، با این اعتقاد که این مدل نماینده ای برای انواع ارتباط، چون ارتباط با خود، ارتباط با یک فرد یا گروه یا ارتباط با هزاران حتی میلیونها گیرندة مشترک می باشد، حایز طرح است (همان: ۳۸۳).
    محسنیان راد بر اساس تعریفی که از ارتباط ارائه کرده، مدل زیر را طراحی و پیشنهاد نموده است. این مدل در ۷ نوامبر ۱۹۸۵ همراه با تفسیر آن، به عنوان یکی از منابع مطالعاتی در بخش تحقیقات علمی یونسکو، به ثبت رسیده است.
    ▪ راهنمای مدل
    ـ منبع معنا در فرستنده MS meaning source of message sender
    ـ منبع معنا در گیرندهM’S meaning source of message receiver
    ـ توانایی ارتباطCA communication ability
    ـ رمزگذار En encoder
    ـ ارسال کننده رمز CS code sender
    ـ مجرا Ch channel
    ـ پیامMe message
    ـ دریافت کننده رمزCR code receiver
    ـ رمزخوانDe decoder
    ـ ارزیابی پیام Ev evaluation of message
    ـ پس فرست SB send back
    ـ ارزیابی پس فرست E’v evaluation of send back
    ـ خشه یا نوفه N noi
    ● شرح مدل ارتباطی محسنیان راد
    در این مدل، فرستنده پیام با اتکا به مجموعه عناصر، معنای ذخیره شده در حافظه خود در خصوص برقراری ارتباط اقدام می کند. این اقدام که تجلی معنا خوانده می شود، شامل فراخوانی عناصر معناست که در آن لحظه فرستنده قصد بازنمون آنها را برای گیرنده دارد. اوضاع فردی، اوضاع اجتماعی و حجم عناصر معنای موجود در فرستنده پیام، مجموعه عواملی است که سطح توانایی ارتباط را در فرستنده شکل می دهد و تجلی معنی با توجه به گزینه های یاد شده در فرستنده اتفاق می افتد. بنابراین، تجلی معنا در فرستنده، تابعی از عوامل یاد شده بالا و در نتیجه در هر فرستنده می تواند متفاوت باشد.
    عناصر فراخوانده شده از مخزن معانی برای انتخاب نحو? ارائه[۲۸] از سطح توانایی ارتباط عبور می کند. عناصر معنا پس از عبور از سطح توانایی ارتباط ـ که می تواند از بسیار گسترده تا کم سطح باشد ـ در تماس با بخش رمزگذاری فرستنده پیام قرار می گیرد. از آنجا که معنا در حین فراگرد ارتباط انتقال پذیر نیست و جایگاه آن تنها در حافظه است، به رمزهایی که هر یک بازنمونی از معنای خاص خود است، ترجمه می شود. این رمزگذاری همان انتخاب واژگان برای بیان یا تدوین یک اندیشه است. پیام با مجموعه ای از رمزها یا نشانه ها، در داخل وسیله رمزگذاری مرحله میانی ساخت خود را طی می کند. انتخاب محتوا که مرحله آغازین ساخت پیام است، از طریق تجلی معانی در مخزن فرستنده پیام رخ داده است، اما این مطلب نباید منجر به این اندیشه شود که پیام در مخزن معانی، یا معنا در ساختار نهایی پیام، حضور دارد.
    عناصر رمز که هر یک براساس قرارداد پذیرفته شد? فرستنده، تصویری از یک عنصر معنای خاص هستند، در وسیله رمزگذاری انتخاب و به وسیله ارسال رمز تحویل داده می شوند.
    وسیله ارسال رمز، نحو? ارائه را با مجموعه رمزها تلفیق می نماید. در اصل، آنچه پیام خوانده می شود، محصول نهایی این مرحله از فراگرد است.
    پیام از طریق مجرای ارتباطی، به صورت نوشته روی کاغذ، صدا در هوا، جریان الکتریسیته در داخل سیم تلفن و امواج الکترومغناطیسی در فضا، به سوی گیرنده فرستاده می شود.
    اولین سطح تماس گیرنده با پیام، وسیله دریافت رمز خواهد بود. وسیله دریافت رمز در جهت قرینه وسیله ارسال رمز عمل می کند و کار آن دریافت یا شنود پیام از مجرای ارتباطی است. به طور مثال، اگر وسیله ارسال رمز تارهای صوتی و ماهیچه های بخش فوقانی دستگاه تنفسی در بیان یک خبر باشد، وسیله دریافت رمز، بخش خارجی و میانی گوش در بدن انسان خواهد بود.
    پیام دریافت شده توسط وسیله دریافت رمز برای ترجمه یا برگردان به عناصر معنای متناظر خود، به وسیله رمزخوان جریان می یابد.
    فـراینـد بـرگـردان رمـزها، بـا فراخوانـی عناصر معنای از منبع معنی در گیرنده آغاز می شود. در این جا هم، سطح توانایی ارتباط گیرنده به عنوان صفحه ای که بین وسیله رمزخوان و منبع معنای گیرنده قرار دارد، با توجه به میزان گستردگی سطح ارتباطی، بر کیفیت و توان ایجاد یک ارتباط مطلوب و تجلی معنای متشابه با معنای مورد نظر فرستنده، اثر می گذارد.
    عناصر معنای متجلی شده، در منبع معنای گیرنده مورد تفسیر و ارزیابی قرار می گیرد. گیرنده پیام از طریق تفسیر و ارزیابی مجموعه عناصر معنای متجلی شده، در برقراری پیوند میان آنچه دریافت کرده است با پیش داشته های ذهنی خود، تلاش می کند. حوزه حقایق و تجربیاتی که گیرنده در زمینة موضوعی پیام دریافت شده دارد، از طریق تفسیر و ارزیابی، با معانی متجلی شده در فراگرد ارتباط، در تعامل قرار می گیرد. حاصل این تعامل، بروز واکنش در گیرنده پیام خواهد بود، آنچه که در یک فراگرد ارتباطی «پس فرست»[۲۹] خوانده می شود. در این لحظه، به منظور ارسال پس فرست، نقش فرستنده و گیرنده با یکدیگر معاوضه می شود و گیرنده به فرستنده تبدیل خواهد شد.
    پس فرست همچون یک پیام، تمام مراحل یاد شد? فوق را از سوی گیرنده ای که اکنون نقش فرستنده را یافته است، طی می کند و در سوی دیگر گیرنده ای قرار دارد که تا لحظه ای قبل فرستنده بوده است. بنابراین، مراحل دریافت و ترجمه رمز، تجلی معنا، عبور عناصر معنا از سطح توانایی ارتباط، تفسیر و ارزیابی پیام (پس فرست) دریافت شده در گیرنده رخ می دهد. حاصل تفسیر و ارزیابی در گیرنده پیام نیز، تعامل معانی متجلی شده با پیش داشته های ذهنی گیرنده در حوزه موضوعی پیام دریافت شده است که در نهایت پس فرست متقابل تولید و ارسال می شود.
    بازخورد[۳۰] حاصل جمع تفسیر و ارزیابی پیام در گیرنده، پس فرست ناشی از آن، تفسیر و ارزیابی پس فرست دریافت شده در فرستنده و پس فرست ناشی از آن است.
    ماهیت فراگردی ارتباط از تداوم پیوستة جریان متقابل پیام و پس فرستها بین گیرنده و فرستنده و تغییر نقش فرستنده و گیرنده ناشی می شود، به گونه ای که تعیین نقطه آغاز و پایان و تعیین نقش فرستنده و گیرنده در هر لحظه از ارتباط غیر ممکن است.
    خشه برخلاف آنچه در مدل ارتباطی شنن و ویور دیده می شود که تنها بر مجرای ارتباط اثرگذار است، در مدل ارتباطی محسنیان راد بر تمام عناصر ارتباط اثر می گذارد. اختلال در تجلی معنای متشابه فرستنده در گیرند? پیام، حاصل جمع تأثیر خشه بر کل یک فراگرد ارتباطی است که به عدم تحقق کامل هدف ارتباط منجر می شود.
    از آنجا که مدل ارتباطی محسنیان راد برای مدل سازی ارتباط انسانی طراحی شده است، نسبت به مدل ارتباطی شنن و ویور که مدلی برای ارتباطات الکترونیکی است، برای انطباق با فراگردهای ارتباطی جاری در کتابخانه، قابلیت بیشتری دارد.
    ● هدف ارتباط
    برای بررسی فراگرد ارتباط در کتابخانه، توجه به هدف ارتباط و وجوه تشابه آن با هدف فرایندهای اطلاعاتی جاری در کتابخانه، ضروری می نماید.
    «دیوید برلو» هدف از برقراری ارتباط را این گونه تشریح کرده است: «یک ارتباط گر، امیدوار است که ارتباطش بالاترین حد صحت[۳۱] را داشته باشد و بالاترین حد صحت آن است که وقتی رمزگذاری در بالاترین حد صحت انجام شود، بیان معنای[۳۲] منبع به طور کامل انجام خواهد شد، یا بالاترین حد صحت رمزخوانی آن است که با دقت کامل یک پیام برای گیرنده ترجمه شود». (همان: ۳۲۸)
    ارسطو، هدف از ارتباط را اقناع دیگران می داند، به گونه ای که برقرارکنند? ارتباط از هر راه و با هر وسیله ای که امکان داشته باشد، مایل به تأثیرگذاری و نفوذ بر طرف مقابل ارتباط یا مخاطب خود است. فلاسفه قرن هجده دو هدف مجزا، یکی با جنبه شناخت و شناسایی و دیگری با جنبه عاطفی و هیجانی، برای ارتباط قایل بودند، به گونه ای که رابطة جنبة اول را با مغز و رابطة جنبة دوم را با روح و نفسانیات می دانستند. نخستین کارشناسان وسایل ارتباط جمعی، سه هدف آموزش دادن، آگاه کردن و سرگرم کردن را نیز به این مجموعـه افـزوده انـد (همان، ۳۲۸). عـلی اکبـر فـرهنـگی هـدف از
    فعالیتهای ارتباطی را در کتاب ارتباطهای انسانی در گزینه های زیر خلاصه می کند:
    ▪ انتقال مفهوم یا اطلاعات
    ▪ ایجاد شرایط مناسب تر زیستن با هم و زندگی بهتر
    ▪ کسب لذّت یا مسرّت
    ▪ نفوذ بر نگرشها[۳۳]
    ▪ مجموعه نشانه ها
    ▪ درک نشانه ها
    ▪ فرایند مطلع شدن
    ▪ شخص پذیرا:
    ـ با معلومات شخصی
    ـ ارزشهای شخصی
    ـ جهل محنت زا
    ـ مهارتهای شناختی
    ـ مهارتهای ادراکی
    مایکل کی. باکلند[۳۴] در کتاب «خدمات کتابخانه در نظریه و عمل» هدف از دریافت خدمات کتابخانه توسط جامعه استفاده کننده را "کاهش جهل محنت زا" دانسته و جهل را موضوعی مربوط به شکافهایی در دانش هر فرد تعریف کرده است. دیدگاه وسیع و اساسی پرت تحت عبارت "مطلع سازی" برای پوشش این هدف آورده شده و فرایند مطلع سازی بر اساس دیدگاه ایشان به شکل زیر ترسیم شده است.
    از مقایسة مدل فرایند مطلع سازی و مدل ارتباطی محسنیان راد، نقاط مشترک متعددی را می توان استخراج کرد. جریان نشانه ها به جای جریان دانش در فرایند مطلع سازی همانند جریان پیام با استفاده از رمزگانها در مدل ارتباطی، تعامل پیام دریافتی با معلومات شخصی و تأثیرپذیری آن از ارزشهای شخصیتی و مهارتهای شناختی و ادراکی همانند تأثیر سطح ارتباط و فرایند ارزیابی پیام در تعامل معانی متجلی شده با پیش داشته های ذهنی در حوز? موضوعی پیام در مدل ارتباطی است.
    فراگرد ارتباط نه تنها در عملکرد که در اهداف نیز با هدفهای کتابخانه دارای وجوه مشترک است. عبارتهای انتقال مفهوم یا اطلاعات، آموزش دادن، آگاه کردن و سرگرم کردن که توسط نظریه پردازان ارتباط در بیان اهداف این فراگرد به کار رفته است، همواره در اهداف اصلی انواع کتابخانه ها به چشم می خورد.
    ● تحلیل فراگرد ارتباط در کتابخانه
    در انطباق کتابخانه با مدل ارتباطی محسنیان راد، این سؤال مطرح می شود: آیا کتابخانه منبع معناست؟ از گفته ساچس[۳۵] که: «معنا در حافظه نگهداری می شود» (محسنیان راد:۱۷۸:۱۳۷۸) این گونه بر می آید که مخزن منابع کتابخانه یا منابع دسترس پذیر از طریق پایگاههای پیوسته[۳۶]، منبع معنا نیست. آنها مجموعه ای از شکل ظاهری نمادهایی هستند که برای بازنمون معنا به کار می روند. کتابخانه ها داده ها را دریافت، انباشت و بازیابی می کنند. بنابراین منابع دانش محسوب نمی شوند. استفاده کنندگان در برقراری ارتباط با کتابخانه با هدف دستیابی به دانش، ارتقای سطح آموزش و لذت از مطالعه نه به منبع دانش بلکه به منبع داده ها دسترسی می یابند، همانگونه که در فراگرد ارتباط دریافت کننده پیام مجموعه ای از رمزها را دریافت می کند و به معنای متجلی شده در فرستنده دسترسی ندارد.
    نظامهای ذخیره سازی داده ها در کتابخانه ها، مخازنی را فراهم می آورند که جامعه استفاده کننده با هدف دسترسی به دانش مورد نظر خود (تجلی معنا) به سوی آنها هدف گیری ذهنی پیدا کرده اند، اما آنچه استفاده کننده به دست می آورد مجموعه ای از داده ها (رمزها) با تلفیقی از نحو? ارائه پدیدآورنده اثر از طریق مجرای ارتباطی کتابخانه است. در بررسی عمیق تر این پرسش: «آیا آنچه استفاده کننده از کتابخانه دریافت می دارد دانش (معنا) است؟» اشاره به گفته «دیوید برلو» ضروری می نماید:
    ▪ معنا در پیام نیست.
    ▪ معنا فقط در انسانهاست.
    ▪ معنا چیزی قابل انتقال و منتقل شده نیست، بلکه پیام است که قابل انتقال است.(محسنیان راد: ۹۱:۱۳۷۸)
    در انطباق مفاهیم مطرح شده فوق با کتابخانه اگر به جای واژه های معنا و پیام، واژه های دانش و داده را قرار دهیم، عبارتهایی به شکل زیر خواهیم داشت:
    ▪ دانش در داده نیست.
    ▪ دانش فقط در انسانهاست.
    ▪ دانش چیزی قابل انتقال و منتقل شده نیست، بلکه فقط داده است که قابل انتقال است.
    بنابراین، جامعه استفاده کننده در بررسی یک مدرک اطلاعاتی، تصویری از دانش رمزگذاری شده را مشاهده و بررسی می کند. به روشنی مشخص است، مشاهده وبررسی یک تصویر یا یک عکس از یک پدیده با مشاهد? مستقیم همان پدیده، بسیار متفاوت است. بارزترین تفاوت، خروج وضعیت مشاهده از حالت سه بعدی و ورود آن به یک حالت مسطح و تک بعدی است. در چنین وضعیتی مشاهده کننده وجوهی از پدیده را برای بررسی از دست می دهد.
    از گفته های فوق می توان نتیجه گرفت، کتابخانه در برقراری ارتباط بین جامعه استفاده کننده و صاحبان دانش (منبع معنا)، ضمن در دست داشتن ابزارهای ارتباطی، دچار مشکل فاصله از منبع معناست و آنچه خود به عنوان مجموعه منابع یا دسترسی به پایگاههای پیوسته در دسترس دارد، مخزنی از مجموعة رمزهاست. این نقص، بی شک بر فراگرد ارتباط بین استفاده کننده و منبع دانش از طریق کتابخانه تأثیرگذار است. کتابخانه از یک سو در متجلی سازی معنای مورد نظر پدیدآور اثر در ذهن جامعه استفاده کننده با کاستی فاصله از منبع دانش رو به روست و از سوی دیگر می تواند بر سطح ارتباطی پدیدآور و جامعه استفاده کننده تأثیر مستقیم گذارد.
    ارائه داده ها به جامعه استفاده کننده از طریق کتابخانه می تواند در یک سطح ارتباطی وسیع تر نسبت به پدیدآور، به تنهایی انجام پذیرد. زیرا کتابخانه ابزارهای افزایش سطح ارتباطی با جامعه استفاده کننده را از طریق فضای کتابخانه، خدمات مرجع، طراحی وب سایت کتابخانه، تولید فهرستهای پیوسته همگانی[۳۷]، فهرستهای چاپی، تدوین بروشورها، طراحی پوسترهای معرفی منابع، برگزاری نمایشگاههای تازه های منابع و ... در اختیار دارد. بدیهی است، به کارگیری هریک از این ابزارها در زمان مقتضی خود، به افزایش سطح ارتباطی کتابخانه و جامعه استفاده کننده منجر شده و نقاط تلاقی این جامعه را با منابع دانش افزایش می دهد.
    اعتمادسازی دسترسی به مخزن دانش با فاصلة کوتاه، می تواند بر کمیت و کیفیت ارتباط جامعة استفاده کننده بیفزاید. استقبال از عضویت و استفاده از گروههای بحث الکترونیکی[۳۸]، گروههای گپ الکترونیکی[۳۹] و گروههای خبری[۴۰] می تواند در نیاز به ارتباط با مخزن دانش با فاصلة نزدیک ریشه داشته باشد. اما این گروهها تا چه اندازه توسط کتابخانه ها ایجاد می شوند، یا کتابخانه ها تا چه اندازه برای شناسایی و معرفی این گروهها به جامعة استفاده کننده از مجموعه خود تلاش می کنند؟ کتابخانه ها می توانند به صورت آگاهانه برای برقراری ارتباط بین صاحبان دانش (پدیدآورندگان آثار) و جامعه استفاده کننده، بویژه در زمینة موضوعی مورد هدف کتابخانة خود برنامه ریزی کنند. امروزه، بیشتر منابع همراه با نشانی پست الکترونیکی پدیدآور اثر منتشر می شوند که این موقعیت، شرایط لازم برای کتابداران را در ایجاد گروههای مباحثه و خبری فراهم می آورد. اگر کتابخانه را در مدل ارتباطی محسنیان راد سطح توانایی ارتباط در نظر بگیریم؛ به نسبت نزدیکی این سطح به مخزن دانش، مساحت سطح افزایش خواهد یافت و افزایش این سطح، بر برقراری یک فراگرد ارتباطی موفق، به نسبت مستقیم تأثیرگذار خواهد بود. آگاهی از گروههای مباحثه و خبری یا تشکیل این گروهها توسط کتابدار برای هدایت جامعه استفاده کننده به سوی نقاط کم فاصله تر با منابع دانش از عوامل تأثیرگذار بر سطح ارتباطی خواهد بود، ضمن اینکه این دیدگاه نقش عوامل انسانی در برقراری فراگرد ارتباط در کتابخانه را افزایش می دهد و کتابداران به عنوان عناصر هوشمند در نظام کتابخانه برای تشخیص، تصمیم گیری، شناسایی و تشکیل گروههای مباحثه و خبری، به عناصر غیر قابل چشم پوشی بدل می شوند.
    از عواملی که می تواند بر مساحت این سطح اثر معکوس بگذارد، نمایه های ماشینی ساخت موتورهای جستجو از محتوای مدارک است. بیشتر موتورهای جستجو که امروزه توسط استفاده کنندگان در کتابخانه یا پایانه های راه دور مورد بهره برداری قرار می گیرند، بر نمایه سازی ماشینی مبتنی هستند.
    این موتورها هنگام دریافت یک سایت یا صفحة جدید، به صورت خودکار واژه ها را از متن مدارک دریافت شده (به طور مثال، بر اساس بسامد هر واژه یا واژه های مندرج در عنوان و بخشهای مختلف یک مدرک) استخراج و در نمایه خود ذخیره می کنند. موتورهای جستجو هر اندازه که هوشمند باشند، نمی توانند مانند انسان (بویژه نمایه سازان و فهرست نویسان) به محتوای منابع پی ببرند و َآنها را در قالب یک یا چند واژه با بازنمونی بالا از محتوای مدرک، نشان دهند (فتاحی:۱۵:۱۳۷۸). این نوع از عملکرد موتورهای جستجو، به ساخت ---------- بین پدیدآورندگان آثار و استفاده کنندگان منجر می شود و به لحاظ فاصله از محتوای مدارک نمایه شده، به جای گسترش سطح توانایی ارتباط، با بازیابی مدارک کم ربط یا بی ربط میزان تجلی معانی در ذهن استفاده کننده را کاهش می دهد. ساخت نمایه با کنترل و ممیزی انسان به منظور بازنمون بهینه از محتوای منابع، بر نقش کتابداران در سازماندهی منابع و ایجاد نقاط دسترسی مؤثر تأکید دارد.
    متفکران ارتباط معتقدند کاهش فیلترهای واسط بین فرستنده و گیرنده پیام، به افزایش تجلی معنا در گیرنده پیام به صورت متشابه با آنچه مورد نظر فرستنده بوده است، منجر می شود. بنابراین، انتظار می رود متصدیان فراگردهای ارتباطی، با کاهش فیلترها و فاصله ها، برخورد مستقیم تر فرستنده و گیرنده را طراحی و پیاده سازی نمایند و بدین وسیله انتقال اطلاعات به صورت دست اول را مقدور و تسهیل نمایند.

    CA CA
    M. S.
    M. S.

    در توضیح فیلترهای ارتباطی، اشاره به سازماندهی اطلاعات در کتابخانه ها مطرح می شود. آنچه جامعه استفاده کننده به عنوان فهرستی از اطلاعات مورد نیاز در یک بازیابی به دست می آورد، یک بار توسط پدیدآور اطلاعات در تدوین یک اندیشه به شکل قابل انتقال و بار دیگر توسط کتابداران و سازمان دهندگان اطلاعات، مورد فرایند رمزگذاری قرار گرفته است. پدیدآورندگان آثار از دایرة واژگانی پذیرفته شده تحت قرارداد زبان خود و نحو? ارائه خاص خود در خلق یک اثر استفاده می کنند. در پردازش متنها به زبان طبیعی، مسئلة زبان و بی قاعدگی های حاکم بر حوز? نحوی و معنایی، آشکار می شود. در این میان، واژه نامه ها اگر چه نمی توانند پیچیدگی ها و بی قاعدگی های موجود در زبان را مهار کنند، اما می توانند آنها را کاهش دهند.
    کتابداران نیز برای سازماندهی اطلاعات، از استانداردهای سرعنوانهای موضوعی، تزاروس ها، رده بندی ها و واژه های کنترل شده استفاده می کنند. جامعة استفاده کننده، در به دست آوردن اطلاعات مورد نظر خود، ناگزیر به استفاده و عبور از غشای این استانداردها و ابزارهاست. برای برقراری یک ارتباط مؤثر شناخت مزایا و نواقص هر یک از این ابزارها ضروری است، در غیر این صورت عدم شناخت و اعتماد به کارآیی، میزان و شکل تأثیرگذاری هر یک از ابزارها، بر به کارگیری مؤثر آنها توسط استفاده کننده اثر معکوس خواهد گذاشت و به جای ایجاد ارتباط بین استفاده کننده و اطلاعات مورد نظر وی، نقش ---------- را در یک فراگرد ارتباطی بازی خواهد کرد. این ابزارها هر چند توسط کتابداران و سازمان دهندگان اطلاعات طراحی می شوند، ولی می توانند بر سطح توانایی ارتباط گیرندة پیام تأثیر بگذارند. شناخت هر چه بیشتر این ابزارها، سطح توانایی ارتباط جامعه استفاده کننده را در به کارگیری اطلاعات مؤثر و تجلی معنای مورد نظر، افزایش خواهد داد.
    ● نتیجه گیری
    اگر بپذیریم هرگونه فرایندی که با درک، تسهیل یا بهبود دسترسی به دانش ضبط شده سر و کار دارد، در حوزة دانش کتابداری و اطلاع رسانی قرار می گیرد؛ شناخت و مطالعه فراگرد ارتباط، از پدیده های اصلی قابل بررسی در این حوزه محسوب خواهد شد.
    خدمات کتابخانه و استفاده کنندگان آن، نظامی از اجزای متعامل را تشکیل می دهند که در بستر جامعه قرار دارد. با این رویکرد، کتابخانه یک نظام باز است که برای ماندگاری خود ناچار است قوانین سازگاری را به کار گیرد. جامعه استفاده کننده از اطلاعات، نقطه کانونی انگیزه برای تولد و تعیین طول عمر کتابخانه است. استفاده کنندگان از کتابخانه به عنوان عناصر تشکیل دهنده جامعه، می توانند عناصر تقاضا مدار برای پایداری نظام کتابخانه باشند، ولی این مطلب به عملکرد پویا و بهینه در بستر زمان توسط کتابخانه، بستگی دارد. اگر کتابخانه بتواند با به کارگیری فنون برقراری فراگردهای ارتباطی مؤثر، بین استفاده کننده و پدیدآورندگان دانش نقش خود را هوشمندانه ایفا نماید، قادر به مهار بی نظمی های داخل و خارج از نظام خود در جهت سازگاری با محیط خواهد بود. این نقش، از طریق کاهش فاصله بین جامعه استفاده کننده و منابع دانش، ایجاد نقاط مؤثر دسترسی به اطلاعات، افزایش سطح ارتباطی بین جامعه استفاده کننده و منابع دانش شکل می گیرد. ماهیت عوامل یادشده به لحاظ دخالت، توان تشخیص، شناسایی، تصمیم گیری، هدایت و کنترل در یک فراگرد ارتباطی، بر انسان محور بودن تأکید دارد. در حقیقت، نیاز به عامل انسانی به نام کتابدار برای ایجاد فراگردهای ارتباطی مؤثر بین جامعه استفاده کننده و منابع دانش، ضمن تأکید بر نقش کلیدی کتابداران، به تداوم نظام کتابخانه در طول زمان منجر خواهد شد.











    نرگس زندی روان[۱]
    دکتر اسدالله آزاد[۲]
    منابع
    ـ اسمیت، آلفرد جی (۱۳۷۹). ارتباطات و فرهنگ. ترجمه مهدی بابائی اهری. ج۱، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت).
    ـ باد، جان (۱۳۷۷). ارتباط شناسی و کتابداری. ترجمه محبوبه مهاجر و نورالله مرادی. تهران: سروش (انتشارات صدا و سیما).
    ـ باکلند، مایکل کی (۱۳۸۲). خدمات کتابخانه در نظریه و عمل. ترجمه مرتضی کوکبی. تهران: چاپار.
    ـ بلیک، رید؛ هارولدسن، ادوین (۱۳۷۸). طبقه بندی مفاهیم در ارتباطات. ترجمه مسعود اوحدی. تهران: سروش (انتشارات صدا و سیما).
    ـ دروین، برندا. (۱۳۸۳). «از نگاه استفاده کننده: معرفی روش شناسی کیفی_کمّی معنابخشی». ترجمه ابراهیم افشار، کتابداری و اطلاع رسانی: جلد هفتم، شماره۱. ۱۰۲-۸۱ .
    ـ دستغیب، محمدباقر (۱۳۸۳). «مروری بر نمایه سازی معانی پنهان: نظریه و کاربردها». کتابداری و اطلاع رسانی: جلد هفتم، شماره ۱. ۶۲ـ۵۳.
    ـ رشیدپور، ابراهیم. (۱۳۴۸). ارتباط جمعی و رشد ملی: نقش روزنامه، رادیو، فیلم، تلویزیون و سایر وسائل ارتباط جمعی در تحولات اجتماعی. تهران: دانشگاه تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی.
    ـ رفیع پور، فرامرز (۱۳۸۳). کندوکاوها و پنداشته ها: مقدمه ای بر روش های شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعی. تهران: انتشار، چاپ چهاردهم.
    ـ ژراردن، لوسین (۱۳۶۰). بیوتیک: تکنولوژی از جانداران الهام می گیرد. ترجمه محمود بهزاد و پرویز قوامی. تهران: سروش.
    ـ فتاحی، رحمت الله (۱۳۷۸). «بلبشوی اینترنت: گفتاری پیرامون مشکلات سازماندهی، جستجو و بازیابی اطلاعات در وب جهانگستر». کتابداری و اطلاع رسانی: جلد دوم، شماره۱، ۲۲ـ۱.
    ـ فرشاد، مهدی (۱۳۶۲). نگرش سیستمی. تهران: امیرکبیر.
    ـ فرهنگی، علی اکبر (۱۳۷۹). ارتباطات انسانی. ویرایش۲، ج۱. تهران: خدمات فرهنگی رسا.
    ـ گزنی، علی (۱۳۸۰). "سازماندهی اطلاعات در نظامهای بازیابی اطلاعات". کتابداری و اطلاع رسانی: جلد چهارم، شماره۱، ۹۵ـ۷۰.
    ـ لرنر، آ. یا (۱۳۶۶). مبانی سیبرنتیک. ترجمه کیومرث پریانی. تهران: دانش پژوه.
    ـ محسنیان راد، مهدی (۱۳۷۸). ارتباط شناسی: ارتباطات انسانی (میان فردی، گروهی، جمعی). تهران: سروش (انتشارات صدا و سیما).
    ـ نوکاریزی، محسن و علی حسین قاسمی (۱۳۸۱). «چشم اندازی بر ارتباطات و سیبرنتیک». کتابداری و اطلاع رسانی: جلد پنجم، شماره۲. ۴۰ـ۲۵.
    ـ ویندال، سون؛ سیگنایترز، بنو؛ اولسون، جین (۱۳۷۶). کاربرد نظریه های ارتباطات: مقدمه ای بر ارتباطات برنامه ریزی شده. ترجمه علیرضا دهقان. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مرکز تحقیقات رسانه ها.
    - Grolier Multimedia Encyclopedia Online. [Online] Available: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    - Raber, Douglas ; Budd, John M. (۲۰۰۳) Information as sign: semiotics and information science. Journal of Documentation. Vol. ۵۹. No. ۵ [Online] Available: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۱. دانشجوی دوره دکتری کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه فردوسی مشهد
    ۲. استاد گروه کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه فردوسی مشهد
    ۳.Cybernetics
    ۴. Norbert Wiener
    ۱. Axioms
    ۲. Empirismus
    ۳. Online Grolier Encyclopedia
    ۴. این تعریف به لحاظ محدودیت در دامنه تعریف دارای نقصهایی است که البته این نقصها از ارزش علمی تعریف وینر به لحاظ اینکه اولین تعریف از علم سیبرنتیک است، نمی کاهد.
    ۵. Methodical approach
    ۶. Simuli
    ۷. Responses
    ۱. A. Y. Lerner
    ۲. کتابخانه، یک موجود زند? اجتماعی رو به رشد است.
    ۳. مجموعه ای از عناصر به هم پیوسته که به عنوان یک کل تلقی می شوند.
    ۴. یک ویژگی از نظام که آن را به وجود ساختاری خاص برای عناصر ترکیب دهنده و همچنین پیوندهای بین این عناصر ملزم می دارد.
    ۵. Mechanism
    ۱. Communication
    ۱. تعریفهای انتخاب شده از : ارسطو، ویلبر شرام، تئودور نیوکامب، جورگن روش، کلود شنن، کارل هاولند، دیوید برلو، آزگود، هنری لیند گرن، لارسن، مافیوس اسمیت، لاسول، هولت رینه هارت، روبرت گویر، آرانگان، میلر، برلسون، براونل، انجمن بین المللی تحقیقات ارتباط جمعی، چارلز کولی، ریموند ویلیامز، چارلز موریس، میکی اسمیت، جرج گردن، رونالد بنژ، دنیس لانگی.
    ۱. Claude E. Shannon
    ۲. Warren Weaver
    ۳. David Berlo
    ۴. Process
    ۵. Message
    ۶. Karl Deutsch
    ۱. E. G. Andersch
    ۲. Communication model
    ۳. Wilber Schramm
    ۱. Treatment
    ۱. Send back
    ۲. Feedback
    ۱. High-fidelity
    ۲. Express of meaning
    ۱. Attitude influence
    ۲. Michael Keeble Buckland
    ۱. Suchs
    ۲. Online Database
    ۱. Online Public Access Catalogues (OPACs)
    ۲. Electronic discussion groups
    ۳. Online chat groups
    ۴. News groups




    کتابداری و اطلاع رسانی

  3. #63
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    فهرست الفبایی کتب خطی کتابخانة شخصی حجة الاسلام و المسلـمین محمـد حسن علّامـــی، اهـدایی به کتابخانة آستان قدس رضوی (ع)


    تاریخ مستندکتابخانه به نحوی با تاریخ وقف، مرتبط و عجین شده است. از این رو معرفی واقفان و شمه ای از ترجمة احوال آنان به همراه شناسایی و فهرست کتب خطی وقفی هر یک، از جمله اهداف اولیة پژوهشگران کتابخانه آستان قدس رضوی است.
























    تاریخ مستندکتابخانه به نحوی با تاریخ وقف، مرتبط و عجین شده است. از این رو معرفی واقفان و شمه ای از ترجمة احوال آنان به همراه شناسایی و فهرست کتب خطی وقفی هر یک، از جمله اهداف اولیة پژوهشگران کتابخانه آستان قدس رضوی است. بر همین اساس در نوشتار زیر شرح احوال «شادروان حجة الاسلام حاج شیخ محمد حسن علّامی» و فهرست الفبایی کتب خطی کتابخانة شخصی ایشان که در سال ۱۳۸۲ وقف کتابخانة سرکار فیض آثار رضوی علیه السلام شده ارائه گردیده و امید است معرفی هایی از مجموعه های دیگر واقفان، بتدریج تهیه و به اطلاع محققان فرهیخته رسانده شود.
    اکثر علمای امامیه در طول حیات درخشان خویش بنا به ضرورت دسترسی آسان به منابع، به تدریج مجموعه های نفیسی از کتب خطی را جمع آوری نموده اند و از این رهگذر نام نیک آنان علاوه بر مؤلّف و نویسنده، به عنوان صاحب کتابخانه نیز شهرة تاریخ گردیده است. از این رو بعد از حیات آنان در بسیاری از کتب و رسائل در هنگام ذکرو نقل مطلبی علمی، به نحوی از انحا از نسخه یا نُسَخ موجود در کتابخانة ایشان یاد شده است که بعضاً در سایة وقایع و حوادث ناگوار تاریخی، اینک اثری از آن کتابخانه بر جای نمانده است.
    اما با این همه در بررسی مختصردرتاریخ وقف و اهدای مجموعه ها در کتابخانه های مشهور موجود، نام جاودانة علمایی ملاحظه می شود که در زمان حیات خویش یا بعد از رحلت، حسب الوصیة ایشان یا حتی به رغم نبود وصیّت بر اساس نیّت خیر فرزندان، کتابخانة شخصی آنان تا زمان حاضر موجود است و علاوه بر صدقة جاریه برای آنان، یاور مناسبی در تحقیقات و پژوهش های دیگران گردیده است که بالطبع شاهد مثال این مهم بیش از هرمکان، در کتابخانة «سرکار فیض آثار حضرت رضا» (علیه آلاف التحیه و الثنا) مشاهده می گردد. زیرا با مروری اندک بر تاریخ کتابخانه، نام کتابخانه های علمای خیر اندیش بسیاری در حافظة تاریخی کتابخانه باقی مانده و روشنی بخش حیات طیبة وقف است؛ از قبیل «ابن خاتون عاملی» (قرن ۱۱ ق)، «شیخ (محمد بن حسین) بهایی عاملی» (۱۰۳۱ـ۹۱۳ ق) و «قاضی نورالله شوشتری» (۱۰۱۹ـ ۹۵۶ ق) که نام تمامی آنان مقالة مستقل و مفصلی را می طلبد ـ این زمان بگذار تا وقت دگر.
    در میان جمع غفیر واقفان معاصر اخیر، نیکنامانی همانند زنده یادان «حجة الاسلام محمد حسن علّامی»، «حجة الاسلام علی بن محسن علی یاری غروی»، «دکتر محمد تقی مقتدری»، «استاد زین الدین جعفر زاهدی» و دیگران مجموعه های معتنابهی را تقدیم آستان جانان نموده اند که تلاش داریم به صورت مختصر و الفبایی، کتب خطی آنان را معرفی نماییم تا ضمن اطلاع رسانی زود هنگام به اصحاب پژوهش و تحقیق، ذکر جمیل سپاس و تقدیری به محضر خاندان آنان باشد، بمنّه و کرمه.
    فقیه پارسا، شادروان «حجه الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد حسن علّامی» فرزند «حاج محمد صادق تاجر اصفهانی» از معاریف تجار اصفهان است که به کرمانشاه مهاجرت نمود. وی در هنگام سکونت پدر در بلدة کرمانشاه، سال ۱۳۰۵ هـ. ق. پا به عرصة گیتی نهاد و برخلاف اخوان دیگر که ادامه دهندگان حرفة پدر بودند، علاقة زایدالوصفی به تحصیل علوم دینی داشت. از این رو بعد از گذراندن مقدمات در همان شهر، برای تحصیلات عالیه خصوصاً سطوح فقه و اصول، به نجف اشرف عزیمت کرد و در آنجا از محضر بزرگانی همانند «آقا ضیاءالدین عراقی» (۱۳۲۱ـ۱۲۴۰ هـ . ق )، «سید ابوالحسن اصفهانی» (۱۳۳۵ـ۱۲۴۶هـ . ق.) و«آخوند ملا کاظم خراسانی» (۱۳۲۹ ـ ۱۲۵۵ هـ . ق) کسب فیض نمود و نهایتاً در سنة ۱۳۳۵ ق. به کرمانشاه مراجعت و ضمن تدریس و تربیت شاگردان، حیات لطیف خویش را سپری کرد تا آن که در تاریخ چهارم محرم الحرام ۱۳۹۴ مسافر دیار جاودان شد و در مقبرة خانوادگی واقع در صحن مسجد المهدی یا مسجد ترک ها (مسجد وکیل الدوله سابق) کرمانشاه، روی در نقاب خاک کشید ـ رحمة الله علیه رحمةً واسعةً.
    کتابخانة شخصی مشارالیه شامل۳ نسخه قران خطی، ۸۷ نسخه کتاب خطی و یک نسخه دستنویس است که توسط فرزند ایشان (جناب آقای «مهندس عبدالحمید علّامی» ساکن تهران) در اسفند ۱۳۸۲ به کتابخانة ثامن الائمه حضرت رضا علیه السلام وقف و اهدا گردید، تقبل ا… منه.
    اینک چنان که گذشت تلاش خواهد شد کتب خطی نامبرده به صورت مختصر معرفی گردد، و به شیوة فهرست الفبایی مشتمل بر عنوان کتاب، زبان و موضوع آن، نام مؤلّف، شمارة ثبت کتاب در کتابخانه، نوع خط و نام کاتب، تاریخ و محل تحریر، تعداد برگ، و ذکر کمال و نقص نسخه، معرفی کنیم و اطلاعات کتابشناسی و نسخه شناسی نسخه ها را برای اصحاب تحقیق، ضبط نماییم. بدیهی است اطلاعات تفصیلی آن ها در مجلدات فهارس کتابخانه به اطلاع خواهد رسید.
    ▪ اختصارات:
    نل = ناقص الاول.
    نر = ناقص الآخر.
    نف = ناقص الطرفین.
    گ = برگ.
    ر. ک. به = رجوع کنید به:
    ▪ احکام الهمزه
    عربی، نحو از…؟
    ۳۰۱۷۱ (نستعلیق تحریری، ۱۳ ق. کامل، ۴ گ)
    ▪ اخبار النبی (ص)
    عربی منظوم، اخبار. از…؟
    ۳۰۲۳۹ (نسخ، ۱۳ ق. نل)
    ▪ اربعین
    عربی، اخبار. مؤلّف: شیخ سعدبن ابراهیم بن حسن بن عل اربلی ]در نسخه اردبیلی آمده[ (قرن ۸ ق)
    ۳۰۱۸۳ (نسخ حسن بن احمد بن زین الدین هجری احسایی ۱۲۲۵ ق، ۹ برگ کامل)
    ▪ ارجوزه (ـ فی محاسن الآداب)
    عربی، اخلاق. از سید علیخان مدنی دشتکی ( ـ۱۱۲۰ ق)
    ۳۰۱۸۶ (نسخ حسن بن احمد بن زین الدین هجری ۱۳ ق، ۹ برگ، کامل)
    ▪ الارشاد ـ (فی معرفة حجج الله علی العباد)
    عربی، اخبار. از شیخ محمد بن نعمان مفید (۳۳۸ـ۴۱۷ ق.)
    ۳۰۱۹۳ (نستعلیق ۱۳ ق، کامل)
    ▪ ارشاد الاذهان
    عربی، فقه، از علامه سدیدالدین حسن بن یوسف حلّی (۶۴۸ـ ۷۲۶ ق.)
    ۳۰۱۹۲ (نسخ عبدالله، ۹۰۶ ق. کامل)
    ۳۰۱۹۸ (نسخ ۱۰ ق، نر)
    ▪ اسرارالشهاده
    عربی، اخبار. از سیّد کاظم بن قاسم رشتی (- ۱۲۵۹ ق) در جواب سؤال حاج عبدالوهاب قزوینی در بیان اسرار واقعه طف.
    ۳۰۱۶۵ (نستعلیق، ۱۳ ق، ۱۳ برگ، کامل)
    ▪ الامالی = مجالس
    عربی، اخبار. از ابوجعفر محمد بن علی بن بابویه قمی ( ـ۳۸۱ ق)
    ۳۰۱۸۱ (نسخ، ۱۱ ق، کامل، نسخه مصحَّح و در ۱۲۲۹ ق در تملک شیخ احمد احسایی بوده)
    الانظار المحکمه = حاشیه بر عروة الوثقی؟
    ▪ عربی، فقه، از آقا ضیاءالدین عراقی.
    تاریخ تألیف ۲۰ رمضان ۱۳۳۸ ق. نام کامل مؤلف «محمد نبی بن میرزا محمد علی بن میرزا آقا بن میرزا عبدالرضا بن عبدالرزاق» در این نسخه ضبط شده.
    ۳۰۲۳۰ (نسخ تحریری، ۱۳۳۸ ق، نل)
    ▪ تحفة حاتمی
    فارسی، ریاضی، از شیخ (بهاءالدین محمد بن حسین) بهایی عاملی (ـ ۱۰۳۱ ق). شامل هفتاد باب در معرفت اسطرلاب.
    ۳۰۱۷۳ (نستعلیق محمد حسین بهجت ۱۲۴۶ق، نل، ۲۴گ)
    ▪ تحفة الذاکرین
    فارسی، اخبار. از حاجی محمد کرمانشاهی بن علی محمد مازندرانی در فضائل خمسه طیبه تألیف در ۱۲۷۸ ق.
    ۳۰۲۲۳ (نستعلیق مخلوط به شکسته مؤلّف، ۱۳ ق، کامل)
    ▪ تحفة القراء
    فارسی، تجوید. از ملا مصطفی بن ابراهیم قاری. تاریخ تألیف: ۱۰۶۷ ق، در مکه معظمه بنام شاه عباس دوم.
    ۳۰۲۰۸ (نسخ محمد حسین بن محمد رضا فراهی ۱۲۷۴ ق، کامل)
    ▪ تقریرات الاصولیه
    عربی، اصول فقه. از آقاضیاءالدین عراقی (۱۲۷۸ـ۱۳۶۱ ق). مقرَّر: صفرعلی عراقی.
    ۳۰۱۹۹ (نسخ تحریری صفر علی عراقی ۱۳۳۶ ق، نل)
    ▪ تمهید القواعد (ـ فی شرح قواعد التوحید)
    عربی، عرفان. از صائن الدین علی ترکه اصفهانی. متن از صدرالدین محمد ترکه اصفهانی.
    ۳۰۱۷۵ (شکسته نستعلیق علی اکبر ۱۳۰۴ق، ناقص)
    ▪ تهذیب الاحکام
    عربی، اخبار. از شیخ الطائفه ابو جعفر محمد بن حسن طوسی (۳۸۵ـ۴۶۰ ق)
    ۳۰۱۴۹ از صلوه تا آخر قرار (نسخ محمد بن محمد طاهر حسینی خوراسکانی، ۱۰۶۹ ق اصفهان، کامل)
    ۳۰۱۴۴ ج اول تا زکوة (نسخ محمد حسن بن حسین بن حاجی سلطان ۱۱۳۷ ق. کامل، مصحَّح)
    ▪ جلاء العیون
    فارسی، اخبار. از علامه (محمد باقر بن محمد تقی) مجلسی (۱۰۳۷ـ۱۱۱۰ ق)
    ۳۰۱۴۶ (نستعلیق ۱۳ ق، نر)
    ▪ جُنگ
    فارسی، ادعیه، جامع: شریفه بنت بی بی ملّا شامل تعویذات، دفع آفات، دعاء تعلیمی جبرئیل به پیامبر(ص).
    ۳۰۲۰۴ (نسخ جامع ۱۰۱۱ ق. نل)
    ▪ جنگ اشعار
    عربی، ادبیات. اثر طبع حسن بن احمد بن زین الدین احسایی هجری (۱۳ق).
    ۳۰۱۸۵ (نسخ ناظم، ۱۳ ق، کامل)
    ▪ جواب المسائل
    عربی، عقاید، مجیب: شیخ احمد احسایی در جواب ملا رشید و دیگران.
    ۳۰۱۸۸ (نسخ ۱۳ ق، کامل، ۴۰ گ)
    ▪ جواب المسائل
    عربی، حکمت ـ از شیخ احمد احسایی ( ـ ۱۲۴۱ ق)
    در جواب سید ابوالحسن جبارانی در حقیقة عقل و نفس.
    ۳۰۱۷۲ (نسخ ۱۳ ق، کامل: ۷ گ)
    ▪ حاشیه بر تهذیب المنطق
    عربی، منطق. از ملا عبدالله بن شهاب الدین حسین یزدی شهابادی ( ـ ۹۸۱ ق)
    ۳۰۲۱۹ (نسخ ۱۲۵۷ ق، نر. متن تهذیب در صدر اوراق کتابت شده)
    ▪ حاشیه بر شرح جدید تجریدالعقاید
    عربی، حکمت. از شمس الدین محمد خفری ( ـ ۹۴۲ یا ۹۵۷ ق) تعلیقات بر شرح ملاعلی قوشجی است.
    ۳۰۲۱۸ نستعلیق علیدوست گیلانی۱۰۲۲ق، کامل، نسخه در ۱۳۰۶ ق در تملک میرزا تقی طهرانی بوده)
    ▪ حاشیه برشرح شمسیه
    عربی. منطق. از میر سید شریف جرجانی ( ـ ۸۱۶ ق). تعلیقات بر شرح قطب الدین رازی است.
    ۳۰۲۲۶ (نسخ فخرالدین بن میرزا حسین حسینی ۱۰۷۰ ق. نل)
    ۳۰۲۱۳ (نسخ ۱۱ ق، نر، فاقد مقدمه است).
    ▪ حاشیه بر فوائد الضیائیه
    عربی، نحو. از ملا عصام الدین ابراهیم بن محمد بن عربشاه اسفراینی ( ـ ۹۴۳ ق) تعلیقات بر شرح ملا عبدالرحمن جامی بر کافیه ابن حاجب است.
    ۳۰۱۶۹ (نستعلیق ۱۳ ق، نر، ۸ گ)
    ▪ حاشیه بر فوائد الضیائیه
    عربی، نحو. از سید نعمت الله بن عبدالله جزائری شوشتری ( ـ ۱۱۱۲ ق)
    ۳۰۲۲۰ (نستعلیق، ۱۳ ق، نل)
    ▪ حاشیه بر کافی
    عربی، اخبار. از ملامحمد امین بن محمد شریف استرابادی اخباری ( ـ ۱۰۳۶ ق در مکه).
    ۳۰۱۵۳ اصول (نسخ ۱۰۹۶ ق، کامل).
    ▪ حاشیه بر کافی
    عربی، اخبار. از رفیع الدین محمد بن حیدر طباطبائی نائینی معروف به میرزا رفیعا ( ـ ۱۰۸۰ ق) متن از ثقة الاسلام کلینی
    ۳۰۱۵۴ (نسخ ۱۰۹۶ ق، کامل)
    ▪ الحقایق فی اسرارالدین
    عربی، اخبار. از ملامحسن (محمد بن شاه مرتضی) فیض کاشانی (ـ ۱۰۹۱ ق)
    ۳۰۲۱۲ (نسخ ۱۲ ق، کامل. نسخه در ۱۲۰۸ق، در تملک شیخ احمد احسایی بوده است).
    ▪ الخطب
    عربی، اخبار. از …؟
    ۳۰۲۲۵ (نسخ ۱۲ق. نل. بیاضی، نسخه توسط علامه مجلسی تکمیل و تصحیح شده)
    ▪ خلاصة الاذکار
    عربی، ادعیه. از ملامحسن ( محمد بن شاه مرتضی) فیض کاشانی ( ـ ۱۰۹۱ ق)
    ۳۰۲۱۶ (نسخ محمد بدیع بن شریف الدین، ۱۰۷۹ ق،کامل)
    ▪ الدرة الغرویه
    عربی، فقه منظوم. از سید محمد مهدی بحرالعلوم طباطبائی بروجردی ( ـ ۱۲۱۲ق)
    ۳۰۱۸۷ (نسخ یوسف بن حسن به احمد بن زین الدین هجری احسایی ۱۲۴۶ ق، ۵۵ گ، کامل)
    ▪ دستورالعمل و تصحیح جداول (ـ شرح زیج الغ بیگ)
    فارسی، هیأت و نجوم. از محمود بن محمد مشهور به میرم فرزند قاضی زاده رومی، تألیف ۹۰۴ ق جهت سلطان با یزید بن سلطان محمد
    ۳۰۲۰۱ (نسخ ۱۰ ق، در حیات مؤلف، نل)
    ▪ ربیع الاسابیع
    فارسی، ادعیه. از علامه محمد باقر بن محمد تقی مجلسی ( ـ ۱۱۱۰ ق)
    ۳۰۲۰۹ (نسخ علی بن محمد ابهری، ۱۱۲۶ق، کامل)
    ▪ رشح السحاب (ـ فی شرح نظم الحساب)
    عربی، ریاضی. از ملامحسن بن محمد طاهر قزوینی (۱۲ ق.) ناظم: قوام الدین سیفی قزوینی، متن از شیخ بهایی.
    ۳۰۱۶۶ (نسخ محمد حسین مهر، ۱۲۴۱ ق. ظهر برگ اول یادداشت وقف بخط محمد حسین بهجت بن نظر علی کرمانشاهی در ۱۲۴۵ ق کتابت شده)
    ▪ زادالمسافرین
    فارسی، طب. از محمد مهدی بن علینقی شریف
    تألیف: ۱۱۴۱ ق.
    ۳۰۲۰۶ (نستعلیق محمد الموتی ۱۲۳۶ ق، نف)
    ▪ زبدة الطب = زبدة الکامل
    فارسی، طب منظوم. اثر طبع حکیم شرف الدین در ۹۱۰ ق.
    ۳۰۱۹۴ (نستعلیق ۱۳ ق، کامل)
    ▪ سؤال و جواب
    فارسی، نجوم. از…؟ در بیان اصول علم هیأت.
    ۳۰۱۹۷ (نستعلیق ۱۳ ق، کامل)
    ▪ سیر و سلوک = وصول حق
    فارسی، عرفان ـ از میرزا ابوالحسن بن اسماعیل محقق اصطهباناتی شیرازی (قرن ۱۴ ق)
    ۳۰۱۵۸ (نستعلیق محمد باقر ۱۳۱۱ ق، ۱ برگ)
    ▪ شافیه
    عربی، صرف. از ابوعمرو عثمان بن عمر معروف به ابن حاجب مالکی ( ـ ۶۴۶ ق).
    ۳۰۲۲۴ (نسخ ۱۱ ق، نل، ۷۵ گ)
    ▪ شرایع الاسلام
    عربی، فقه امامیه، از محقق (جعفر بن حسن) حلّی ( ـ ۶۷۶ ق.)
    ۳۰۱۵۰ (نسخ صدرالدین عبدالله بن صفی الدین علیا ۱۰۷۶ ق. از اول تا وصایا)
    ▪ شرح جدید تجرید الاعتقاد
    عربی، حکمت. از علاءالدین علی قوشجی ( - ۸۷۹ ق). متن از خواجه نصیرالدین محمد طوسی ( ـ ۶۷۲ ق)
    ۳۰۱۵۱ (نستعلیق محمد یوسف طالقانی ۱۰۳۵ ق، نل از جواهر تا آخر)
    ۳۰۱۵۲ (نسخ ۱۲ ق، نف، جواهر و اعراض)
    ▪ شرح حدیث «ان الله تبارک و تعالی نور محمد...»
    عربی، اخبار. از آقا محمد کریم خان کرمانی ( ـ ۱۲۲۸ ق) در جواب حاج محمد علی رشتی
    ۳۰۱۶۴ (نسخ ۱۳ ق، کامل)
    ▪ شرح حدیث حقیقت
    عربی، اخبار. از میرزا ابوالحسن بن اسماعیل محقق اصطهباناتی شیرازی (قرن ۱۴ ق)
    ۳۰۱۵۶ (نستعلیق محمد باقر ۱۳۱۰ ق، ۸ برگ)
    ▪ شرح حدیث حقیقت
    فارسی، اخبار. احتمالاً از میرزا ابوالحسن محقق اصطهباناتی شیرازی (قرن ۱۴ ق)
    ۳۰۱۵۷ (نستعلیق محمد باقر ۱۳۱۱ ق، ۳ برگ)
    ▪ شرح دعاء کمیل
    عربی، ادعیه. از میرزا ابوالحسن بن اسماعیل محقق اصطهباناتی شیرازی بنام اویس میرزا قاجار.
    ۳۰۱۵۵ (نستعلیق محمد باقر، ۱۳۱۱ ق، کامل)
    ▪ شرح زیارت جامعه کبیره
    عربی، ادعیه. از…؟
    ۳۰۱۶۱ (نسخ ۱۳ ق. نف)
    ▪ شرح شرایع الاسلام
    ر. ک. به: مدارک الاحکام
    ▪ شرح فوائد
    عربی، حکمت. شرح و متن از شیخ احمد بن زین الدین احسایی ( ـ ۱۲۴۳ ق).
    ۳۰۱۸۲ (نستعلیق ۱۳ ق، نف)
    ▪ شرح مختصر تلخیص المفتاح
    عربی. معانی و بیان. از سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی ( - ۷۹۲ ق). متن از جلال الدین محمد خطیب دمشقی ( ـ ۷۳۹ ق)
    ۳۰۲۱۴ (نستعلیق ۱۰ ق، کامل)
    ▪ شرح المکتسب
    ر. ک. به: نهایة الطلب
    ▪ شرح هدایة الحکمه
    عربی، حکمت. از قاضی میرحسین بن معین الدین میبدی ( ـ ۹۱۰ ق). تاریخ شرح: ۸۸۰ ق. متن از اثیرالدین ابهری.
    ۳۰۲۱۷ (نستعلیق ۱۰ ق. برگ اول ناقص).
    ۳۰۲۱۰ (نسخ حسن خاکساری ۱۲ ق در شیراز، کامل. ظهر برگ اول یادداشت ملااحمد بن آقا محمد علی کرمانشاهی در ۱۲۰۹ ق کتابت شده و نسخه به سال ۱۲۰۹ ق در تملک ملا عبدعلی بن نامدار بحرانی ودر۱۳۰۲ ق در تملک دکتر ابوالقاسم طبیب بنارسی در کرمانشاه بوده)
    ▪ صفیحه
    عربی، اسطرلاب و نجوم، از شیخ بهاءالدین محمد بن حسین بهایی ( ـ ۱۰۳۱ ق)
    ۳۰۱۷۴ (نستعلیق محمد حسین بهجت ۱۲۴۶ ق. ۵ گ)
    ▪ عدة الداعی (... و نجاح الساعی)
    عربی، ادعیه. از جمال الدین ابوالعباس احمد بن فهد حلی ( ـ ۸۴۱ ق). تألیف: ۸۰۱ ق
    ۳۰۲۱۵ (نستعلیق صدرالدین محمد بن محمد شفیع صفوی ۱۰۸۱ ق.)
    ▪ غرایب القرآن (ـ و رغائب الفرقان)
    عربی، تفسیر. از نظام الدین حسن بن محمد نیشابوری (قرن ۸ ق)
    ۳۰۱۹۰ ازآل عمران تا براءة (نستعلیق۱۱ ق)
    ▪ فضائل امیرالمومنین (ع)
    عربی، اخبار. از…؟
    ۳۰۱۸۴ (نسخ حسن هجری بن شیخ احمد بن زین الدین احسایی، ۱۳ ق، نر، ۱۰ برگ)
    ▪ الفواید
    عربی، نحو، از…؟
    ۳۰۱۷۰ (نستعلیق ۱۳ ق، ۵ برگ، نر)
    ▪ الفواید الضیائیه = شرح کافیه
    عربی. نحو. ازملاعبدالرحمن جامی ( ـ ۸۹۸ ق)
    متن از ابن حاجب.
    ۳۰۲۰۲ (نسخ میرزا محمد بن حاجی نظر سنجانی، ۱۲۴۲ ق)
    ▪ قرابادین
    فارسی، طب. از…؟
    ۳۰۱۶۲ (نسخ ۱۳ ق، نف)
    ▪ القرعه (رسالة فی ـ )
    عربی، علوم غریبه. منسوب به امام صادق (ع)
    ۳۰۲۰۰ (نسخ ۱۳۲۵ ق. کامل)
    ▪ کافی
    عربی، اخبار. از ثقة الاسلام محمد بن یعقوب کلینی رازی ( ـ ۳۲۸ ق)
    ۳۰۱۸۰ فروع و حجت (نسخ ۱۱ ق، نف)
    ▪ الکشاف ( ـ عن حقایق التنزیل)
    عربی، تفسیر. از علامه جارالله ابوالقاسم محمود بن عمر زمخشری ( ـ ۵۳۸ ق)
    ۳۰۱۴۵ از سوره. مص، تا احزاب (نسخ ق، نسخه در ۱۲۲۶ ق در تملک عبدالعزیز بن احمد بن ناصر بود)
    ▪ مبادی الاصول
    عربی، اصول فقه. از علامه سدید الدین حسن بن یوسف حلّی ( ـ ۷۲۶ ق).
    ۳۰۱۹۱ (نسخ ابراهیم بن محمد روضه خوان باشی، ۱۲۶۹ ق. کامل)
    ▪ مجالس
    ر. ک. به: الامالی
    ▪ مجربات
    فارسی، طب. از …؟ مؤلف از ذخیره خوارزمشاهی و اغراض الطبیه بسیارنقل دارد.
    ۳۰۲۲۲ (نسخ، ۱۰ ق، نف)
    ▪ مجربات
    فارسی، طب. از محمد مهدی بن علینقی شریف (قرن ۱۲ ق)
    ۳۰۲۰۵ ( نستعلیق ۱۲۳۶ ق، کامل)
    ▪ مجمع البیان ( ـ لعلوم القرآن)
    عربی، تفسیر. از ابوعلی فضل بن حسن طبرسی ( ـ ۵۴۸ ق)
    ۳۰۱۴۷ از براءه تا یوسف (نسخ ۱۱ ق، نر)
    ▪ مختصر النافع
    عربی، فقه امامیه، اصل و شرح از نجم الدین ابوالقاسم جعفر بن حسن حلّی ( ـ ۶۷۶ ق.) کتاب شرح مختصر شرایع مؤلف است.
    ۳۰۲۱۱ (نسخ، ۱۰ ق، نف)
    ▪ مدارک الاحکام (ـ فی شرح شرایع الاسلام)
    عربی، فقه امامیه. از سیدمحمد بن علی عاملی ( ـ ۱۰۰۹ ق) تاریخ شرح: ۹۹۸ ق.
    متن از محقق حلی مذکور فوق است.
    ۳۰۱۸۹ ج اول (نسخ، ۱۲۲۴ ق. کامل)
    ▪ مرآة العارفین
    عربی، عرفان. از صدرالدین محمد بن اسحاق قونوی
    ۳۰۱۷۷ (شکسته نستعلیق علی اکبر ۱۳۰۵ ق ۴ برگ)
    ▪ معارج القدس
    عربی، حکمت. از امام محمد بن محمد غزالی طوسی ( ـ ۵۰۵ ق)
    ۳۰۲۲۱ (نسخ ۱۰ ق، نر)
    ▪ معجون الهی
    ر. ک. به: مهیج الاشواق
    ▪ مفاتیح الشرایع
    عربی، فقه امامیه. از ملامحسن (محمد بن شاه مرتضی) فیض کاشانی ( ـ ۱۰۹۱ ق)
    ۳۰۱۷۸ عادات و معاملات (نسخ محمد ابراهیم بن حسن رضا، ۱۱۹۲ ق در کاشان)
    ▪ مقالات الاصول
    عربی، اصول فقه. از آقا ضیاءالدین عراقی (۱۲۷۸ ـ ۱۳۶۱ ق)
    ۳۰۲۳۱ (نسخ تحریری ۱۴ ق. نل، حواشی نسخه به قلم مؤلف).
    ▪ مقالة فی علل الجرب
    فارسی، طب. از محمد حسین بن نظر علی طبیب
    ۳۰۱۹۶ (نستعلیق مؤلف ۱۳ ق، ۲گ)
    ▪ مناسک حج
    فارسی، فقه امامیه. از …؟
    ۳۰۲۲۸ (نستعلیق ۱۰ ق، نف)
    ▪ مناسک حج
    فارسی، فقه امامیه. از حسین بن حسن جیلانی جهت سلیمانقلی بیگ
    ۳۰۲۰۳ (نستعلیق ۱۲ ق، کامل. ظهر برگ اول یادداشت وقف به خط میر محمد تقی رضوی آمده).
    ▪ مناقب امیرالمؤمنین (ع)
    عربی، اخبار. از …؟
    ۳۰۲۲۷ (نسخ حسن بن شیخ احمد احسایی ۱۲۲۵ ق، نل)
    ▪ من لایحضره الفقیه
    عربی، اخبار. از شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه قمی (۳۸۱ ق)
    ۳۰۱۴۸ (نسخ ۱۰۷۰ ق برگ آخر اجازة علامه مجلسی به سید عزیزالله جزائری در شعبان ۱۰۷۳ ق موجود است.)
    ▪ مهیج الاشواق = معجون الهی
    فارسی، عرفان، از آقا محمود بن محمد علی کرمانشاهی ( ـ ۱۲۷۱ ق.)
    ۳۰۱۶۰ (نستعلیق ۱۲۴۷ ق، کامل، نسخه مسوده اصلی مؤلّف به شماره ۳۸ در کتابخانه جلیلی کرمانشاه موجود است.
    ▪ نسبة الدوائر (رساله فی... )
    فارسی، ریاضی. از …؟ تالیف: قرن ۱۱ ق.
    ۳۰۱۶۷ (نستعلیق ۱۳ ق. ۴ برگ)
    ▪ النصوص ( ـ فی تحقیق الطعه المخصوص)
    عربی، عرفان. از صدرالدین محمد بن اسحاق قونوی
    ۳۰۱۷۶ (شکسته نستعلیق علی اکبر ۱۳۰۵ ق ۱۶ برگ)
    ▪ نظم اللئالی
    فارسی، تجوید منظوم. از سیدابوالقاسم قاری
    تاریخ نظم: ۱۰۶۱ ق.
    ۳۰۲۰۷ (نسخ ۱۲۷۴ ق. ۱۹ برگ)
    ▪ النهایه
    عربی، فقه امامیه. از شیخ الطائفه محمد بن حسن طوسی ( -۴۶۰ ق)
    ۳۰۱۷۹ (نسخ مشکول ابوالرضا محمود بن بدر، ۱۹ شوال ۵۶۱ ق، موجودی: از اواخر جزء اول تا اواخر جزء دوم، نسخه در جمادی الاول ۶۹۷ ق توسط محمد بن جهیم قراة شده و زین الدین علی بن حسین بن مبارک نزد محمد یحیی بن احمد بن یحیی بن حسین بن سعید حلی مذلی در ۶۸۹ ق سماع کرده)
    ▪ نهایة الطب ( ـ فی شرح المکتسب)
    عربی، کیمیا، از شیخ ابوالقاسم محمد عراقی
    ۳۰۱۶۳ (نستعلیق ۱۳ ق، کامل)
    ▪ و با ( رساله فی ـ )
    عربی، طب. از محمد حسین بن نظر علی طبیب
    ۳۰۱۹۵ (نستعلیق جامع، ۱۲۶۲ ق، ۵ برگ)
    ▪ وجودیه
    فارسی، حکمت و عرفان، از سید نعمت الله جزائری ( ـ ۱۱۱۲ ق)
    ۳۰۱۵۹ (نستعلیق محمد باقر، ۱۳۱۱ ق ۲ برگ)
    ▪ وصول حق (رساله ـ )
    ر. ک. به: سیر و سلوک
    ▪ وقف نامه منشی استرآبادی
    فارسی، تاریخ. از میرزا مهدیخان منشی استرآبادی (قرن ۱۲ ق)
    ۳۰۱۶۸ (نسخ ۱۳ ق، ۴ برگ)











    محّمد وفادار مرادی




  4. #64
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض


  5. #65
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض


  6. #66
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    سرعنوانهای موضوعی ـ چهریزه ای FAST : گامی بلند در راستای تحقق اهداف طرحهای ابرداده ای


    ظهور و شیوع سیل آسای منابع الکترونیکی بر روی وب، مشکلاتی را عاید کتابداران و متخصصان اطلاع رسانی ساخته است، از جمله اینکه چگونه این منابع را توصیف و دستیابی موضوعی به آنها را فراهم کنند تا از این طریق کشف و بازیابی آنها را تسهیل نمایند.
























    ظهور و شیوع سیل آسای منابع الکترونیکی بر روی وب، مشکلاتی را عاید کتابداران و متخصصان اطلاع رسانی ساخته است، از جمله اینکه چگونه این منابع را توصیف و دستیابی موضوعی به آنها را فراهم کنند تا از این طریق کشف و بازیابی آنها را تسهیل نمایند. گذشت زمان نشان داده است کارایی سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره در محیطهای الکترونیکی، محدود و تا حدودی غیرممکن می نماید. از این رو، تهیه طرحی که حاوی سرعنوانهایی غنی، ساده، قابل فهم و مهم تر از همه منطبق با محیط الکترونیکی باشد، می تواند مفید واقع شود.
    این مقاله به معرفی و بررسی سرعنوانهای FAST (اصطلاحگان موضوعی ـ چهریزه ای) می پردازد که برای سازماندهی،کشف، و بازیابی اطلاعات در قرن ۲۱ تدوین شده است و مبتنی بر واژگان کنترل شده LCSH بوده ولی چهریزه ای تر و دارای پس همارایی بیشتری است.
    ● مقدمه
    بدون شک، سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره (LCSH)[۲] یکی از جامع ترین و پراستفاده ترین واژگان موضوعی موجود در جهان در قرن اخیر بوده "و به عنوان مهم ترین ابزار بازیابی موضوعی در فهرست کتابخانه ها به شمار می روند"(۱). این سرعنوانها که پیش همارا بوده و از نظمی سلسله مراتبی پیروی می نماید، بهترین نوع سازماندهی در محیط نشر سنتی را که استفاده از واژگانی کنترل شده است، فراهم می آورد. لیکن با ورود به قرن ۲۱ و ظهور محیط نشر الکترونیکی، استفاده از سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره و تطبیق آن با طرحهای ابرداده ای مشکلاتی را بر سر راه فهرستنویسان و کاربران قرار داده است. از این رو نیاز به واژگانی پس همارا و دارای قواعد آسان که به نوعی سازگار با محیط الکترونیکی باشد، احساس می شود.
    ● سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره
    بیش از یک قرن است که کتابداران برای سازماندهی منابع کتابخانه، از LCSH استفاده می کنند. اما گذشته از مزایایش،که بدانها اشاره خواهد شد، این سرعنوانها معایبی نیز دارند.
    دشواری LCSH به طور نسبتاً زیادی استفاده از آن را در محیطی فراتر از محیط فهرستنویسی سنتی محدود می نماید. واژگان موضوعی کتابخانه کنگره، مخصوص برگه های فهرستنویسی طراحی شده اند. به همین دلیل، در چنین محیطی کارایی دارند. به خاطر محدودیت فضای فهرستبرگه (۵/۷ در ۵/۱۲ سانتی متر) و همچنین نیاز هر سرعنوان به یک برگه جدید، تعداد سرعنوانهایی که به یک مدرک اختصاص می یابد، بشدت محدود نگه داشته می شود(۲). مورد دیگر، ناکارایی واژگان پیش همارا در محیط الکترونیکی است. با در نظر گرفتن ویژگیهای موتورهای کاوش و همچنین ماهیت بازیابی منابع الکترونیکی، بخصوص از نظر فقدان قابلیت تطبیق جستجو و مرور پیوسته (۱یوند دار)، و کمبود کارکنان مجرب، استفاده از واژگانی پس همارا به جای پیش همارا در چنین محیطی، بهتر به نظر می رسد(۳). پس همارایی، ایجاد سرعنوانهای موضوعی و کنترل مستند را برای فهرستنویسان تسهیل و از طرف دیگر فهم و استفاد از آن را برای کاربران ساده تر می نماید.
    علاوه بر این، هر چند LCSH پیش همارا می باشد، ولی از آن به یک واژگان پیش همارای واقعی یاد نمی شود زیرا بسیاری از سرعنوانهای مجاز وارد بایگانی مستند LCSH نشده اند و فهرستنویس باید بسیاری از سرعنوانها را خود بسازد و تنها از بخشی از سرعنوانها به صورت آماده استفاده می کند. سرعنوانهای نمونه[۳]، تقسیمات فرعی عام[۴] (که فقط به تعداد محدودی از سرعنوانها متصل می شوند)، و تقسیمهای فرعی چندگانه[۵] دلیلی بر این مدعاست.
    از طر ف دیگر، این درست است که LCSH از نظر واژگان معنایی (سمنتیک) غنی است، ولی از لحاظ ترکیبی (سینتکس)" نه تنها قواعد سرعنوان سازی آن پیچیده است، بلکه استفاده از آنها آگاهی و تجربه وافری را می طلبد زیرا هیچ قانون دقیقی مشخص نمی کند که مثلاً کدام یک از تقسیمهای فرعی عام برای سرعنوان بخصوصی مناسب می باشند" (۴) و این امر استفاده از آن را در محیطی فراتر از محیط سنتی، با چالش روبرو می نماید.
    ● سرعنوانهای موضوعی ـ چهریزه ای FAST[۶]
    با رشد چشمگیر منابع الکترونیکی و ظهور طرحهای متعدد ابرداده ای ضرورت وجود نوعی روش دستیابی موضوعی که قابلیت سازماندهی حجم بالایی از مواد را بدون متحمل شدن زمان و هزینه های بالایی که برای مواد کتابخانه ای سنتی صرف می شد، ایجاب کرد. بهمین دلیل، تیمی متشکل از دفتر پژوهش «ای سی ال سی» با حمایت کتابخانه کنگره و انجمن کتابداران آمریکا برای طراحی نوعی واژگان موضوعی که دستیابی به پیشینه های طرحهای ابرداده ای، بخصوص طرح ابرداده ای «مارک۲۱» و «دوبلین کور» را ممکن سازد، به وجود آمد. این طرح باید از قابلیتهای زیر برخوردار باشد:
    الف) از نظر ساختار و ترکیب ساده باشد.
    ب) برای غیرفهرستنویسان در محیطهای غیرکتابخانه ای قابل استفاده باشد.
    ج) نقاط دستیابی بهینه ای فراهم آورد.
    د) قابلیت میانکنش پذیری معنایی داشته باشد. زیرا"میانکنش پذیری معنایی باعث همسوسازی واژگان استفاده شده در رشته های موضوعی مختلف می شود، به طوری که کاربران بتوانند از طریق طرحهای ابرداده ای مختلف به واژه مورد نظر برسند"(۳). این امر کاربران را قادر می سازد تا از طریق مرزهای (طبقه های) موضوعی نظام یافته جستجو نمایند.
    ه) سازگار با مارک، دوبلین کور، و سایر طرحهای ابرداده ای مشهور باشد.
    و) نگهداری و حفاظت آن آسان و در محیط کنترل مستند خودکار و آلایش[۷] رایانه ای قابل جرح و تعدیل باشد. (۴) برای رسیدن به این اهداف، سه انتخاب وجود داشت:
    ۱) استفاده از یک طرح آماده موجود: که چنانکه گفته شد، پرکاربردترین طرح آماده موجود، LCSH، فاقد برخی از این امکانات است.
    ۲) طراحی یک واژگان موضوعی جدید که هم از نظر زمانی و هم از نظر مالی مقرون به صرفه نیست.
    ۳) انجام تعدیلات در یک طرح آماده و تطبیق دادن آن با اهداف برشمرده: LCSH از نظر معنایی در محیط الکترونیکی قابل استفاده است ولی از نظر ترکیبی چنین قابلیتی ندارد. به همین دلیل، با برگرفتن ساختار معنایی( واژگان) LCSH از یک سو انجام تغییراتی بنیادین در ساختار ترکیبی آن و از سوی دیگر طرحی به نام FAST به وجود آمد که مقدمات نیل به اهداف ذکر شده را فراهم می آورد. پس "FAST نسخه ساده شده LCSH است که استفاده از آن برای فهرستنویس راحت تر بوده و در سیستمهای کتابخانه ای امروز به طور مؤثرتری قابل کنترل و پالایش است "(۵) شایان ذکر است، در FAST به خاطر رعایت سادگی و میانکنش پذیری، از روش پس همارا استفاده شده است زیرا سازگاری بیشتری با نظامهای بازیابی خودکار دارد. همچنین، نیل به هدف اصلی دوبلین کور را که "ارائه الگویی ساده و منعطف از ابرداده برای بهبود جستجوی منابع" (۶) است ممکن می سازد تا هم برای غیرفهرستنویسان و هم برای افرادی که در مدلهای قبلی توصیف یا بازیابی منابع مجرب بودند، قابل استفاده باشد.
    با در نظر گرفتن موارد بالا، طرح FAST به قرار ذیل می باشد:
    ۱.دارای واژگان کنترل شده ای است که بر خلاف LCSH همگی (نه اکثر آنها ) وارد بایگانی مستند شده اند. (البته سرعنوانهایی که دارای مقادیر عددی هستند ـ چهریزه زمانی ـ از این قاعده مستثنی می باشند.)
    ۲) مبتنی بر واژگان LCSH است.
    ۳) برای محیط پیوسته طراحی شده است.
    ۴) دارای واژگان چهریزه ای پس هماراست.
    ۵) قابل استفاده توسط افرادی با حداقل آموزش و تجربه است.
    ۶) سازگار با کنترل مستند خودکار است. (۲)
    همان طور که گفتیم FAST ازLCSH مشتق شده است. استفاده ازLCSH امکانات ذیل را برای FAST به ارمغان می آورد:
    الف) دارای واژگانی غنی است که همه نواحی موضوعی را تحت پوشش قرار می دهد.
    ب) بزرگترین واژگان عمومی نمایه سازی به زبان انگلیسی است.
    ج) از نظر مترادفات و هم املاها کنترل شده است.
    د) دارای نظام ارجاعات مفیدی در بین اصطلاحات است.
    ه) نوعی واژگان کنترل شده بالقوه جهانی است و در بسیاری از کشورهای مختلف جهان ترجمه شده و یا به عنوان الگویی برای توسعه نظامهای سرعنوانی موضوعی، مورد اقتباس قرار گرفته است.
    و) با داده های موضوعی موجود در پیشینه های مارک سازگار است.
    ز) تبدیل خودکار آن به طرحی جدید که دارای همان واژگان باشد امکان پذیر است (تمام واژگان موجود در LCSH را می توان به سرعنوانهای موضوعی FAST تبدیل نمود).
    ح) هزینه حفظ و نگهداری طرح جدید به حداقل خواهد رسید، زیرا اکثر تغییرات آتی وارد آمده بر LCSH را می توان به طور خودکار در طرح جدید نیز وارد نمود (۷).
    علاوه بر اینها LCSH واژگان کنترل شده استانداردی دارد که به طور وسیع در کتابخانه ها مورد استفاده قرار گرفته و در میلیونها پیشینه کتابشناختی وارد شده است. واژگان کنترل شده باعث کنترل مترادفات و هم املاها، نشان دادن رابطه بین اصطلاحات، بازیابی با مانعیت بالا، و انجام جستجوهای گسترده (عام) می شود (۳).
    همچنین LCSH تاریخچه ای طولانی و مستند دارد و از همه مهم تر از جانب کتابخانه کنگره به خوبی حمایت می شود. دیگر اینکه "از جمله طرحهای رمزگذاری است که استفاده از آن برای توصیف عناصر ابرداده ای دوبلین کور، توصیه شده است. (۸)
    ● چهریزه ها
    مهم ترین تفاوت سرعنوانهای FAST باLCSH در چهریزه ای بودن آن است. چنانچه معنا (واژگان اصطلاحنامه ای) را از ترکیب (سرعنوان سازی) جدا نماییم، با مجزاسازی عناصر غیرموضوعی (جغرافیایی، زمانی و شکلی) می توانیم طرحی با ساختار ترکیبی ساده ایجاد کنیم. واژگان کنترل شده چهریزه ای یعنی نظامی که در آن اصطلاحات مجزا در طبقات یا چهریزه های کاملاً مجزایی قرار گیرند و به اعمال پیش همارایی و پس همارایی قادر خواهد بود (۳).
    سرعنوانهای FAST متشکل از هشت چهریزه می باشند: موضوعی،[۸] جغرافیایی،[۹] اشخاص،[۱۰] تنالگانی،[۱۱] شکلی،[۱۲] زمانی،[۱۳] عنوانهای قراردادی،[۱۴] و جلساتی[۱۵]."همه چهریزه ها کنترل شده است، به جز چهریزه زمانی که فرد در به کار بردن تاریخ دقیق و موجز، مختار است"(۹). همچنین به استثنای چهریزه زمانی، تمامی سرعنوانهای FAST به طور کامل در بایگانی مستند آن وارد می شوند. چهریزه های اشخاص و تنالگانها منوط به استفاده در موضوعات هستند و مدخلهای نام/عنوان را شامل نمی شوند. همچنین، ایجاد چهریزه های عنوانهای قراردادی و جلسات، جزو مراحل بعدی عملیات است.
    در بایگانی مستند FAST از قالب مارک۲۱ استفاده می شود؛ البته با انجام تغییراتی جزئی در آن. اساس ایجاد و ورود سرعنوانها به بایگانی مستند، پشتوانه انتشاراتی آنهاست. به طور نظری،تعداد نامحدودی از سرعنوانهای مجاز برای ورود به بایگانی مستند وجود دارد. پرواضح است، بسیاری از این ترکیبات هرگز ایجاد نخواهد شد و همچنین ایجاد بسیاری از آنها غیر منطقی به نظر می رسد. از این رو، ایجاد سرعنوانها برای همه ترکیبات (روابط) محتمل، غیرضروری و غیرممکن است.
    ورود سرعنوانهای FAST به بایگانی مستند را استفاده یا عدم استفاده آنها در پایگاه WorldCat، که شامل همه سرعنوانهای اختصاص یافته توسط LC است، مشخص می نماید. سرعنوانهایی که تاکنون واردWorldCat نشده اند وارد بایگانی مستند FAST نیز نخواهند شد، هر چند مجاز باشند.
    در FAST استفاده از تقسیمهای فرعی و همچنین ساختار سلسله مراتبی LCSH حفظ شده است.تفاوت آن با LCSH در این است که در سرعنوانهای FAST تقسیمهای فرعی باید از همان نوع چهریزه ای که به آن متصل می شوند، باشد. مثلاً تقسیمات فرعی موضوعی می توانند فقط ذیل سرعنوانهای موضوعی وارد شوند؛ و یا در زیر سرعنوانهای جغرافیایی فقط می توان از تقسیمهای فرعی جغرافیایی استفاده کرد. بنابراین در سرعنوانهای FAST دیگر سرعنوانهایی از نوع زیر نخواهیم یافت:
    Iran History to ۱۳۰۰ Pets and Travel Guidebooks
    Blood banks Italy Florence

    حال به بررسی چهریزه ها می پردازیم:
    ▪ چهریزه موضوعی
    سرعنوانهای چهریزه موضوعی در FAST متشکل از سرعنوانهای اصلی همراه با تقسیمهای موضوعی مناسب می باشند. این سرعنوانها شباهت بسیار زیادی به سرعنوانهای موضوعی وارد شده در LCSH دارند، با این تفاوت که در FAST همه تقسیمهای فرعی موضوعی عام به شکل آماده و همچنین همه تقسیمهای فرعی چندگانه به شکل گسترش یافته وجود دارند. مثلاً به جای
    Love-Religious aspects-Buddhism,[Christianity,etc.]
    تمامی مذاهب را به شکل آماده خواهیم داشت:
    Love Religious aspects-Buddhism Love-Religious aspects-Christianity
    Love-Religiuos aspects-Islam
    Love-Religious aspects-Hinduism
    etc.

    البته، به شرطی که هر یک از این مذاهب در WorldCat استفاده شده باشند. پس برای هر مذهب شناخته شده این سرعنوانها وارد بایگانی مستند نخواهند شد، بلکه برای مذاهبی که حداقل یک بار در WorldCat وارد شده باشند، وجود دارد.
    در مارک، برای چهریزه موضوعی منطقه "۱۵۰" اختصاص یافته است. بایگانی مستند موضوعیMARC۲۱ FAST برای Sailing-Safety measures این گونه خواهد بود:
    ۰۰۱ fst۰۱۶۷۰۵۱۷ ۰۰۳ OCoLC
    ۰۰۵ ۲۰۰۲۱۲۰۹۱۴۱۶۰۳.۰
    ۰۰۸ ۰۲۱۲۰۹nneanz||babn n ana d
    ۰۴۰ OCoLC eng OCoLC fast
    ۱۵۰ Sailing Safety measures
    ۶۸۸ LC usage ۷ (۱۹۹۹)
    ۶۸۸ WC usage ۲۵ (۱۹۹۹)
    ۷۵۰ ۰ Sailing $۰(DLC)sh ۸۵۱۱۶۵۳۲

    ▪ چهریزه جغرافیایی
    چهریزه جغرافیایی، شامل تمامی نامهای جغرافیایی می شود. در چهریزه جغرافیایی FAST به جای نظم مستقیم (Shiraz(Iran)) از نظم غیرمستقیم(Iran(Shiraz)) استفاده می شود.
    اولین سطح نامهای جغرافیایی موجود در چهریزه جغرافیایی FAST بسیار محدودتر از LCSH است زیرا آنها از جدول کدهای نواحی جغرافیایی[۱۶] اقتباس می شوند. استفاده از این جدول ساختاری سلسله مراتبی به سرعنوانها می بخشد. همچنین، می تواند باعث محدودکردن جستجو شود.
    جدول کدهای نواحی جغرافیایی شامل سیاهه ای از نواحی جغرافیایی است. هدف از ایجاد چنین سیاهه ای این است که به مکانهای منعکس شده در سرعنوانهای موضوعی که به یک مورد[۱۷] اختصاص یافته اند، اجازه می دهد تا از طریق کدهایی که در مارک برای آن مورد موجود است، نشان داده شوند (۱۰).
    ساختار کدها از سه سطح تشکیل شده است. اولین سطح، کد تک حرفی اختصاص یافته به هر قاره است. دومین سطح، شامل نواحی و مرزهای ---------- ملتهایی است که در یکی از کدهای نواحی سطح اول قرار دارند. در این سطح، از کد دو حرفی برای نشان دادن کشور و از کد سه حرفی برای نشان دادن منطقه ای در یک کشور استفاده می شود. سومین سطح بیانگر اولین تقسیمهای ---------- داخل کشورهاست. در بین سطوح نیز از علامت " ـ " استفاده می شود. مثلاً:
    Europe-United Kingdom-Scotland برای [e-uk-st] North America-United States-Kentaki بـرای [n-us-ky] سرعنوانهای چهریزه جغرافیایی در منطقه "۱۵۱" مارک وارد می شوند و کدهای نواحی جغرافیایی نیز در منطقه "۰۴۳". مثلاً:
    ۰۰۱ ۲۱۳۰۶۷۵ ۰۰۳ OCoLC
    ۰۰۵ ۲۰۰۴۰۵۱۲۱۶۰۲۴۵.۰
    ۰۰۸ ۰۴۰۵۱۲nneanz||babn n ana d
    ۰۴۰ OCoLC eng OCoLC fast
    ۰۴۳ n-us-ak
    ۱۵۱ Alaska Rowan Bay (Bay)
    ۶۷۰ GNIS, Feb. ۱۰, ۲۰۰۴ (Rowan Bay; bay;
    ۷ mi. N of Tebenkof Bay, on W
    coast of Kuiu I., Alex. Arch.; Wrangell-
    Petersburg Census Area, Alaska;
    ۵۶?۴۰&#۰۳۹;۰۲" N, ۱۳۴?۱۴&#۰۳۹;۳۴" W; another
    Rowan Bay, pop. place in Wrangell Petersburg Census Area)
    ۷۵۱ ۰ Rowan Bay (Alaska : Bay) $۰ (DLC)sh۲۰۰۴۰۰۵۰۹۰

    ▪ چهریزه شکلی
    هنگامی که قالب مارک توسعه یافت، هیچ کد منطقه فرعی مجزایی برای شناسایی تقسیمهای فرعی شکلی اختصاص نیافته بود و هر دوی تقسیمهای فرعی شکلی و موضوعی در یک طبقه تقسیمهای فرعی کلی (عام) قرار می گرفتند. سپس قرار شد از منطقه فرعی برای تقسیمهای فرعی شکلی استفاده کنند(۱۱).
    در سرعنوانهای FAST تقسیمهای فرعی شکلی به عنوان واحد و چهریزه مجزایی در نظر گرفته می شوند و به طور کامل از تقسیمهای فرعی کلی[۱۸] (x$) مجزا می باشند. درFAST MARC ۲۱ از منطقه "۱۵۵" برای چهریزه شکلی استفاده می شود (که همان بخشTypeدر قالب دوبلین کور است). چهریزه شکلی شامل همه تقسیمات فرعی شکلی می شود. به همین جهت"بسیاری از سرعنوانهای شکلی موجود در FAST از طریق اقتباس تقسیمات فرعی شکلی از بایگانی مستند LCSH حاصل آمده اند"(۴).
    همه سرعنوانهای شکلی نیز به مانند چهریزه های موضوعی و جغرافیایی وارد بایگانی مستند FAST می شوند:

    ۰۰۱ fst۰۰۷۸۶۶۵۲ ۰۰۳ OCoLC
    ۰۰۵ ۲۰۰۴۰۹۲۰۱۲۱۳۱۹.۰
    ۰۰۸ ۰۴۰۶۰۹nneanz||babn n ana d
    ۰۴۰ OCoLC eng OCoLC fast
    ۱۵۵ Guidebooks
    ۴۵۵ Guides
    ۴۵۵ Identification
    ۴۵۵ Outdoor books
    ۶۸۸ LC usage ۶۹,۸۴۲ (۲۰۰۴)
    ۶۸۸ WC usage ۳۳۵,۱۲۹ (۲۰۰۴)
    ۷۸۵ ۰ Guidebooks $۰ (DLC) sh ۹۹۰۰۱۲۹۷

    ▪ چهریزه زمانی
    در سرعنوانهای FAST همه سرعنوانهای زمانی (دوره های) یا به شکل تاریخ عددی مجزا و یا به شکل گستره تاریخی بیان می شوند. در مواردی که در LCSH تاریخ به صورت قرن آمده است (مثلاً قرن ۲۰) در اینجا بصورت گستره تاریخی آمده است (مثلاً۱۹۹۹-۱۹۰۰). همچنین، دوره های زمانی مربوط به عصرهای زمین شناسی, هم به صورت تاریخ, و هم به شکل نام دوره می آیند (۲) مثلاً دوره کامبرین به شکل
    From ۵۰۰ to ۵۷۰ millions years ago[Cambrian]
    خواهد آمد. تنها استثنایی که در اینجا وجود دارد، شامل سرعنوانهایی زمانی است که در بایکالنی مستند به عنوان سرعنوانهای موضوعی وارد شده باشند که در این صورت آنها به عنوان سرعنوانهای موضوعی در نظر گرفته خواهند شد نه زمانی. مثلاً یک چهریزه موضوعی در FAST ممکن است چنین باشد:

    History-Wars of the Huguenots,۱۵۶۲-۱۵۹۸
    چنانکه قبلاً نیز اشاره شد، چهریزه زمانی به شکل آماده وجود ندارد و باید ساخته شود. همچنین، منطقه "۱۴۸" در مارک و دوره[۱۹] در دوبلین کور برای چهریزه زمانی در نظر گرفته شده است.
    چند مثال از چهریزه زمانی:
    ۱)۱۹۴۵
    ۲) ۱۹۴۲-۱۹۴۵
    ۳) Since ۱۹۸۶
    ▪ چهریزه نامها (اسامی افراد و تنالگانها)
    چهریزه های اسامی افراد و تنالگانها نیز همچون چهریزه موضوعی، شباهت زیادی به سرعنوانهای نام وارد شده به بایگانی مستند LC دارند و حتی در بسیاری از موارد، دقیقاً یکسان است.
    مثلاً سرعنوانهای اشخاص بدین شکل:
    Woodward, Bob Dewey, Melville, ۱۸۵۱-۱۹۳۱
    Kennedy family
    Edward II, King of England, ۱۲۸۴-۱۳۲۷

    و سرعنوانهای تنالگانی به شکل زیر خواهد بود:
    OCLC United States. Coast Guard
    National Library of Australia

    دو شرط اساسی برای وارد شدن یک نام به بایگانی مستند FAST عبارت است از:
    ۱) سرعنوانهای اسامی که در پیشینه های کتابشناختی وجود دارند، باید در بایگانی اسامیLC نیز وجود داشته باشند.
    ۲) سرعنوانهای اسامی باید حداقل یک بار به عنوان سرعنوانهای موضوعی مورد استفاده قرار گرفته شده باشند.
    منطقه "۱۰۰" در بایگانی مستند FAST مارک ۲۱ برای اسامی اشخاص و منطقه "۱۱۰" برای نام تنالگانها در نظر گرفته شده است.
    به طور کلی و با در نظر گرفتن همه چهریزه ها، یک تفاوت اساسی میان بایگانی مستند LCSH و بایگانی مستند FAST وجود دارد: در LCSH "اکثر" سرعنوانها وارد بایگانی مستند شده اند، ولی بسیاری از سرعنوانهای وارد شده توسط فهرستنویسان و بر اساس قواعد موجود ترکیب شده اند (بر اساس قواعد ترکیبی بوجود آمده اند)، اما در FAST "همه"سرعنوانها (به جز سرعنوانهای زمانی) وارد بایگانی مستند می شوند و فقط سرعنوانهای وارد شده می توانند اختصاص یابند (۱۲).
    در مرحله معتبرسازی،[۲۰] بایگانی حاوی همه سرعنوانهای موضوعی و جغرافیایی واحد LCSH که از پایگاه WorldCat «ا سی ال سی» استخراج شده بودند، ایجاد شد. این بایگانی حاوی ۶۹۱۲۹۸۰ سرعنوان واحد موضوعی و ۱۴۷۱۰۲۳ سرعنوان جغرافیایی بود که بیانگر بالغ بر ۵۰ میلیون سرعنوان موضوعی منفرد اختصاص یافته در پیشینه های مارک بود. سپس این سرعنوانها در چهریزه ها وارد شدند تا نسخه اولیه چهریزه های موضوعی, جغرافیایی, زمانی, و شکلی FAST ایجاد شود (۴).
    مثلاً سه سرعنوان :
    American loyalists England United States History Revolution, ۱۷۷۵-۱۷۸۳ Biography
    Secret Services Great Britain

    تبدیل شدند به:
    ۶۴۸ ۱۷۷۵-۱۷۸۳ ۶۵۰ American loyalists
    ۶۵۰ Revolution
    ۶۵۰ Secret services
    ۶۵۱ England
    ۶۵۱ united states
    ۶۵۱ Great Britain
    ۶۵۵ Biography
    ۶۵۵ History

    شایان ذکر است، در قالب مارک ۲۱:
    ▪ =تقسیمهای فرعی شکلی
    ▪ =تقسیمهای فرعی موضوعی
    ▪ =تقسیمهای فرعی زمانی
    ▪ =تقسیمهای فرعی جغرافیایی است.
    سپس از چندین الگوریتم برای معتبر سازی خودکار سرعنوانها استفاده شد و مجموعه اولیه سرعنوانها مورد بازبینی دقیقی قرار گرفت تا تعداد مدخلهای اشتباه به حداقل برسد و از فهرست خارج شود. باقیمانده مدخلها به عنوان سرعنوانهای FAST وارد بایگانی مستند شدند.
    آخرین مرحله بعد از ایجاد سرعنوانهای FAST، تهیه پیشینه مستند برای هر یک از سرعنوانهای وارد شده، بود.در این مرحله برای ایجاد بایگانی مستند, قالب مارک۲۱, به خاطر عمومیت داشتن و رایج بودنش انتخاب شد.این قالب بسیار جامع است و اگر همه ملزومات FAST را رفع نکند، لااقل اکثر آنها را رفع خواهد نمود.
    علاوه بر این, یک طر ح پیشنهادی برای انجام برخی تعدیلها در مارک ۲۱ تسلیم کمیته اطلاعات کتابشناختی ماشین خوان (MARBI) که مسئول تدوین استانداردهای اطلاعات کتابشناختی ماشین خوان است، شد (۱۳) پیگیری امر، به اضافه شدن منطقه هایی به قالب مارک۲۱ منجر شد تا ملزومات خاص سرعنوانهای چهریزه ای FAST رفع شود.
    ● مزایا و معایب FAST
    از مزیتهای FAST می توان به نکات زیر اشاره کرد:
    الف)ساختار ترکیبی ساده ای دارد.
    ب) یک روش ترتیبی برای فراهم کردن سطوح مختلف ارائه موضوعی است.
    ج) با مدلهای مختلف بازیابی سازگار است.
    د) قابلیت سازگاری با بازیابی و نمایه سازی پیش همارا و پس همارا را دارد.
    ه) برای نمایه سازی رایانه ای مناسب تر است.
    و) کنترل مستند رایانه ای را تسهیل می نماید.
    ز) حفظ و نگهداری آن راحت تر و مقرون به صرفه تر است.
    ح) چهریزه ها مستقل از یکدیگرند.
    ط) منبع خوبی برای فهرستهای انتخاب(pick lists) است(۱۲).
    FAST نیز همچون هر طرح دیگری معایبی دارد که گذشت زمان و استفاده های آتی، آنها را آشکار خواهد ساخت. مهم ترین موردی که می توان از آن به عنوان نقطه ضعف FAST یاد کرد، این است که هرچند FAST دارای ساختاری سلسله مراتبی است، ولی این سلسله مراتب محدود به درون هر چهریزه می شود؛ یعنی تقسیمهای جغرافیایی فرعی فقط می توانند زیر سرعنوانهای جغرافیایی وارد شوند و....
    همچنین"سلسله مراتب موجود در پیشینه های FAST ممکن است دارای تناقض درونی باشد"(۱۴) و در تخصیص برخی سرعنوانها به برخی از چهریزه ها ممکن است ابهام وجود داشته باشد. به عبارت دیگر، هرچند تعلق بسیاری از اصطلاحات به چهریزه ها کاملاً مشخص است ولی بسیاری از اصطلاحات ممکن است به بیش از یک چهریزه تعلق یابند؛ مثلاً اصطلاحی مانند Texts می تواند هم در چهریزه شکلی و هم در چهریزه موضوعی قرار گیرد و یا حتی تقسیمی فرعی مانند Periodicals می تواند گاهی اوقات به عنوان تقسیم فرعی موضوعی در نظر گرفته شود- نه شکلی. به عنوان مثال، این تقسیم در سرعنوان زیر، موضوعی است نه شکلی:
    Academic achievement Periodicals Indexes
    زیرا این سرعنوان مبیّن نمایه ای برای یک مجله در موردacademic achievement است.
    ● نتیجه گیری
    هر چند FAST دارای قواعد ساختار ترکیبی ساده تر از LCSH است, به کارکنان مجرب نیاز ندارد و می تواند کار بازیابی را هم از نظر دقت و هم از نظر ویژگی، بهینه نماید. ولی این نوع سرعنوانها منحصراً برای محیطی الکترونیکی طراحی شده اند و قابلیت کارایی در محیط سنتی را ندارند."کتابهای چاپی همچنان در ارقامی نجومی تولید شده و به دلیل اشتیاق بسیاری از خوانندگان به مطالعه چنین کتابهایی، نمی توان انتظار ناپدیدی آنها (و در نتیجه فنای LCSH ( را در آینده ای نزدیک داشت (۱۵). از طرفی، همان طور که گفته شد، پایه اصلی و اولیه FAST سرعنوانهای موضوعی گنکره بوده است و نمی توان از آن به عنوان طرحی کاملاً جدید یاد کرد. مثلاً می توان آن را LCSH II و یا LCFSH (سرعنوانهای موضوعی ـ چهریزه ای کتابخانه کنگره آمریکا) نامید.
    این دو طرح (LCSH و FAST) که هر یک برای محیط خاصی به وجود آمده اند، همچون دوقلوهایی می مانند که غیر همسان بوده ولی دارای یک ریشه هستند. بقای یکی مستلزم فنای دیگری نیست و بهترین گزینه، همزیستی مسالمت آمیز آنهاست.











    علی اکبر خاصه
    منابع
    ۱. Chan, Lois M., and Theodora Hodges.”Entering the Millennium: A New Century for LCSH”. Cataloging & Classification Quarterly, vol ۲۹, No. ۱/۲ p.۲۲۵
    ۲. Dean, Rebecca J.”FAST : Development of Simplified Headings for Metadata” Internet Cataloging, vol ۴,No. ۱/۲ pp. ۳۵-۴۷
    ۳. Chan, Lois M. “Subjact Vocabulary for Web Resources”. Retrieved March ۲۰, ۲۰۰۵ from: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۴. O`Neil, E., and Lois Mai Chan “FAST(Faceted Application of Subject Terminology): A Simplified LCSH-based Vocabulary” World Library & Information Congress: ۶۹th IFLA General Conference & council, ۱-۹ August ۲۰۰۳, Berlin. Retrieved Apr ۰۵, ۲۰۰۵ from :
    http;//www.ifla.org/IV/ifla۶۹/papers/۰۱۰e-ONeil Mai-Chan.pdf
    ۵. “Holy Cross, Batman! It`s a Netsl!” Week End Review. Vol ۱۴,No.۲۸(Apr ۱۵,۲۰۰۵)
    ۶.تیلور،آرلین،جی. (۱۳۸۱). سازماندهی اطلاعات.ترجمه محمد حسین دیانی.مشهد:کتابخانه رایانه ای، ص۱۲۰
    ۷. Subject Data in the Metadata Record Recommendations and Rationale: A Report from the ALCTS/SAC/Subcommittee on Metadata and Subject Analysis.(July ۱۹۹۹). Retrieved Apr ۱۰ ۲۰۰۵ from:
    [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] Report.html
    ۸. Vizine-Goetz, D., et al “Vocabulary Mapping for Terminology Services” Journal of Digital Information.vol ۴,No. ۴ .Retrieved May ۲۵, ۲۰۰۵ from:
    http:/jodi.ecs.soton.ac.uk/Articles/v۰۴/i۰۴/Vizine-Goetz/
    ۹. Riemer,John."Dublin Core Presentation(Part ۳)"Catalogers group Minutes. Vol. ۱,No.۱(۲۰۰۱).Retrieved May ۲۵, ۲۰۰۵ from:
    [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۱۰. Library of Congress,Network development and MARC Standards Office.MARC Code List for Geographic Areas Retrieved May ۱۶, ۲۰۰۵ from:
    [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۱۱. O`Neil, Edward T., et al."Form Subdivisions: their Identification and Use in LCSH".۲۰۰۱.Library Resources and Technical Services.vol ۴۵,No. ۴:۱۸۷-۱۹۴.Retrieved March ۱۶, ۲۰۰۵ from:
    http: //www.oclc.org/research/projects/fast/formspaper.doc
    ۱۲. O`Neil, Edward T.[power point presentation]:"FAST".In Cataloging Seminar, Sidney, January ۳۱,۲۰۰۵.Retrieved Apr ۲۷ ۲۰۰۵ from:
    [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۱۳. Changes for Faceted Application of Subject Terminology(FAST) Subject Headings, Proposal ۲۰۲-۱۳ (May ۸,۲۰۰۲).Retrieved May ۲۵,۲۰۰۵ from:
    [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۱۴. OCLC: Online Computer Library Center. "FAST: Faceted Application of Subject Terminology" FAST Home Page. Retrieved May ۲۵,۲۰۰۵ from:
    [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    ۱۵. Mann, Thomas."Is Pre-coordination Unnecessary in LCSH? Are Web Sites More Important to Catalog than Book? A Reference Librarian`s Thoughts on the Future Bibliographic Control (January ۲۰۰۱).Retrieved Apr ۲۲,۲۰۰۵ from:
    [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] paper.html
    ۱. دانشجوی کارشناسی ارشد علوم کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه شیراز
    ۲. Library of Congress Subject Headings
    ۱. Pattern Headings
    ۲. Free Floating Subdivisions
    ۳. Multiple Subdivisions
    ۴. Faceted Application of Subject Terminology
    ۱. Manipulatio
    ۱. Topical
    ۲. Geographic
    ۳. Personal Name
    ۴. Corporate Name
    ۵. Form
    ۶. Chronologica
    ۷. Uniform Titles
    ۸. Meeting Name
    ۱. Geographic Area Codes
    ۲. Item
    ۱.General Subdivisions
    ۱. Period
    ۱. Validation




    کتابداری و اطلاع رسانی

  7. #67
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    میزان رضایت استفاده­کنندگان از کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی ایران در رابطه با منابع موجود و خدمات ارائه شده سال ۱۳۸۳


    به منظور ارزیابی میزان رضایت استفاده کنندگان ازمنابع موجود و خدمات ارائه شده در کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی ایران، در یک مطالعه توصیفی – پیمایشی ۴۰۰ پرسشنامه توسط پژوهشگر، بین استادان و دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری مراجعه کننده به کتابخانه مرکزی توزیع گردید.
























    به منظور ارزیابی میزان رضایت استفاده کنندگان ازمنابع موجود و خدمات ارائه شده در کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی ایران، در یک مطالعه توصیفی – پیمایشی ۴۰۰ پرسشنامه توسط پژوهشگر، بین استادان و دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری مراجعه کننده به کتابخانه مرکزی توزیع گردید. این مطالعه در شهریور و مهرماه ۱۳۸۳ انجام پذیرفت. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه بود. یافته­­های پژوهش نشان داد منابع موجود در کتابخانه مرکزی جوابگوی نیازهای اطلاعاتی مراجعان نیست و به روز نبودن این منابع بیش از تعداد آنها موجب نارضایتی افراد مورد پژوهش می­باشد. ضمناً از منابع موجود نیز به دلیل ناتوانی برخی ازاعضای هیئت علمی و دانشجویان در انجام جستجوهای رایانه ای و یا دسترسی به منابع الکترونیک و احتمالاً دریافت نکردن کمک کافی، استفاده بهینه نمی­شود. لذا به منظور ارتقای بهره­وری در کتابخانه مرکزی و جلب رضایت مراجعه کنندگان، توصیه می­شود ضمن اصلاًح فرایندهای کاری، دوره­های کوتاه مدت آموزشی برای اعضای هیئت علمی و دانشجویان و در زمینه آشنایی با منابع و امکانات موجود در کتابخانه و چگونگی جستجوهای رایانه ای برگزار گردد. همچنین، آموزش کتابداران و دستیاران آنها در کمک رسانی مؤثرتر به استادان و دانشجویان در زمینه جستجوهای رایانه ای توصیه می گردد.
    ● مقدمه
    نیازهای اطلاعاتی روزافزون جامعه دانشگاهی و لزوم دستیابی به اطلاعات مناسب در زمان مناسب، بویژه در عصر انفجار اطلاعات، ضرورت بررسی وضعیت کتابخانه های دانشگاهی را ایجاب می نماید. ارزشیابی کتابخانه ها از دهه ۱۹۸۰ میلادی به عنوان ابزار تصمیم گیری برای رشد وضعیت کتابخانه ها آغاز شد و در حال حاضر ارزیابی عملکرد یکی از وجوه مدیریت کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی به شمار می آید.
    ارزیابی تنها ابزاری است که قادر است عملکرد سیستم و افزایش توانایی آن را مورد سنجش قرار دهد و نسبت به استفاده بهینه از آن اطمینان حاصل نماید. چنین کاری هم برای مدیران سازمانها و هم برای استفاده کنندگان از خدمات، حایز اهمیت است. دلیل اصلی ارزیابی عملکرد کتابخانه، نزدیک شدن به هدفهای غایی یعنی تأمین رضایت کاربران و افزایش کارایی و اثر بخشی عملیات کتابخانه می باشد(علومی، ۱۳۷۶). ارتجائی (۱۳۷۲) در مطالعه ای که بر روی میزان رضایت مراجعان از خدمات کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی ایران انجام داد، نشان داد که رابطه ای معنادار میان رضایت مراجعان از کتابخانه و نحوه برخورد کتابداران وجود دارد. قربانی (۱۳۷۸) نیز در تحقیق خود میزان رضایت مراجعان از خدمات کتابخانه مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران را مورد بررسی قرار داد. این پژوهش نشان داد که پاسخگویان از روزآمد بودن منابع، غنی بودن مجموعه کتابخانه، مقررات استفاده از خدمات امانت بین کتابخانه ای، کافی بودن نور، روشنایی وسکوت کتابخانه، کافی بودن نسبت فضای مطالعه نسبت به مراجعان و مقررات امانت کتاب عمدتاً راضی بودند، اما از جنبه های دیگر مانند خدمات امانت، دانش و تجربه کتابداران در کمک به مراجعان ، برخورداری از سیستم سرمایشی و گرمایشی مناسب، ساعت کار کتابخانه، منابع رایانه ای موجود در کتابخانه، تعداد رایانه ها، ارائه خدمات تکثیر و مطلّع ساختن مراجعان از آخرین منابع و مدارک موجود، رضایت چندانی نداشتند.
    درودی (۱۳۷۷) نیز در پژوهش خود تحت عنوان میزان رضایت دانشجویان خارجی و ایرانی دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) از کتابخانه مرکزی، نشان داد که دانشجویان خارجی نسبت به دانشجویان ایرانی رضایت بیشتری از خدمات کتابخانه داشتند. در مجموع، رضایت دانشجویان از کلیه خدمات کتابخانه متوسط بود. به نظر دانشجویان، مؤثرترین عامل در بهبود خدمات کتابخانه، افزایش تعداد کتابها و نشریات تخصصی مرتبط با رشته آنها و سپس افزایش کتابدار متخصص بود. کمبود نسخه های کتابهای پراستفاده و پایین بودن میزان ارتباط کتابها با رشته تحصیلی، از جمله مشکلات اصلی محسوب می شد. به نظر پاسخگویان، کتابهای لاتین موجود پاسخگوی نیازهای آنان نیست و دانشجویان خارجی رضایت بیشتری نسبت به دانشجویان ایرانی از خدمات کتابخانه دارند.
    مطالعه طبسی (۱۳۷۷) درباره نگرش اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی زاهدان پیرامون عملکرد کتابخانه های وابسته به دانشگاه، نشان داد که ۸۴% افراد، حجم منابع کتابخانه محل خدمت خود را در حد متوسط تا خوب ارزیابی نمودند و بیش از ۹۰% آنان از کیفیت خدمات ارائه شده از سوی این کتابخانه ها راضی بودند. بیش از۹۰% پاسخگویان نیز کمک کتابداران کتابخانه محل خدمت خود را در دستیابی به اطلاعات مورد نیاز مؤثر می دانستند و بیش از ۸۰% این افراد کیفیت نظافت ، صندلی و نور کتابخانه را درحد متوسط ارزیابی کردند. در مطالعه ای که موسوی شوشتری (۱۳۸۳) بر روی میزان رضایت استفاده کنندگان از خدمات کتابخانه مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران انجام داد، به این نتیجه رسید که میزان آگاهی مراجعه کنندگان نسبت به خدمات کتابخانه مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران در سطح پایینی می باشد، اما میانگین رضایت آنها از خدمات ارائه شده در سطح بالایی بود. همچنین، میانگین کلی برآورده شدن نیازهای اطلاعاتی مراجعه کنندگان از منابع اطلاعاتی کتابخانه این مرکز در حد متوسط بود. ده سال پس از مطالعه ارتجایی(۱۳۷۲) بررسی رضایت استفاده کنندگان از کمیّت و کیفیت منابع و خدمات ارائه شده توسط کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی ایران موجه می نمود. لذا امید است پژوهش حاضر جوابگوی این مهم باشد.
    هدف اصلی پژوهش حاضر، تعیین میزان رضایت مراجعان کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی ایران نسبت به کمیّت و کیفیت منابع موجود و انواع خدمات ارائه شده توسط کتابخانه مرکزی است.
    هدفهای فرعی این پژوهش عبارتند از:
    ▪ بررسی میزان رضایت استفاده کنندگان از برخورد کمک کتابداران کتابخانه مرکزی
    ▪ تعیین میزان رضایت استفاده کنندگان در مؤثر بودن رجوع به کتابداران به هنگام نیاز
    ▪ تعیین میزان رضایت استفاده کنندگان از سرعت بازیابی اطلاعات در بخشهای مختلف
    ▪ بررسی میزان رضایت استفاده کنندگان از قوانین و مقررات کتابخانه مرکزی
    ▪ تعیین میزان رضایت استفاده کنندگان از امکانات فیزیکی (رایانه، چاپگر وامکانات تکثیر) موجود درکتابخانه مرکزی
    ▪ شناسایی روش دسترسی پاسخگویان به منابع کتابخانه ومشکلات موجود در استفاده از رایانه جهت بازیابی اطلاعات
    ▪ تعیین میزان آشنایی پاسخگویان با مقررات کتابخانه و منابع تخصصی مربوط به رشته تحصیلی­ خود.
    ● روش پژوهش
    این پژوهش از نوع توصیفی ـ پیمایشی است. جامعه مورد پژوهش را اعضای هیئت علمی و دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری کلیه دانشکده های دانشگاه علوم پزشکی ایران که در زمان پژوهش به کتابخانه مرکزی مراجعه نموده­اند، تشکیل می­دهد. حجم نمونه با استفاده از فرمولهای آماری[۳] ، ۳۸۴ نفر برآورد شد که از بین مراجعان کتابخانه طی ۵ هفته، در شهریور و مهر ماه ۱۳۸۳ انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه بود. در طراحی پرسشنامه، از الگوهای موجود در پایان نامه های مشابه (درودی، ۱۳۷۷) استفاده و سعی گردید سئوالها با ویژگیهای خاص کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی ایران تطبیق داده شود، به طوری که پرسشها با هدفهای مطالعه حاضر مطابقت داشته باشد. در این پرسشنامه علاوه بر سؤالهای مربوط به مشخصاًت فردی مراجعان، سؤالهایی برای تعیین نظرهای آنها در رابطه با کمیّت و کیفیت منابع موجود و انواع خدمات طرح شده است. در این پرسشنامه، از مقیاس پنج درجه ای لایکرت استفاده شده است، به طوری که بسیار ناراضی = ۱ و بسیار راضی = ۵ بود و دو گزینه «استفاده نکرده ام» و «اطلاعی ندارم» نیز به گزینه های قبل اضافه گردید.
    ● یافته های تحقیق
    از۴۰۰ پرسشنامه توزیع شده، ۳۷۰ مورد پاسخ داده شد که از میان، ۸/۱۶% پاسخ دهندگان را اعضای هیئت علمی و ۲/۸۳% را دانشجویان مقاطع دکتری و کارشناسی ارشد تشکیل می داد. ۵/۶۵% پاسخگویان دارای مدرک دکتری و مابقی (۵/۳۴%) دارای مدرک کارشناسی ارشد بودند. دلایل اصلی مراجعه این افراد به کتابخانه مرکزی، به ترتیب عبارت بود از :
    ▪ استفاده از اینترنت
    ▪ استفاده از نشریات ادواری
    ▪ استفاده از سالن مطالعه و بخش مخزن
    ▪ استفاده از بخش مرجع، بخش سمعی و بصری و سایر موارد.
    یافته­های پژوهش نشان می دهد عمده پاسخگویان، از کیفیت منابع کتابخانه مرکزی رضایت چندانی نداشته و آن رادر حد بسیار کم تا متوسط ارزیابی نموده و ۴۲% حجم منابع موجود در کتابخانه ( یعنی کتابهای لاتین، نشریه های لاتین، کتابهای فارسی و عربی، نشریه های فارسی، مواد سمعی و بصری و اینترنت را در حد بسیار کم تا متوسط ارزیابی نمودند .
    بخش دیگر یافته های تحقیق نشان داد که در کل، پاسخگویان ابتدا روش رجوع به قفسه ها و در درجات بعد به ترتیب رجوع به کتابدار، رایانه و برگه دان را برمی گزینند. به علاوه، بیشتر پاسخگویان رجوع به کتابداران را مؤثر می دانستند .
    عمده ترین مشکلات پاسخگویان در بازیابی رایانه ای اطلاعات، به ترتیب عبارت بود از:
    ۱) ناآشنایی پاسخگویان با شیوه­های جستجو
    ۲) موجود نبودن اطلاعات بازیابی شده در کتابخانه
    ۳) پیچیدگی برنامه­های رایانه ای
    ۴) مطابقت نداشتن اطلاعات موجود در رایانه با منابع موجود در کتابخانه
    ۵) کمبود رایانه
    ۵۹% پاسخگویان از سرعت بازیابی اطلاعات در بخش اینترنت رضایت کامل داشتند اما در بخش­های دیگر مانند امانت، نشریات، مرجع و سمعی ـ بصری، بین ۴۲ الی ۳/۴۷% پاسخگویان احساس رضایت نموده اند
    و نیز یافته های تحقیق نشان داد که ۷/۱۴% پاسخگویان میزان آشنایی خود را با مقررات منابع مرجع، ضعیف ، ۴/۳۱% متوسط و ۸/۵۳% خوب ارزیابی کردند. به طور کلی ۷/۴۷ الی ۲/۶۴% پاسخگویان میزان آشنایی خود را با مقررات کتابخانه خوب تا بسیار خوب توصیف نموده اند که بالاترین درصد آن به شرایط عضویت و پایین­ترین آن مربوط به آشنایی با مقررات نشریات و پایان­نامه­ها می شود .
    بخش دیگر یافته های تحقیق نشان می دهد که پاسخگویان میزان آشنایی خود را با منابع تخصصی مربوط به رشته تحصیلی خود در حد بالایی نمی دانند. به علاوه، ۵۳% پاسخگویان از امکان تهیه کپی از مقالات رضایت داشتند، اما رضایت آنها از انواع دیگر خدمات در سطح پایینی بود و تنها ۴/۲۰ الی ۷/۳۱% پاسخگویان از این خدمات رضایت داشتند.
    به طور کلی، بین ۱/۲۸ الی ۶/۵۵% پاسخگویان از خدمات مختلف بخش اینترنت رضایت داشتند. بالاترین درصد رضایت مربوط به امکان جستجوی شخصی در بایگانی ها بود.
    میزان رضایت پاسخگویان از خدمات بخش امانت کم و درصد افرادی که از خدمات این بخش رضایت کامل داشتند بین ۲/۷ الی ۷/۱۱% در نوسان بود .
    درصد پاسخگویانی که از خدمات بخش مرجع رضایت کامل داشتند بین ۳/۱۲ الی ۳/۳۹% در تغییر بود. بالاترین میزان رضایت پاسخگویان مربوط به کمک در یافتن اطلاعات موجود و کمترین میزان متعلق به اطلاع رسانی نسبت به سمینارها بود.
    بین ۴ الی ۷/۳۹% پاسخگویان از خدمات مختلف بخش سمعی – بصری رضایت داشتند. البته در مورد خدمات مختلف این بخش، ۹/۶۰ الی ۳/۶۸% پاسخگویان اظهار نموده اند که از خدمات بخش سمعی ـ بصری استفاده نکرده و یا از آن اطلاعی ندارند.
    ● بحث
    نتایج این مطالعه نشان داد که اکثر پاسخگویان حجم منابع کتابخانه را در پاسخگویی به نیازهای اطلاعاتی خود ناکافی دانسته و رضایتی در حد بسیار کم تا متوسط داشتند. میزان رضایت پاسخگویان از حجم مجموع منابع مانند کتابها و نشریات لاتین و اینترنت نسبت به منابع دیگر بیشتر می­باشد.
    در پژوهش ارتجائی (۱۳۷۲)، ۲۵% مراجعان از حجم کتابها کاملاً رضایت داشتند و ۲۰% کاملاً ناراضی بودند .پاسخگویان این پژوهش، مهمترین مشکل کتابها را قدیمی­­ بودن آنها و کمبود کتابهای فارسی و لاتین ذکر کرده بودند. این مورد تا حد زیادی با یافته­های ارتجائی (۱۳۷۲) مطابقت و همخوانی دارد.
    در پژوهش مهراد و جهانیان (۱۳۸۳) نیز که به بررسی میزان رضایت مراجعان از خدمات کتابخانه و مراکز اطلاع رسانی صنعت نفت تهران پرداخت، بیشترین دلایل نارضایتی استفاده کنندگان از کمبود منابع بخش مرجع، نبود پایگاههای اطلاعاتی (سی دی های فارسی و لاتین)، در دسترس نبودن اطلاعات به صورت الکترونیکی، کمبود نشریه های ادواری و پاسخگو نبودن آنها به نیاز مراجعان گزارش شده است. بر این اساس، کمبود منابع یکی از خاستگاههای نارضایی در کتابخانه های متفاوت است.
    عمده پاسخگویان پژوهش حاضر از کیفیت روزآمدی منابع رضایتی در حد کم تا متوسط داشتند: در مورد کتابهای لاتین ۵/۲۶% پاسخگویان ناراضی ۸/۴۳% رضایتی در حد متوسط داشتند. از نشریات لاتین ۱/۲۵% پاسخگویان ناراضی و ۲/۴۶% رضایت متوسط داشتند. ۳/۴۰% از پاسخگویان از کتابهای فارسی و عربی ناراضی و ۵/۴۲% رضایت متوسط داشتند. در مقام مقایسه، میزان رضایت نسبت به روزآمد بودن منابع اینترنت از همه بیشتر می باشد (۴۲%) و در درجه بعد، نشریات فارسی قرار دارد. پایین ترین میزان رضایت (۲/۱۷%) از روزآمدی مواد سمعی و بصری و نیز نشریه های فارسی بود. میزان رضایت مراجعان از حجم منابع موجود در کتابخانه مرکزی ۷/۴۳% و روزآمدی آنها ۱/۱۷% بود. واضح است که تغییر و تحولات فزاینده در دنیای علم و فناوری، روز­آمد بودن منابع کتابخانه را به صورت یک ضرورت انکارناپذیر در آورده که لازم است به طور جدی­تر نسبت به آن چاره اندیشی شود.
    مهم ترین دلیل مراجعات به کتابخانه، دسترسی به اینترنت است. استفاده از نشریات، مخزن و یا سالن مطالعه در اولویتهای دوم و سوم قرار دارند. در پژوهش ارتجائی (۱۳۷۲) بیشترین هدف مراجعه به کتابخانه، جستجوی اطلاعات عنوان گردیده­ بود (در درجه اول تهیه مقالات علمی و در درجه دوم دسترسی به پایان نامه­ها) البته این پژوهش در سال ۱۳۷۲ انجام گردیده که کتابخانه مرکزی دانشگاه به شبکه اینترنت مجهز نبوده ­اند.
    اکثر پاسخگویان، مراجعه شخصی به بخشها و قفسه های امانت کتابها، نشریات، مرجع و پایان­نامه­ها را ترجیح داده و رجوع به کتابدار، رایانه و برگه­دان را در اولویتهای بعدی خود قرار می دادند. اما در بخش سمعی و بصری و اطلاع رسانی، اولویت اول رجوع به کتابدار بود. احتمالاً به این دلیل که در بخش سمعی ـ بصری استفاده­کنندگان مجبورند برای گرفتن اطلاعات و دسترسی به منابع این بخش بیشتر به کتابداران مراجعه ­نمایند. بیشتر پاسخگویان رجوع به کتابداران برای دستیابی به اطلاعات را مؤثر دانسته و علاوه بر آن از برخورد کتابداران راضی می باشند: در بخش امانت کتاب ۳/۶۶%، بخش مرجع ۴/۶۵%، بخش سمعی و بصری ۷/۶۳% و بخش اینترنت ۶۶% پاسخگویان از رفتار کتابداران رضایت زیاد تا بسیار زیاد داشتند. در حالی که یافته­های ارتجائی (۱۳۷۲) نشان داد که ۳۰% از مراجعان از رفتار کتابداران بسیار راضی، حدود نیمی راضی و کمتر از ۲۰% ناراضی و یا تا حدی راضی بودند. از خدمات ارایه شده در بخش نشریات، پاسخگویان در کل رضایت چندانی نداشتند.
    کمترین میزان رضایت در زمینه امکان تهیه کپی از مقاله ها و تهیه کپی از مقاله های سایر کتابخانه­های داخلی و خارجی ابراز شده است. پاسخگویان از اطلاع رسانی کتابخانه در زمینه مقاله ها و نشریه های فارسی هم رضایت پایینی داشتند. این بدان معناست که کتابخانه مرکزی کمک زیادی به استادان و دانشجویان در رابطه با تهیه مقاله ها از سایر کتابخانه­های خارجی و داخلی نمی­نماید یا حداقل نمی­تواند نیازهای اکثر آنها را بر آورده نماید.
    پاسخگویان از خدمات ارائه شده در بخش اینترنت توسط کتابداران نسبتاً راضی بودند. خدمات مورد سنجش عبارت بودند از: آموزش نحوه استفاده از اینترنت، آموزش جستجوی اطلاعات، کمک جهت بازیابی اطلاعات، امکان ضبط اطلاعات روی دیسکت، امکان جستجوی شخصی در بایگانی ها و امکان چاپ اطلاعات درخواستی.
    بیشترین رضایت پاسخگویان (۹/۵۷%) ازامکان چاپ اطلاعات درخواستی بود و کمترین رضایت (۱/۲۸%) مربوط به آموزش استفاده از اینترنت بود. بیش از نیمی از استفاده کنندگان خدمات مرجع، رضایتی در سطح متوسط تا بسیار کم داشتند.
    بین ۴ الی ۷/۳۹% پاسخگویان از خدمات مختلف بخش سمعی و بصری راضی، ۱۵ تا ۲/۲۴% ناراضی، بین ۴۰ تا ۴۶% از این خدمات استفاده نکرده و ­۲۰ تا ۵/۲۲% هم گزارش نموده اند که اطلاعی از این خدمات ندارند. به طور کلی، عمده پاسخگویانی که از خدمات سمعی ـ بصری استفاده کرده اند ناراضی بوده و یا رضایتی در سطح متوسط داشتند که نشانگر آن است که استفاده­کنندگان انتظارهای بالاتری از مسئولان این بخش دارند. به نظر می­رسد عمده نارضایتی پاسخگویان بر روی آموزش استفاده از اینترنت، آموزش جستجوی اطلاعات و کمک جهت بازیابی اطلاعات توسط کتابداران و کمک کتابداران باشد. در مورد امکان ضبط اطلاعات روی دیسکت ۵/۴۸% پاسخگویان راضی بودند و به نظر می­رسد مشکل عمده­ای برای پاسخگویان نباشد. این یافته­ها نشان می­دهد عمده مشکل پاسخگویان ناتوانایی استفاده از اینترنت و جستجوی اطلاعات باشد و چون کمک کافی از کتابداران دریافت نمی­کنند، این عامل موجب نارضایتی آنها می­گردد. بدون شک، مهارت استفاده­کنندگان در استفاده از اینترنت و جستجو­های رایانه ای متفاوت می­باشد و برخی از جستجوها،کمک کتابداران حرفه­ای را در این زمینه طلب می­نماید که احتمال می­رود بخشی از نارضایتی به دلیل دریافت نکردن یا ناکافی بودن کمک دریافت شده از کتابداران در زمینه­های ذکر شده باشد.
    در بررسی رضایت مراجعان از خدمات بخش امانت، درصد افراد راضی از ۷ تا ۲۰% در نوسان بود. بیشترین نارضایتی پاسخگویان به خدماتی چون کمک در بازیابی اطلاعات از طریق رایانه و برگه­دان مربوط بود. بعد از این مورد، بیشترین نارضایتی به تمدید تلفنی و سپس به امکان ضبط اطلاعات روی دیسکت مربوط می­شد. با توجه به اولین مشکل اعضای هیئت علمی و دانشجویان در این بخش، کمک رسانی بیشتر یا بهتر کتابداران در این زمینه ضروری به نظر می رسد. در پژوهش ارتجائی (۱۳۷۲) نیز بیش از ۵۰% مراجعان از برگه­دان استفاده نمی­کردند که دلیل عمده آن آشنا نبودن این افراد با روش استفاده از برگه­دان بیان شده بود. ناآشنایی با شیوه های جستجو، مطابقت نداشتن اطلاعات موجود در رایانه با منابع موجود در کتابخانه و کمبود رایانه، به ترتیب مهم ترین مشکلات پاسخگویان در استفاده از رایانه برای بازیابی اطلاعات بود. موجود نبودن اطلاعات بازیابی شده در کتابخانه و پیچیدگی برنامه­های رایانه ای برای جستجو، از جمله مشکلات بعدی پاسخگویان ذکر شده بود. در پژوهش موسوی شوشتری (۱۳۸۳) نیز یکی از دلایل نارضایتی استفاده کنندگان کمبود رایانه و آموزش ندیدن مراجعان برای جستجوی منابع مورد نیاز، عنوان گردیده است.
    بین ۴۲ تا ۵۹% پاسخگویان از سرعت بازیابی اطلاعات در بخشهای مختلف کتابخانه راضی بوده و بین ۳/۳۳ تا ۷/۳۷% آنها رضایت متوسط داشتند. بالاترین درصد افراد ناراضی در رابطه با سرعت بازیابی اطلاعات، به بخش سمعی و بصری مربوط می­شد که ۲/۲۳% پاسخگویان را شامل می گردید.
    ۷/۴۷ تا ۲/۶۴% پاسخگویان میزان آشنایی خود با مقررات کتابخانه را در سطح خوب ارزیابی نموده ­بودند که شامل شرایط عضویت (۲/۶۴%)، ساعت کار کتابخانه (۱/۵۸%)، تعداد و مدت امانت کتاب (۴۵%)، جریمه تأخیری (۵/۴۵%)، کپی (۳/۵۱%)، پایان نامه (۲/۴۹%)، نشریات (۷/۴۷%) و منابع مرجع (۸/۵۳%) بود. بیشترین درصد نارضایتی (۲۹/۲۵%) در زمینه تعداد و مدت امانت کتاب بود. شاید بتوان با مطالعه و بررسی این مورد، میزان رضایت دانشجویان و استادان را افزایش داد. در پژوهش ارتجائی (۱۳۷۲)، ۴۱% پاسخگویان از مقررات امانت کتاب در کتابخانه مرکزی ناراضی بودند و مهم ترین دلیل این نارضایتی آنها اجبار در به ودیعه گذاشتن کارت دانشجویی در موقع امانت بود.
    بین ۱۵.۳ تا ۴۴% پاسخگویان میزان آشنایی با منابع تخصصی رشته خود را «زیاد» تا «بسیار زیاد» گزارش نموده بودند که به تفکیک نوع منبع شامل کتب لاتین ۲۸%، نشریه های لاتین ۳/۲۹%، نشریه های فارسی ۲۸%، کتابهای فارسی ۴۴%، پایان­نامه­ها ۲۳%، اسناد و مدارک ۳/۱۵%، مواد سمعی و بصری ۲/۱۷% و اینترنت ۵/۳۵% می باشد.
    ● نتیجه­گیری
    جدا از نارضایتی استادان و دانشجویان در زمینه کمیّت و کیفیت منابع و نیز کمیّت و کیفیت برخی از خدمات ارائه شده توسط کتابخانه مرکزی که در این پژوهش مشهود می­باشد، عدم بهره­گیری برخی از استادان و دانشجویان از کلیه منابع و امکانات موجود در کتابخانه مرکزی (به دلیل نداشتن مهارت و یا دانش لازم )، به سهم خود موجبات کاهش بهره­وری کتابخانه مرکزی را فراهم ساخته که امید است با برنامه­ریزیهای اصولی از منابع علمی، انسانی، مواد و تجهیزات موجود در کتابخانه به بهره­وری بالاتری دست یافت. البته، باید توجه داشت بخشی از کاستیهای موجود که موجبات کاهش بهره­وری در کتابخانه مرکزی دانشگاه مورد مطالعه را فراهم می آورد، متوجه کمیّت و کیفیت و خدمات ارائه شده در کتابخانه است. بخش دیگر به استفادة بهینه مراجعان از منابع موجود مربوط می باشد که در مورد آن ­باید چاره­اندیشی شود تا هم بهره­وری سازمانی و هم رضایت مشتریان در این واحد دانشگاهی، بیش از پیش ارتقا یابد.











    دکتر پوران رئیسی[۱]
    عزت ابراهیمی[۲]
    منابع
    ـ ابوت، کریستین . سنجش عملکرد در خدمات کتابداری و اطلاع رسانی ، ترجمه علیرضا بهمن آبادی (۱۳۷۷)، تهران: مرکز اطلاع رسانی و خدمات علمی جهاد سازندگی.
    ـ ارتجائی، سوسن (۱۳۷۲). «بررسی رضایت مراجعان از خدمات کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی ایران«. پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی.
    ـ درودی، فریبرز. «بررسی میزان رضایت دانشجویان از خدمات کتابخانه مرکزی دانشگاه بین المللی امام خمینی». پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه آزاد اسلامی، ۱۳۷۷.
    ـ طبسی، محمد علی (۱۳۷۶). «بررسی نگرش اعضا هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی زاهدان نسبت به عملکرد کتابخانه های وابسته». پایان نامه کارشناسی ارشد رشته کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، دانشکده مدیریت واطلاع رسانی پزشکی.
    ـ علومی، طاهره (۱۳۷۶). «اداره کتابخانه» تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی:انتشارات سمت.
    ـ قربانی، نسرین (۱۳۷۸). «بررسی میزان رضایت مراجعان از خدمات کتابخانه مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران». پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی، دانشگاه تهران.
    ـ محمدی، محمد (۱۳۷۵). «بررسی رضایت مراجعان(دانشجویان کارشناسی ارشد)از خدمات کتابخانه های دانشگاه آزاد اسلامی مستقر در تهران( غیر پزشکی)». پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری، دانشگاه آزاد اسلامی.
    ـ موسوی، شوشتری مژگان (۱۳۸۳). "رضایت استفاده کنندگان از خدمات کتابخانه مرکز اطلاعات و مدراک علمی ایران". فصلنامه اطلاع رسانی: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران، دوره۱۸، شماره۳ و ۴(بهار و تابستان).
    ـ مهراد، جعفر و محمد علی جهانیان (۱۳۸۳). «میزان رضایت مراجعان از خدمات کتابخانه و مراکز اطلاع رسانی صنعت نفت تهران». فصلنامه کتابداری و اطلاع سانی پزشکی، جلد۷ ، شماره۲.
    - Grace C., ling C. Y. and Chun lam l. M. (۱۹۸۴). Information-Seeking Behavior of Health Professional in Hong Kong: a survey of thirthy-seven hospitals. Bull Med Lib Ass, vol, ۱. pp. ۳۸۲- ۳۹۲.
    ۱. استاد­یار دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی.
    ۲. دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت خدمات بهداشت.
    ۱. با ، ،




    کتابداری و اطلاع رسانی

  8. #68
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    مجله های علمی دسترسی آزاد و الگوهای مالی نشر آنها


    این مقاله ابتدا به مرور بحران کنونی تهیة نشریه های علمی و پژوهشی در کتابخانه های دانشگاهی و تخصصی که با مشکل افزایش هزینة اشتراک نشریه های ادواری مواجه هستند، می پردازد.








    ۲
    ۱

















    این مقاله ابتدا به مرور بحران کنونی تهیة نشریه های علمی و پژوهشی در کتابخانه های دانشگاهی و تخصصی که با مشکل افزایش هزینة اشتراک نشریه های ادواری مواجه هستند، می پردازد. سپس پیش زمینة ظهور نشریه های علمی رایگان موسوم به «مجله های دسترسی آزاد» را مورد بررسی قرار داده و به بحث در مورد الگوهای رایج برای تأمین مالی این شیوة نشر می پردازد. هدف نشریه های دسترسی آزاد که عموماً به صورت الکترونیکی منتشر می شوند این است که مقاله های علمی را به صورت رایگان در دسترس همگان قرار دهند. در الگوی سنتی، هزینه نشر یک نشریه از طریق حقّ اشتراک تأمین می شود. در عوض، مجله های دسترسی آزاد تلاش می کنند تا هزینة نشر خود را از مجرایی غیر از گرفتن حق اشتراک، از خوانندگان تأمین کنند. از شیوه های رایج مورد استفادة این مجله ها برای تأمین هزینه، می توان به گرفتن پول از مؤلفان برای نشر مقاله های آنان، درج آگهی تبلیغاتی، و یا جلب حمایت سازمانها و مؤسسات حامی پژوهش و نشر اشاره کرد. اگر چه تردیدهای بسیاری در مورد موفقیت این الگوی نشر مجله های علمی در دراز مدت وجود دارد، اما تعداد این مجله ها در حال حاضر رو به افزایش است و این می تواند دلیلی بر امکان همزیستی مجله های دسترسی آزاد در کنار مجله های سنتی باشد.
    ● مقدمه
    تا پیش از قرن هفدهم میلادی، ارتباط علمی میان دانشمندان عموماً بر مکاتبه های شخصی متکی بود. در کنار کتاب که دستاوردهای درازمدت دانشمندان را به کندی به دیگران انتقال می داد، ارتباطات فردی و مکاتبه های شخصی، فرایند بهتری برای آگاهی سریع دانشمندان از فعالیتها و دستاوردهای یکدیگر به شمار می رفت. اما بتدریج بر شمار دانشمندان افزوده شد. پژوهشگران علاقه مند به رسمیت شناخته شدن از سوی همتایان خود، خواهان ارائه راهکاری برای ایمن ساختن اندیشه های خود از سرقت، و نیز مجرایی برای مطلع شدن از اخبار و دستاوردهای علمی حوزه خود بودند. شیوة سنتی ارتباط علمی، جوابگوی این نیازها نبود. در چنین بستری بود که نشریه های علمی پا به عرصه حیات نهادند و نیز انجمنهای علمی بتدریج شکل گرفته و گسترده شدند. اولین نشریة علمی، هفته نامه ای بود به نام «مجله دانشوران»[۳] که در پنجم ژانویه سال ۱۶۶۵ در فرانسه منتشر شد و از سال ۱۸۱۶ نام آن تغییر یافت (فتاحی و منصوریان,۱۳۸۱، ص۱۴). این نشریه در ابتدا صرفاً سیاهه ای از کتابهای مهم بود. اما اولین نشریه علمی به معنای صحیح تر مجلة Philosophical Transactions of Royal Society بود که در ششم مارس ۱۶۶۵ در انگلستان منتشر شد. انتشار هر دو نشریه مذکور هنوز ادامه دارد (Brown & Smith, ۱۹۸۰, p. ۴).
    از سال ۱۶۶۵ که می توان آن را آغاز رسمی ارتباطات علمی به شیوه مدرن نامید، پیوسته بر تعداد دانشمندان، مقاله ها و نشریه های علمی افزوده شده است (Tenopir & King, ۲۰۰۰). افزایش چشمگیر انجمنهای علمی، بهبود خدمات پستی و نیز توسعه علوم و تقسیم آنها به زیرشاخه های متعدد طی سده های بعد، تأثیر بسزایی بر رشد تعداد نشریه های علمی داشت. هم اکنون انتشار نشریه های علمی تکامل یافته و به بلوغ رسیده است. امروزه شاهد نشر هزاران نشریه علمی ـ تخصصی در حوزه های مختلف علمی هستیم. انتشار مجله های علمی جدید پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت و تا سال ۱۹۹۴ روند صعودی داشت به طوری که تنها در این سال ۱۰۵۰ عنوان به جمع نشریه های علمی افزوده شد. پس از آن، این روند سیر نزولی یافته است. در حال حاضر (شهریور ۱۳۸۴) تعداد نشریه های ادواری که تحت عنوان «علمی ـ دانشگاهی» در پایگاه اولریخ فهرست شده اند، به ۵۳۶۹۲ عنوان می رسد که از این میان ۲۳۱۸۱ عنوان از نوع «مجله» هستند و از میان این مجله ها نیز ۷۳۷۲ عنوان به صورت آنلاین قابل دسترس می باشند. نشریه ها از ۱۸۰۰ میلادی تاکنون دارای رشد ثابت ۴۶/۳ درصدی بوده اند (Mabe, ۲۰۰۳, p. ۱۹۶).
    این روند افزایش تعداد دانشمندان، مقاله ها و مجله ها به مدت سه سده ادامه یافت، تا اینکه در نیمه دوم قرن بیستم نشانه های بحران بتدریج ظهور کرد. با وجود رشد متون علمی و تعداد دانشمندان که متقاضی دسترسی به این متون بودند، بودجه کتابخانه ها از رشد کافی برخوردار نبود و بسیاری شروع به لغو اشتراک برخی نشریه های خود کردند. این وضعیت در متون کتابداری و اطلاع رسانی به «بحران نشریه ها» معروف است (Manna, ۲۰۰۳). مقاله حاضر با توضیح بحران موجود در بازار مجله های علمی بویژه از منظر کتابداران و متخصصان اطلاع رسانی، سعی خواهد کرد نشر مجله های علمی رایگان موسوم به «مجله های دسترسی آزاد» را به عنوان یکی از راهکارهای به کارگرفته شده برای فایق آمدن بر این بحران و تسهیل ارتباطهای علمی تشریح نماید. روشهای مورد استفاده برای تأمین مالی این شیوة نشر مجله های علمی و چشم اندازهای آینده آنها نیز در بخشهای بعدی مقاله مورد بحث قرار می گیرند.
    ● بحران نشریه های علمی
    طی سالهای اخیر، مطالب بسیاری در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی درباره بحران نشریه ها منتشر شده است (برای نمونه نگاه کنید به: Geleijnse, ۱۹۹۹; Manna, ۲۰۰۳; Macgregor, ۲۰۰۵). این بحران که به مشکل فراروی کتابخانه های دانشگاهی و تخصصی برای اشتراک نشریه های علمی اشاره دارد، دارای دلایل مختلفی است و در حقیقت معرّف شکاف موجود میان میزان منابعی است که کتابخانه ها قادر به تهیه آنها هستند و میزان منابعی که پژوهشگران نیاز دارند. جوهره این بحران این است که از یک سو حجم مقاله ها و مجله های علمی و هزینه اشتراک نشریه های علمی افزایش یافته و می یابد و از سوی دیگر کتابخانه های دانشگاهی و تخصصی با بودجه محدود و انتظارهای رو به افزایش مراجعان برای تدارک نشریه های علمی بیشتر، مواجه هستند. در نتیجه، بیم آن می رود که کتابخانه ها قادر به همگامی با مخاطبان خود و برآوردن نیازهای اطلاعاتی آنان که همانا وظیفه اصلی کتابخانه هاست نباشند و این شکاف روز به روز عمیق تر شود.
    آمار انجمن کتابخانه های پژوهشی آمریکا (ARL) نشان می دهد که در فاصله سالهای ۱۹۸۶ تا ۲۰۰۳، در حالی که شاهد افزایش ۲۶۰ درصدی هزینه اختصاص یافته به نشریه ها در کتابخانه ها هستیم، میزان نشریه های خریداری شده تا سال ۲۰۰۱ تقریباً سیر نزولی داشته و پس از آن قدری افزایش یافته است. میزان نشریه های خریداری شده در سال ۲۰۰۱ حدود ۵ درصد کاهش داشته است (ARL, ۲۰۰۳).کاهش هزینه یک واحد نشریه در سال ۲۰۰۱ به این علت است که در این سال ناشران بیشتری اقدام به ارائه اشتراک الکترونیک دسته جمعی نشریه های خود در قالب قراردادهای معروف به «قرارداد بزرگ» (Big Deal) نمودند(توضیح این قراردادها در ادامه ارائه می شود). همچنین، آمار نشان می دهد که هزینه صرف شده برای نشریه های الکترونیکی در کتابخاهای دانشگاهی آمریکا در فاصله سالهای ۱۹۹۴ تا ۲۰۰۳ بیش از هجده برابر شده است که نشان دهنده روند رو به افزایش گرایش کتابخانه ها به اشتراک نسخه الکترونیکی نشریه ها و نیز روند رو به افزایش هزینه اشتراک نشریه هاست (Young & Kyrillidou, ۲۰۰۴). در انگلستان نیز در حالی که در سالهای اخیر سهم ادواریها از بودجه کتابخانه های دانشگاهی حدود ۵۰ درصد افزایش یافته، اما کتابخانه ها نتوانسته اند تعداد نشریه های مورد اشتراک خود را ثابت حفظ کنند واین تعداد کاهش یافته است (House of Commons, ۲۰۰۴). این وضعیت قاعدتاً در سایر کشورها که اقتصاد ضعیف تری دارند، بدتر است.
    عوامل متعددی در ایجاد این شرایط بحرانی دخالت دارند که می توان آنها را در قالب سه گروه عمده دسته بندی کرد:
    الف) عوامل ناشی از سیاستهای ناشران
    طی دهه های گذشته شاهد کاهش تدریجی مجله های علمی منتشر شده توسط دانشگاهها و انجمنهای علمی و استیلای ناشران خصوصی بر بازار نشر بوده ایم. بسیاری از دانشگاهها و انجمنهای علمی به دلیل مشکلات مالی و فنی، نشریه های علمی خود را به ناشران خصوصی فروخته و یا انتشار آنها را به این ناشران واگذار کرده اند. این گونه تصرف تدریجی مجله های علمی توسط ناشران خصوصی، گاه با اعتراض اعضای هیئت تحریریه نیز مواجه می شود. به عنوان مثال، در اکتبر ۲۰۰۱ چهل نفر از اعضای هیئت تحریریه مجله Machine Learning از انتشارات Kluwer برای حمایت از نشریه الکترونیکی Journal of Machine Learning Research (JMLR) استعفا دادند. همچنین در ۱۹۹۹، ۱۴ نفر از ۲۶ عضو هیئت تحریریه مجله Journal of Academic Librarianship در اعتراض به فروش آن به انتشارات الزویر استعفا دادند (Booth et al., ۲۰۰۲).
    مشکل دیگر، نوع قراردادهای اشتراک مجله هاست که ناشران به کتابخانه ها و دیگر خریداران تحمیل می کنند. قراردادهای اشتراک گروهی مجله ها موسوم به «قرارداد بزرگ» که بویژه با گسترش دسترسی الکترونیک به مجله ها رواج بسیار یافته، منتقدان بسیاری دارد. به عنوان مثال، فالک در مقالة خود به شرح اعتراض کتابخانه های دانشگاهی علیه ناشران مجلات و قیمتهای آنها پرداخته است (Falk, ۲۰۰۴). طی این نوع قراردادها، کتابخانه یا گروهی از کتابخانه ها به عنوان یک کنسرسیوم با پرداخت مبلغی به ناشر، از حق دسترسی الکترونیک به تمامی نشریه های آن ناشر برخوردار می شوند. حق محدود کتابخانه ها برای گزینش نشریه های مورد نیازشان و نیز محدودیت در لغو اشتراک یک نشریه بخصوص در صورت عدم تمایل یا نیاز کتابخانه به آن نشریه، از جمله انتقادهای وارد است. (برای اطلاع بیشتر در مورد این قراردادها نگاه کنید به Ball, ۲۰۰۴; Van Orsdel & Born, ۲۰۰۳).
    ب) عوامل مربوط به کتابخانه ها
    کتابخانه های تخصصی و دانشگاهی به عنوان عمده ترین خریداران مجله های علمی، اهمیت زیادی در اقتصاد این صنعت دارند. با این حال، کاهش بودجه یا ناکافی بودن آن از مشکلات همیشگی کتابخانه هاست. برخی عوامل اقتصادی نیز گاه بر این مشکلات می افزایند. به عنوان مثال، نوسان نرخ برابری دلار در برابر یورو و پوند، گاه قدرت خرید کتابخانه های واقع در حوزة جغرافیایی یکی از این واحدهای پولی را کاهش می دهد. این مشکل در مورد کشورهای در حال توسعه نیز صدق می کند. روز به روز فشار بیشتری بر کتابخانه ها برای همگامی با روند علمی دانشگاهها یا سازمانهای مادر وارد می آید. کاربران لزوماً آگاهی چندانی از محدودیتهای مالی کتابخانه ها ندارند و ناتوانی آنها در تأمین به موقع مجله ها و کتابهای علمی را ممکن است ناشی از ضعف مدیریتی و خدماتی کتابخانه ها و کتابداران تلقی کنند. از این رو، شیوه های جدید و کارآمد تأمین منابع مانند دسترسی آزاد به مجله های الکترونیکی، اغلب از سوی کتابخانه ها و دیگر مراکز اطلاعاتی مورد استقبال قرار می گیرند.
    ج) عوامل مربوط به خوانندگان
    در میان منابع علمی، مقاله های نشریه های علمی برای دانشمندان و پژوهشگران اهمیت ویژه ای دارد. (Tenopir et al., ۲۰۰۵; Tenopir & King, ۲۰۰۲, p. ۲۵۹). افزایش تعداد دانشمندان و آثار علمی آنان از یک سو عامل رشد نشریه های علمی بوده و از سوی دیگر تقاضا برای نشریه های علمی را افزایش داده است. این تقاضا عمدتاً در کتابخانه های دانشگاهی و تخصصی تجلی یافته، زیرا پژوهشها (Tenopir, ۲۰۰۳; Tenopir & King, ۲۰۰۱, p. ۱۱۷) نشان داده که دانشمندان امروزه تمایل کمتری برای اشتراک نشریه ها به صورت شخصی دارند و بیشتر مقاله های مورد نیاز خود را از کتابخانه ها تأمین می کنند که یکی از دلایل آن می تواند هزینه های بالای اشتراک نشریه ها باشد.
    همچنین برخی دانشمندان از کندی سرعت چرخه نشر در برخی مجله ها گلایه دارند و معتقدند با به کارگیری تسهیلات نشر الکترونیکی، می توان این فرایند و اجزای آن از جمله بررسی تخصصی[۵] را تسریع کرد. ذکر این نکته نیز حایز اهمیت است که نشر «دسترسی آزاد» به دلیل مزایای آن دارای جذابیت زیادی برای مؤلفان است. نتایج بررسیها (Lawrence, ۲۰۰۱, p. ۵۲۱; Antelman, ۲۰۰۴) نشان می دهد که مقاله های برخوردار از دسترسی آزاد، بیشتر خوانده شده و مورد استناد قرار می گیرند و طبعاً هر مؤلفی خواستار دسترس پذیری بیشتر و آسان تر به آثار خود است. تنها نکته در مورد مجله های دسترسی آزاد که بنا بر پیمایشهای انجام شده (Rowlands et al., ۲۰۰۴) به نظر می رسد موجب نگرانی مؤلفان و پژوهشگران شده، احتمال حذف یا افت کیفیت فرایند بررسی تخصصی در این نوع نشر و در نتیجه افت کیفیت مقاله های علمی است. این نگرانی نیز بیشتر از کمبود آگاهی در مورد این نوع نشر و از این سوء تفاهم ناشی می شود که مجله های دارای دسترسی آزاد فاقد فرایند بررسی تخصصی هستند. در حالی که مجلات دسترسی باز نیز همانند سایر مجلات علمی دارای گروه ویراستار و مراحل ویراستاری و گزینش مقالات می باشند.
    تمامی این مشکلات در دسترسی دانشمندان به مجله های علمی، موجب شده گروهی در جستجوی شیوه ای دیگر برای دسترس پذیرکردن مقاله های علمی برآیند. در میان شیوه های مطرح و عملی شده می توان به ایجاد آرشیوهای نسخه های پیش از چاپ مقالات[۶]، مجموعه های سازمانی[۷] و انتشار نشریه های علمی به شیوه دسترسی آزاد اشاره کرد.
    ● مجله های علمی دسترسی آزاد و پیشینه آنها
    تاکنون تعاریف متعددی برای نشر دسترسی آزاد از سوی این نشریه ها و یا در نشستها و همایشهای بین المللی ارائه شده است (برای مروری کلی بر نشر دسترسی آزاد، نگاه کنید به Suber, ۲۰۰۴). با وجود تعدد تعاریف موجود، جوهرة اکثر آنها یکسان است. در اینجا به عنوان نمونه، تعریف ارائه شده در بیانیه «بتسدا»[۸] در مورد نشر دسترسی آزاد، ارائه می شود:
    «نشر دسترسی آزاد»، نشریه ای است که ازدو ویژگی برخوردار باشد:
    الف) نویسندگان و دارندگان حقوق پدیدآورنده، اختیار همیشگی و قطعی دسترسی به اثر و نیز تکثیر، استفاده، توزیع، انتقال و نمایش آن اثر به دیگران و تولید و گسترش اقتباسهایی از آن به هر شکل دیجیتال برای مقاصد مجاز را به همه خوانندگان واگذار می کنند، مشروط بر آنکه این استفاده و توزیع با استناد کامل به نام پدیدآورندگان باشد. همچنین، خوانندگان می توانند تعداد محدودی نسخه چاپی آن اثر را برای استفاده شخصی تکثیر نمایند.
    ب) نسخه ای کامل از آن نوشته همراه با تمام مواد پیوست به آن از جمله آگهی اعلام دسترس پذیری آزاد اثر، در دست کم یک بانک اطلاعاتی پیوسته (مانند کتابخانه های دیجیتال) نگهداری شود که این بانک یا مخزن می تواند متعلق به یک نهاد آموزشی، انجمن پژوهشی، نهاد دولتی یا هر سازمان معتبر دیگری باشد که به دنبال دسترسی آزاد، توزیع نامحدود و نگهداری طولانی مدت آثار است»(Bethesda, ۲۰۰۳).
    نکته ای که باید به آن توجه داشت، تمایز میان نشریه های علمی دسترسی آزاد و سایر موارد برخوردار از دسترسی آزاد است. به عنوان مثال، مجموعه های سازمانی نیز عموماً دارای دسترسی آزاد هستند اما بحث ما در اینجا تنها به مجله های علمی با دسترسی آزاد محدود می شود. مجموعه های سازمانی معمولاً دربرگیرنده نسخه های پیش از چاپ مقالات و یا گزارشهای پژوهشی هستند. این مواد لزوماً مورد بررسی تخصصی قرار نمی گیرند.
    راهنمای مجله های دارای دسترسی آزاد[۹]، مجلة دسترسی آزاد را مجله ای تعریف کرده که «برای انتشار از الگویی استفاده می کند که در آن هیچ هزینه ای از خواننده دریافت نمی شود و خواننده از حق خواندن، چاپ کردن، بارگذاری کردن، ارسال به دیگران و پیوند دادن به آن برخوردار است».
    تعاریف فوق گویای چگونگی تولید و بهره گیری از مجله های دسترسی آزاد است. اما از آنجا که تأکید ما در اینجا بر نشریه های علمی است و از آنجا که کنترل کیفی مقاله های علمی اهمیت بسیاری دارد، باید اصل کنترل کیفی یا بررسی تخصصی را نیز به ویژگی این مجله ها افزود. به طور خلاصه، ویژگیهای مجله های علمی دسترسی آزاد را می توان چنین برشمرد:
    ▪ دارای دسترسی نامحدود پیوسته روی اینترنت هستند.
    ▪ خواننده از حق خواندن، چاپ کردن، بارگذاری کردن، ارسال به دیگران و پیوند دادن به آنها برخوردار است.
    ▪ برخلاف نشریه های دیگر که مؤلف معمولاً پیش از نشر مقاله با امضای موافقتنامه ای بخش زیادی از حقوق خود را به ناشر منتقل می کند؛ در مجله های دسترسی آزاد، مؤلف معمولاً صاحب حقوق خود باقی می ماند.
    ▪ پذیرش مقاله ها برای نشر در این مجله ها منوط به تأیید چند داور و گذراندن فرایند بررسی تخصصی است.
    پیشینه ایدة دسترسی آزاد به متون علمی حتی به پیش از همگانی شدن اینترنت و رشد نشریه های الکترونیکی آزاد برمی گردد. پل گینسپارگ[۱۰]، فیزیکدانِ آزمایشگاه فیزیک لوس آلاموس[۱۱] در ۱۹۹۱ اقدام به تأسیس یک آرشیو پیوسته از نسخه پیش چاپ مقاله های فیزیک کرد تا دسترسی فیزیکدانان به مقاله های یکدیگر را تسهیل کند (Schaffer, ۲۰۰۴). اما در سالهای اخیر، توجه بیشتری به دسترسی آزاد به متون علمی معطوف گردیده است و علاوه بر دانشمندان و برخی ناشران و مؤسسه های حامی پژوهش، دولتها نیز وارد این عرصه شده اند. به عنوان نمونه، کمیته علم و فناوری مجلس عوام انگلستان در ۲۰۰۳ اقدام به تفحص در مورد نشر مجله ها و مطالب علمی و پدیده دسترسی آزاد در این حوزه کرد (House of Commons, ۲۰۰۴). همچنین، بر اساس قانون آزادی اطلاعات انگلیس که در ۳۰ نوامبر ۲۰۰۰ به تصویب رسیده و از اول ژانویه ۲۰۰۵ به اجرا درآمده است، نهادها و مؤسسه های عمومی (نظیر نهادهای دولتی، دانشگاهها، مدارس و ...) موظفند تا اطلاعات خود را به رایگان در دسترس عموم قرار دهند. ایده اصلی این نوع قوانین این است که چون هزینة نهادهای عمومی از بودجه عمومی یعنی در حقیقت از مالیات پرداخت شده توسط خود مردم تأمین می شود، همه مردم باید به اطلاعات به صورت رایگان دسترسی داشته باشند. این استدلال در مورد برخی حوزه های علمی نیز برای پشتیبانی از دسترسی آزاد، به کار می رود. به عنوان مثال، مؤسسه ملی بهداشت آمریکا[۱۲] که یک نهاد عمومی وابسته به دولت است، تأمین کنندة مالی بخش بزرگی از پژوهشهای پزشکی این کشور است. به طور کلی، دولت آمریکا تأمین کننده مالی حدود ۵۶ درصد از فعالیتهای پژوهشی این کشور است (Falk, ۲۰۰۴, p. ۵۲۷).از این رو، بسیاری معتقدند مقاله هایی که دانشمندان در نتیجه این پژوهشها ـ که با مالیات مردم پشتیبانی مالی شده اند ـ منتشر می کنند، باید برای عموم مردم به طور رایگان دسترس پذیر باشند. اینکه یک مؤسسه ـ عموماً دولتی ـ مبالغ هنگفتی برای پژوهش هزینه کند و نتیجه پژوهش پژوهشگران آن بدون پرداخت هزینه ای به نویسندگان یا مؤسسه آنها توسط یک ناشر خصوصی منتشر شود، و پس از انتشار مقاله، آن پژوهشگر و یا مؤسسه وی برای دسترسی به همان مجله مجبور به پرداخت مبلغ زیادی به عنوان حق اشتراک باشد، از سوی بسیاری از پژوهشگران و دانشمندان پذیرفته نیست. برخی مطالعات نشان می دهند که پژوهشگران و دانشمندان نمی توانند دلیل قیمت بالای نشریه های علمی را درک کنند. یک پیمایش بین المللی که به منظور سنجش میزان آگاهی مؤلفان درباره نشریه های دسترسی آزاد و نیز انتشار نشریه های علمی انجام شده مؤید این ادعاست. برخی از مؤلفان طی این پیمایش اذعان داشته اند که نمی توانند علت قیمت بالای نشریه ها را دریابند چرا که این روزها تایپ مقاله ها را عموماً خود مؤلفان انجام می دهند، داوران مجله ها حقوقی دریافت نمی کنند، و تنها پرداخت هزینه های چاپ و صحافی بر عهده ناشران است. (Rowlands et al., ۲۰۰۴, p. ۱۰).











    حمیدرضا جمالی مهموئی
    حسین وکیلی مفرد
    سعید اسدی
    منابع
    (توضیح: تمامی منابع آنلاین زیر، آخرین بار در ۸/۱۱/۸۳ مورد بازدید قرار گرفتند)
    ـ فتاحی, رحمت الله و منصوریان, یزدان . (۱۳۸۱). مدیریت نشریه های ادواری: جنبه های نظری و کاربردی گزینش, فراهم آوری و ارائه خدمات ادواریهای چاپی و الکترونیکی. تهران. انتشارات دبیزش.
    - Antelman, K. (۲۰۰۴), “Do open access articles have a greater research impact?”, College & Research Libraries, ۶۵(۵), pp. ۳۷۲-۳۸۲.
    - ARL (۲۰۰۳), ARL Statistics ۲۰۰۲-۰۳, Monograph and Serial Costs in ARL Libraries ۱۹۸۶-۲۰۰۳, Washington, D.C: Association of Research Libraries. Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] graphs/۲۰۰۳/monser۰۳.pdf
    - Ball, D. (۲۰۰۴), “What’s the ‘big deal’, and why is it a bad deal for universities?”, Interlending and Document Supply, ۳۲(۲), pp.۱۱۷–۱۲۵.
    - Bethesda Statement on Open Access Publishing (۲۰۰۳, July ۲۰), [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    - Booth, A. et al. (۲۰۰۲), “University at Buffalo Libraries’ Strategic Planning Process, Environmental Scan Subgroup Report, Scholarly Communication, Research, and Libraries”, Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] .lib.buffalo.edu/sw/stplan/envscans/env-collaborations.pdfen
    - Brown, C. D. & Smith, L. S. (۱۹۸۰) “Serials: past, present and future”, ۲nd ed. Birmingham (AL): EBSCO Industries.
    - Davis, P. et al. (۲۰۰۴, August ۹), Report of the CUL Task Force on Open Access Publishing, Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]. edu/bitstream/۱۸۱۳/۱۹۳/۳/OATF_Report_۸-۹.pdf
    -DOAJ (۲۰۰۴), Directory of Open Access Journals, [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] .doaj.org/articles/about#definitions
    - Falk, H. (۲۰۰۴), “Open access gains momentum”, The Electronic Library, ۲۲(۶), pp.۵۲۷-۵۳۰.
    - Geleijnse, H. (۱۹۹۹), “Licensing Principles, Consortia and Practical Experiences”, Liber Quarterly: The Journal of European Research Libraries, ۹(۴), pp. ۴۰۲-۴۱۲.
    - Gooden, P. et al (۲۰۰۲, September ۳۰), Scientific Publishing: Knowledge is Power, Morgan Stanley, Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]. org/MorgStan۳۰۰۹۰۲.pdf
    - Goodman, D. (۲۰۰۵), “Open access: what comes next?”, Learned Publishing, ۱۸(۱), pp.۱۳-۲۳.
    - House of Commons (۲۰۰۴), “Scientific Publications: Free for all?” British Government, House of Commons, Science and Technology Committee, Tenth Report of Session ۲۰۰۳-۰۴, Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] cmsctech/۳۹۹/۳۹۹.pdf
    - Hovav, A. & Gray, P. (۲۰۰۴), “Managing academic e-journals”, Communications of the ACM, ۴۷ (۴), pp. ۷۹-۸۲.
    - Lawrence, S. (۲۰۰۱), “Online or invisible?” Nature, ۴۱۱(۶۸۳۷), p.۵۲۱.
    - Mabe, M. (۲۰۰۳), “The growth and number of journals”, Serials, ۱۶(۲), pp.۱۹۱-۱۹۷.
    - Macgregor, G. (۲۰۰۵), “The nature of information in the twenty-first century: Conundrums for the informatics community?”, Library Review, ۵۴(۱), pp. ۱۰-۲۳.
    - Manna, M. L. (۲۰۰۳), “The economics of publishing and the publishing of economics”, Library Review, ۵۲(۱), pp.۱۸-۲۸
    - Mehrdad, M., Heydari, A., Sarbolouki, M. N., Etemad, Sh. (۲۰۰۴), “Basic science in the Islamic Republic of Iran”, Scientometrics, ۶۱(۱), pp. ۷۹-۸۸.
    - Mogge, D. (۱۹۹۹), “Seven Years of Tracking Electronic Publishing: The ARL Directory of Electronic Journals, Newsletters and Academic Discussion Lists”, Library Hi Tech, ۱۷(۱), pp.۱۷-۲۵.
    - Rowlands, I., Nicholas, D. & Huntingdon, P. (۲۰۰۴), “Scholarly Communication in the Digital Environment: What do authors want? Findings of an international survey of author opinion: project report. ۱۸ March ۲۰۰۴”, City University London, Department of Information Science, Centre for Information Behaviour and the Evaluation of Research (Ciber). Available: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    - Schaffer, A. (۲۰۰۴, December ۱۴), “Open Access, should scientific articles be available online and free to the public?”, Slate, Available: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    -Suber, P. (۲۰۰۴, November ۴), Open Access Overview, Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]
    - Tamber, P. S., Godlee, F. & Newmark, P. (۲۰۰۳), “Open access to peer-reviewed research: making it happen”, Lancet, ۳۶۲: pp.۱۵۷۵-۱۵۷۷.
    - Tenopir, C. (۲۰۰۳), “Use and users of electronic library resources: an overview and analysis of recent research studies. Report for the Council on Library and Information Resources. August ۲۰۰۳”, Available at:[برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] pub۱۲۰.pdf
    - Tenopir, C. & King, D. W. (۲۰۰۰), Towards Electronic Journals: Realities for Scientists, Librarians, and Publishers. Washington, D.C.: Special Libraries Association.
    - Tenopir, C.& King, D.W (۲۰۰۱), “The use and value of scientific journals: past, present and future”, Serials, ۱۴(۲), pp. ۱۱۳-۱۲۰.
    - Tenopir, C. & King, D.W (۲۰۰۲), “Reading behaviour and electronic journals”, Learned Publishing, ۱۵(۴), p. ۲۵۹-۱۶۵.
    - Tenopir, C. & King, D.W., Boyce, P., Grayson, M. & Paulson, K. (۲۰۰۵), “Relying on electronic journals: reading patterns of Astronomers”, Journal of the American Society for Information Science and Technology, ۵۶ (۸), ۷۸۶–۸۰۲.
    - Ulrich&#۰۳۹;s International Periodicals Directory, Online database (۲۰۰۴), New Providence, NJ: R.R. Bowker.
    - Van Orsdel, L. & Born, K. (۲۰۰۳, April ۱۵), “Big Chill on the Big Deal?”, Library Journal, Issue: ۷, Available: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید] journal.com/
    - Young, M, & Kyrillidou, M. (۲۰۰۴), ARL supplementary statistics ۲۰۰۲-۰۳, Washington, D.C: Association of Research Libraries. Available at: [برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]




    کتابداری و اطلاع رسانی

  9. #69
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    بازخوانی زیربنا و ملاحظات نظری نمایه سازی استنادی


    در این نوشته به زیربناهای نتیجه گیری از شمارش استنادها و قضاوت درباره کیفیت و یا نفوذ یک نوشته در نوشت های دیگر پرداخته شده است.
























    در این نوشته به زیربناهای نتیجه گیری از شمارش استنادها و قضاوت درباره کیفیت و یا نفوذ یک نوشته در نوشت های دیگر پرداخته شده است. توجه دوباره به این زیربناها از آن جهت با اهمیت است که پیامدهای بررسی استنادها در حال راه یافتن به معیارهای ارزش گذاری مقالات و به ویژه مجلات فارسی شده است و بحث عامل تأثیر که در پایگاه گزارشهای استنادی علوم ایران که توسط کتابخانه منطقه ای شیراز محاسبه می شود، می رود که برای مجلات فارسی نیز بکار برده شود. هدف از نگارش این چند صفحه بازخوانی زیربناهایی است که کراراً در نشریات متفاوت درباره گزارشهای استنادی علوم مورد بحث بوده است و مناسبات که در تصمیم گیریهای مربوط به استنادها به آن نیز توجه شود.
    ● مقدمه
    در دوره معاونت قبلی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، بحثهای شدیدی دربارة کیفیت مجله های فارسی در جریان بود. این بحثها سه مسیر متفاوت را طی می کرد.
    ۱) مجله های فارسی که با عنوان مجله های علمی پژوهشی و مجله های علمی کاربردی منتشر می شوند، باید از قالب کشکول (نشر مقاله ها در چند موضوع) خارج شوند و هر مجله فقط یک موضوع تخصصی را پوشش دهد. با این استدلال که شرایط برای اینکه در یک دانشکده بیش از یک هیئت تحریریه تشکیل شود و بیش از یک مجله منتشر شود فراهم نیست، برخی مجله ها همچنان راه خود را ادامه دادند و هیئت ممیزه دانشگاه مربوط، با وجود این که کمیسیون بررسی مجله ها رتبه علمی پژوهشی تعدادی از مجله ها را تمدید نکرد، آن مجله را مجله علمی پژوهشی تلقی می کرد. برخی مجله ها بر آن شدند که هر شماره از چهار شماره فصلنامه خود را به یک موضوع اختصاص دهند.
    ۲) مسیر دوم که توسط علوم دنبال شد این بود که برای نشر مقاله در مجله هایی که مؤسسه اطلاعات علمی مقاله های آنها را در نمایه استنادی خود فهرست می کند، تا مبلغ پانصد هزار تومان پاداش پرداخت شود. این شیوه در برخی رشته ها مورد توجه قرار گرفت، به طوری که تعداد مقاله های ایرانیان را در آن نشریات بالا برد و بر این اساس ادعاهای بسیاری درباره افزایش سهم ایران در تولید جهانی علم مطرح شد. در این راستا، برخی از دانشگاهها برای نشر مقاله در مجله های علمی پژوهشی فارسی نیز پاداش ریالی تعیین کردند. این شیوه ادامه داشت تا اینکه در بودجه سال ۱۳۸۵، بودجه اختصاص یافته به این امر حذف شد.
    ۳) مسیر سومی که بویژه در پی دشواریهای ارتقاء به درجات دانشگاهی و درگیریهای رتبه بندی مجله های علمی پیموده شد، این بود که خود با تهیه نمایه استنادی برای مقاله های فارسی بپردازیم و هر مجله را بر اساس عامل تأثیر مربوط (Impact Factor) رتبه بندی کنیم. این سیاستی بود که معاون پژوهشی قبلی وزارت علوم به جد دنبال آن بود و بنا را بر این گذاشته بود که در صورت شکل گیری نمایه استنادی فارسی به آن اتکا کند. گرچه در سالهای گذشته به طور پراکنده طرحهایی بر روی کاغذ برای راه اندازی نمایه استنادی فارسی به تصویب رسیده بود، اما دشواریهای کار، فرصت به عمل درآوردن طرحها را فراهم نیاورده بود، تا اینکه کتابخانه منطقه ای علوم با اجرای طرحی خارج از برنامه روزانه خود، طرح استنادی مقاله های فارسی را به اجرا درآورد و عامل تأثیر بسیاری از مجله هایی را که مقاله های آنها به نمایه راه یافته بودند تعیین کرد و این موارد را برای استفاده عمومی در سایت خود قرار داد و از این طریق امکان قضاوت درباره اعتبار مقاله یا مجله بر اساس عامل تأثیر را فراهم آورد. معاون پژوهشی سابق بر آن بود که رتبه بندی مجله ها را بر اساس این طرح به اجرا درآورد. کتابخانه منطقه ای علوم و تکنولوژی شیراز طرح نمایه استنادی مقاله های کشورهای اسلامی را نیز در دست اجرا دارد. در نیمه دوم سال ۱۳۸۴ خبرهایی منتشر شد که مؤسسه ها، سازمانها و یا وزارتخانه های دیگر نیز درصدند تا نمایه استنادی فارسی را راه اندازی کنند. حداقل سه سازمان در این مورد خبر رسمی منتشر کرده اند. فضای پرشتابی که برای نمایه استنادی سازی به وجود آمده، بازخوانی زیربناها و ملاحظات نمایه استنادی را بیشتر از سال ۱۳۶۱ که برای اولین بار در ایران در مقاله "کتابسنجی" در مجله نشر دانش (شماره دوم، سال سوم) مطرح شد، موجه می نماید. در آن زمان، موضوعات دیگری مورد توجه جامعه علمی ایران بود. اکنون که یا به دلیل تأکید بر بحث جنبش نرم افزاری یا به دلیل درگیریهای رتبه گذاری مجله ها و نمره دهی به مقاله ها در جامعه دانشگاهی ایران و یا به دلیل تمایل دوری گزینی از وابستگی به نمایه های استنادی جهانی و یا به دلایل دیگر ... موجی از نمایه استنادی سازی در حرکت است، بازخوانی زیربنا و ملاحظات نمایه استنادی بیش از زمانی که برای اولین بار در ایران مطرح شد، می تواند مورد توجه قرار گیرد و این نوشته بر همین اساس شکل گرفته است.
    ● زیربناها و ملاحظات
    کل مباحث مربوط به نمایه سازی استنادی، به استنادها و ارتباط بین استنادهای مقاله ها توجه دارد. بر این اساس، همه قضاوتها در این مورد نه تنها با کمیّت استنادها، بلکه در بطن خود با کیفیت استنادها (یا نفوذ یک نوشته در نوشته های دیگر) در ارتباط است. بر این اساس، در قضاوتهای مبتنی بر تحلیل استنادها ضروری است که زیربناهای فکری این گونه تحلیلها جدا مورد توجه باشد، تا زیربنای قضاوتی کیفی که بر اساس کمیتها انجام می شود، بازشناخته شود. دانشمندانی که در این حوزه فعالیت دارند بر این باورند که چون مطالعه مستقیم رفتارها و فعالیتهای منجر به تولید، اشاعه و کسب اطلاعات علمی بسیار دشوار و در پاره ای موارد غیرعلمی است، به ناچار باید به روش غیرمستقیم توسل جست و آثار برجای مانده از این فعالیتها را مورد مطالعه قرار داد. دانشمندانی که در این حوزه فعالیت دارند نیز بر این باورند که هر استناد به نوشته ای می تواند امتیازی برای اهمیت نوشته مورد استناد، تلقی شود. زیرا عالمی، به احتمال در سطح علمی نویسنده، با استناد به نوشته، بر اهمیت نوشته و نویسنده آن در تولید نوشته خود اشاره می کند. ساده تر اینکه این امر نوعی اعتباربخشی به نوشته خود بر اساس نوشته شخص دیگری است. بدیهی است، شخص دیگر و یا نوشته دیگر خود باید اعتباری داشته باشد که به اعتبار مقاله استنادکننده بیفزاید. فرض شده است نوشته ای که بارها توسط دیگران مورد استناد قرار گرفته، معتبرتر از نوشته ای است که کمتر مورد استناد قرار گرفته است. بر این اساس، آنچه در نمایه استنادی باید مورد توجه باشد، کیفیت متون است. در این نوع بررسی، چرایی و اهمیت مطالب منقول در هر مدرک مورد تحلیل قرار می گیرد و مثلاً معلوم می شود که:
    ۱) آیا مطالب نقل شده، درک مفاهیم و نظریه ها یا درک مطالب علمی و فنی را سهل تر ساخته است؟
    ۲) آیا مطالب نقل شده، مورد تأیید است یا در ردّ آن مسائلی عرضه شده است؟
    ۳) آیا مطالب نقل شده، به فهم موضوع کمک می کند یا تنها بیانگر وجود کار مشابه در جای دیگر است؟
    هر گاه معلوم شود که درصد بالایی از مطالب نقل شده در استخوان بندی تحقیقات جدید مؤثر بوده است، سیر تکاملی هر رشتة علمی، نوشته های تأثیرگذار و افراد، سازمانها یا کشورهایی که در آن نقش اساسی دارند، شناخته می شود. هرگاه معلوم شود که درصد بالایی از مطالب نقل شده در یک رشته علمی تکراری است و یا به شرح روشهای گوناگون پرداخته شده است، کیفیت پیشرفت آن رشته علمی مورد تردید قرار می گیرد و سرانجام هرگاه معلوم شود که درصد بالایی از مطالب نقل شده در یک رشته علمی به شرح کارهای مشابه اختصاص دارد، کاربرد مطالب منقول و یا کتابشناسی آنها اعتبار خود را به عنوان واحد اندازه گیری کیفیت تبادل افکار علمی، از دست می دهد.
    با در نظر داشتن این زیربناهای اساسی، در داوریهای مبتنی بر نتایج به دست آمده از بررسی استنادها باید به نکات زیر توجه داشت:
    گاهی بنا به دلایل غیر اصولی و تنها به منظور برآوردن نیازی زودگذر، به مقاله یا کتابی استناد می شود. مثلاً ممکن است برای خوش آمد دوستی یا به قصد مخالفت با کسی و یا به سبب شهرت نویسنده ای یا شهرت مجله ای، مطالبی از آن نقل شود، یا نوشته ای مورد استناد قرار گیرد. همچنین، احتمال دارد بین نویسندگان، قراردادی هر چند نانوشته مبنی بر نقل قول از یکدیگر وجود داشته باشد. استنادهایی از این نوع در حکم صداهای اضافی (اختلال) در شبکه های ارتباطی نظیر شبکه تلفن است. این نوع نقل قولها کاربرد استنادها را به عنوان معیار عینی قضاوت همکاران، از اعتبار می اندازد.
    نکته قابل توجه دیگر، نمونه های مورد بررسی است. معمولاً منبعی که برای تجزیه و تحلیل استنادها مورد استفاده قرار می گیرد، شامل همه مجله های علمی و فنی نیست. همچنین ممکن است خط مشی مجله ای در محدوده ای که نمونه استنادها از آن گرفته شده تغییر یافته و مقاله هایی در آن چاپ شده باشد که از نظر محتوا با مقاله های اولیه متفاوت باشد. مثلاً محتمل است که هدف از نگارش مقاله های جدید چیزی جز مرور پیشرفتهای رشته ای علمی نباشد و در نتیجه به مقاله های مجله هایی استناد شده باشد که طبق خط مشی قبلی معمولاً مورد استناد قرار نمی گرفته است. بحث مربوط به مقاله ها و مجله های دیگر کشورها که به دلایل متفاوت ـ از جمله ---------- مورد توجه نیستند نیز در این جا مطرح است.
    هرگاه در تعیین مرتبه مجله ای در مقایسه با سایر مجلّه ها به این گونه اطلاعات استناد شود، نتیجه به دست آمده بیانگر واقعیت نخواهد بود، زیرا مجله ای که به یک مقاله آن به طور غیر عادی و به دفعات استناد شود، بناحق در مرتبه بالاتری قرار می گیرد. برعکس، ممکن است مقاله های مجله ای که کیفیت بالایی دارد، تنها گاهی مورد استناد واقع شود و یا به سبب اینکه نشریه ای با کیفیت بالا مرتب منتشر نمی شود مقاله های آن در نمونه قرار نگیرد. در چنین مواردی، تکیه بر استنادها به عنوان معیار نفوذ، این شبهه را پدید می آورد که این مقاله ها نفوذ قابل توجهی نداشته اند، در حالی که ممکن است واقعیت چیزی غیر از این باشد. عوامل دیگری که درکمیّت و کیفیت استنادها مؤثر است، عبارت است از شهرت نویسندگان، مورد اختلاف بودن موضوع، در دسترس بودن مجله ها، امکانات مربوط به تهیه افست و فتوکپی، بودجه تحقیقات و تعداد مقاله های منتشر شده در یک نشریه. هر چه تعداد مقاله های چاپ شده در یک مجله معتبر بیشتر باشد، احتمال استناد به آن مجله افزایش می یابد. افزون بر این موارد، توجه به این نکته ضروری است که مبادله اطلاعات علمی در همه رشته ها یکسان انجام نمی گیرد. مثلاً دانشمندانی که با فناوری صنعتی سر و کار دارند، به لحاظ ضرورت سرّی بودن تحقیقات خود، از تشکیل شبکه اطلاعاتی غیررسمی و رسمی باز می مانند. معمولاً نویسندگان مقاله ها در این رشته ها استنادی به کارهای قبلی نمی کنند و به مقاله ها یا کتابهایی که اساس تحقیق آنها بوده است، ارجاع نمی دهند. برعکس در رشته های علوم انسانی، ارجاعات و استنادها چنان آشفته و بی قاعده است که نمی توان هیچ گونه الگوی رشد مشخصی را شناسایی کرد. همه موارد بالا این نکته را آشکار می سازد که برای دستیابی به کیفیت محتوای مقاله ها و تعیین تأثیر آنها در رشد علم و فناوری، پیش فرضهای کاملاً مشخصی وجود دارد که فراهم نبودن این پیشرفتها و اتکای صرف به وجود پیوندهای متکی به استناد، نمی تواند ما را به قضاوتی درست از تحولات علمی ـ آنگونه که در متون منعکس می شوند ـ رهنمون سازد. آنچه از این پیش فرضها برمی آید این است که قضاوتهای اولیه برای نشر مقاله در مجله ها، به نحو صحیح انجام گیرد. در این راستا، وجود هیئت تحریریه های قوی و وجود داوران عالم و با تجربه، اساسی ترین پیش نیاز است. هیئت تحریریه ها و داوران علمی هستند که باید دریابند مطالب نقل شده تکراری است، مشابه است یا آنچه نقل شده در استخوان بندی تحقیقات جدید مؤثر بوده است و مقاله جدید بر اساس آن زیربناها، به مقاله ای نومایه تبدیل شده است. نمایه استنادی یک ابزار است، کیفیت ماده ای که این ابزار برای تحلیل آن ساخته شده است، مشخص می کند که نتیجه یک واقعیت است یا تصویری ساختگی از یک واقعیت. برای اینکه رشد و تحولات علمی را به آثار منتشر شده متکی نماییم، به دانشمندانی صالح و به نظام نظارتی مقتدر و صالح ـ نظام داوری مقاله ها برای نشر ـ نیاز داریم. پرسش اصلی این است که آیا هیئت تحریریه های فارسی به سطحی رسیده اند که خط فاصل بین تحقیقات نومایه (نظریه ساز، مدل ریاضی ساز، تجربی و کاربردی)، نوشته های تفسیری (خبر ده، تاریخ نمایی، مروری، سابقه کاوی و ...)، شدت ارتباط موضوع و روش شناسی نوشته با رشته اصلی و درجه فنی و دانشگاه مدار نوشته را مشخص ساخته، آنگاه مقاله را به نشر بسپارند؟ مهم تر اینکه به یک شبکه اطلاع رسانی جامع از آنچه در کشور رسماً به نگارش درمی آید و در مجاری رسمی منتشر می شود، نیاز است. در نبود این شبکه، راههای کنترل بسته است. به چند مورد توجه کنید:
    پایان نامه دکتری زبان فارسی عضوی از هیئت علمی دانشگاه فردوسی، سه بار دیگر با نامهای متفاوت و توسط سه فردی دیگر دفاع شده است. مقاله ای پس از نشر در مجله «مطالعات تربیتی» دانشگاه فردوسی به نام الف، بخشی از پایان نامه نوشته شده شخص دیگری در دانشگاه تبریز است. مقاله ای که دو بار به نام یک فرد منتشر شده، بار سوم به عنوان یک نوع آوری توسط جوانی در مجله ای دیگر به چاپ رسیده است.
    بنا به موارد بالا، توان علمی، توان روش شناسی، توان اطلاع رسانی و پایبندی اخلاقی، زیربناها و پیش نیازهایی هستند که بن مایه های دسترسی به نمایه استنادی قابل اتکا را تشکیل می دهند. در اینکه در حد استاندارد جهانی فاقد این پیش نیازها هستیم تردیدی نیست، اما موازی با نمایه استنادی سازی، چه مقدار به تقویت و پایبندی به این زیربناها متعهد خواهیم بود؟











    دکتر محمدحسین دیانی استادگروه کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه فردوسی مشهد




    کتابداری و اطلاع رسانی





  10. #70
    *SARA* آنلاین نیست.
    کاربر فعال بخش دانشجویان

    (: Sun Is Up
    تاریخ عضویت
    Aug 2010
    محل سکونت
    تهران
    تحصیلات
    دانشجوی کارشناسی حقوق
    سن
    19
    نوشته ها
    9,181
    موبایل
    HTC SenSation XE
    پسند شده های دریافتی
    2614
    پسند شده های ارسالی
    2059
    نوشته های وبلاگ
    24

    آنتی ویروس شما سیستم عامل کامپیوتر شمامرورگر شما

    جنسیت شما ؟ حالت من

                         شهرت :10542


    ویترین مدال ها

    پیش فرض

    تبلیغات


    ایگاههای داده توسعه یافته مبتنی بر وب نقشها و فرصتهای جدید برای کتابخانه ها


    با گذر کردن از صفحات وب ایستا, کتابخانه Cal Poly خدمات جدید و تعاملی مبتنی بر وب را برای دانشجویان و اعضای هیئت علمی با استفاده از قدرت جاوا و توانایی پایگاههای اوراکل طراحی کرده است.








    ۲
    ۱

















    با گذر کردن از صفحات وب ایستا, کتابخانه Cal Poly خدمات جدید و تعاملی مبتنی بر وب را برای دانشجویان و اعضای هیئت علمی با استفاده از قدرت جاوا و توانایی پایگاههای اوراکل طراحی کرده است. در نتیجه کتابخانه توانسته است به گونه ای, رهبری را در سطح دانشگاه در رابطه با محیط آموزشی دیجیتالی ایجاد کند.
    ● مقدمه
    در اتاق کوچک پشتی در یک کتابخانه دانشگاهی متوسط, تحول چند رسانه ای کوچکی در حال رخ دادن است. کتابداران و متخصصان چند رسانه ای در آرامش و سکوت مفهوم " کتابخانه " را از یک بنای آجری سخت به یک محیط پیشرفته منحصر به فرد تغییر شکل داده اند که دانش آکادمیک, منطقه ای و جهانی را همراه با یک مرکز یادگیری مجازی و در عین حال سرزنده و باروح در بردارد و به کاربران خود یک محیط کاری و جعبه ابزار مجازی کاملاً اقتصادی, مؤثر و کارآمد ارائه می دهد. این تلاش و کوشش فراتر از وضعیت کنونی است و دنیای جدیدی را ایجاد می کند که هم ترسناک است و هم هیجان انگیز. همچنین، فرصتهای جدید و خدمات فراوانی را برای کاربران کتابخانه نوید می دهد.
    «وب جهان گستر» یک ابزار دیجیتالی و در عین حال یک محیط یادگیری است که فرصتهای بی شماری را برای کتابخانه ها فراهم کرده تا ارائه خدمات به کاربران را گسترش و افزایش دهند, حال آنکه محیطهای کاری پربار و سودبخشی برای کتابداران و کارکنان پشتیبان نیز ایجاد می کند. زمانی که وب به وجود آمد, کتابخانه ها بلافاصله صفحات خانگی, راهنماهای کتابشناختی و آموزشی, بازدیدهای مجازی و خودآموزهایی را ارسال کردند. با وجود این، تمام این فعالیتهای اولیه در حد ایجاد یک سری صفحات ایستا و ساکن صورت گرفت.
    بخش تجارت الکترونیکی وب که توسط شرکتهای dot.com هدایت می شود, ویژگی قابلیت انتقال از طریق وب را درک و از آن به عنوان راهی برای علاقه مند کردن مشتری استفاده کردند , و وب سایتهایی را طراحی نمودند که در آنها از برنامه های کاربردی پیشرفته پایگاه داده استفاده شده بود. نتیجه آن شد که این وب سایتهای تجاری نسبت به وب سایتهای بخش دانشگاهی نظیر کتابخانه ها, جالب تر, تعاملی تر و کاربرپسندتر بودند. این برنامه های کاربردی برای ایجاد رابط کاربرهای کاربرمدار و مشتری پسند طراحی و توسعه یافتند تا کاربران را قادر سازند بدون نیاز به دانستن زبان html , و به طور یکپارچه اقلام مورد نظر را جستجو کرده, خریداری کنند و اطلاعات مورد نیاز را ایجاد و ذخیره کنند.
    از نمونه های موفق خدمات کاربرمدار شرکتهای dot.com می توان به Amazon.com و Yahoo اشاره کرد. Amazon.com ([برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]) یک کتابفروشی پیوسته می باشد که برای کاربرانش فهرست گسترده ای از کتابها را فراهم می کند. آنها می توانند در پایگاه جستجو کرده و عناوین مورد نظر خویش را سفارش دهند, همچنین امکان مرور عناوین از طریق کلیدواژه نیز فراهم شده و با استفاده از نظام آگاهی رسان کاربر, افراد می توانند در حوزه تخصصی خود از عناوین جدید آگاه شده و روزآمد باشند. Yahoo از طریق دروازه شخصی My Yahoo ([برای مشاهده لینک ها شما باید عضو سایت باشید برای عضویت در سایت بر روی اینجا کلیک بکنید]) دسترسی به اطلاعات جدید, مجموعه نقل قولها, وب سایتهای برگزیده و دیگر پیوندهای منتخب توسط کاربر را فراهم می کند. موفقیت این خدمات کاربرمدار، بر یکپارچگی اطلاعاتی که توسط کاربر ارائه می شود متمرکز است. اطلاعات فوق سپس برای بهبود کارایی بر اساس نیاز کاربر و استفاده وب سایت، در پایگاه ذخیره می شود.
    سازمانهای غیر انتفاعی, مؤسسه های دولتی و کتابخانه ها نیز وب سایتهای کاربرمداری به شکل پایگاه داده، طراحی و ایجاد کردند. کتابخانه ها در امر یکپارچه سازی فناوریهای پایگاه داده و گسترش پروژه های " My Library " بسیار سریع عمل کردند، چون:
    ▪ University of California at Los Angeles
    ▪ North Carolina State University
    ▪ Virginia Commonwealth University
    ▪ and Cal Poly
    ▪ San Luis Obispo (Winter, ۱۹۹۹
    ▪ Tenant, ۱۹۹۹).
    در نتیجه، بسیاری از کارگزاران کتابخانه ها به ارائه رابط کاربرهای "My OPAC " اقدام کردند که کاربران را قادر می سازد اطلاعات را مطابق با فهرست پیوسته محلی خویش جستجو کنند.
    اگر یک کتابخانه قصد پیگیری توسعه محلی رابط کاربرها و دیگر برنامه های کاربردی پایگاه داده را دارد, باید آگاه باشد که چنین تصمیمی تعهد عمده ای را می طلبد. برای ایجاد و توسعه چنین وب سایتهایی, کتابخانه ها باید بینش و دیدی وسیع نسبت به نقش و وظیفه خویش در محیط دانشگاهی داشته باشند. همچنین این امر به برنامه ریزی کارمندانی در سطح دانشی بالا و افرادی با مهارتهای مدیریت پروژه، نیاز دارد.
    از آنجا که این امر تلاشی بزرگ برای ایجاد برنامه کاربردی پایگاه داده وب پایه است, چرا آن را انجام دهیم؟ پایگاه داده وب پایه خدماتی را که کتابخانه می تواند به کاربرانش ارائه دهد، افزایش می دهد. علاوه بر آن، به کاربران اجازه می دهد تا صفحات مخصوص به خود را بسازند, بدین ترتیب برای آنها امکان ذخیره, بازیابی و ویرایش اطلاعات را آسان می سازد. گذشته از این، برای اعضای هیئت علمی و کارمندان کتابخانه فرصتی را فراهم می کند تا قدرت «وب جهان گستر» را بدون نیاز به یادگیری زبان html تجربه کنند. نتیجه این تلاش این خواهد بود که کتابخانه در یک موقعیت عالی قرار می گیرد تا نقش رهبری و هدایت را در محیط دانشگاهی در اختیار گیرد؛ همچنین نقشهای جدید کتابداران در یک محیط یادگیری الکترونیکی را نیز نشان می دهد.
    این نقشهای جدید با باریک بینی خاصی با عناصر سنتی کار کتابداران دانشگاهی ترکیب می شود. کتابداران دانشگاهی, علاقه مند و در عین حال نگران تعیین نیازهای آشکار و غیر آشکار اعضای هیئت علمی و دانشجویان می باشند. نقش جدید, حرفه را به ادامه شناسایی این نیازها فرا می خواند و همچنین تعیین می کند که چگونه باید فناوری را به کار برد تا آن نیازها برآورده شوند. این امر برای کتابداران اهمیت دارد که توانایی طراحی رابط کاربر را داشته باشند و با برنامه نویسان, اعضای هیئت علمی, دانشجویان و کارمندان کتابخانه ارتباط برقرار کرده، همکاری کنند.
    ● برنامه های کاربردی پایگاه داده
    کاربرد و فایده پایگاههای داده وب پایه برای ارائه اطلاعات به کاربران در کتابخانه امری جدید و تازه نیست. جستجو در پایگاه داده و ارائه نتایج در صفحه نمایش، از اواسط دهه ۱۹۸۰ وجود داشته است. اما با ظهور مرورگرهای وب در اواسط دهه ۱۹۹۰ که از زبان html در نمایش صفحات بهره می گیرند، توانایی تولید و ایجاد اطلاعات در ترکیبات متعدد و گسترده کاربرپسند امکان پذیر شده است. اکنون، برنامه های کاربردی پایگاه داده، سند html را به طور همزمان تولید می کنند ؛ بدین معنا که سند از قبل موجود نبوده است، تنها الگویی از آن موجود بوده و برنامه کاربردی پایگاه داده سند را در پاسخ به پرسش ایجاد می کند. در اختیار داشتن یک نظام پایگاه داده وب پایه که بتواند اسناد مرسوم را بدین شکل برای کاربران وب تولید کند، ملزومات گسترده ای را می طلبد.
    یک مجموعه قابل کنترل از اسناد جاری ایستا، بلافاصله به یک مجموعه غیرقابل کنترل از اسناد ایستای حاوی اطلاعات قدیمی تبدیل خواهد شد. با افزایش تعداد صفحات وب درخواست اعضای هیئت علمی و کارکنان در رابطه با صفحات وب در یک حوزه تخصصی موضوعی همراه با اطلاعات رایج و روزآمد نیز افزایش می یابد. بدین ترتیب، برای کتابخانه Cal Poly این امر آشکار می شود که یک راه حل مؤثرتر، رایج تر و کنترل پذیرتری باید به کار گرفته شود. در گذشته، اگر آدرس الکترونیکی یک پایگاه داده عوض می شد، کارمندان به شکل دستی این تغییرات را در هر صفحه ای که این منبع را فهرست کرده بود، ایجاد می کردند. اما به طور واقع بینانه ای، فرایند مداوم تغییر اطلاعات مربوط به آدرس الکترونیکی افزایش می یافت و آن را به یک وظیفه متناوب و گاهی اوقات غیر ممکن تبدیل می کرد.
    اولین راه حلی که مورد آزمون قرار گرفت، استفاده از موتور جستجو در وب سایت بود. کارکنان می توانستند هر ارجاع ساخته شده برای سایتهای ناروزآمد را جستجو و پیوند مورد نظر را انتخاب کنند، آدرس الکترونیکی صفحه ای که مورد ارجاع قرار گرفته را یادداشت و آن را در سرور بیابند و در نهایت تغییرات لازم را انجام دهند. سپس می توانند به نتایج جستجو برگشته پیوند بعدی را انتخاب کنند و این فرایند بارها تکرار شود. این روش می تواند تا حدی کاربردپذیر، باشد اما راهی مؤثر و کارآمد برای مدیریت وب سایتی با هزاران پیوند نخواهد بود.
    اولین فرصت برای دوباره فکر کردن درباره چگونگی نگهداری و پشتیبانی وب سایت، به شکل Data Genie ظاهر شد. Data Genie اولین تلاش ما برای ایجاد یک وب سایت به شکل منویی بود. اولین گام عبارت بود از اقتباس تمام داده ها و قرار دادن آنها در جدولهایی داخل پایگاه، از میان هزاران صفحه وب ساکن که قبلاً ایجاد شده بود. با استفاده از نشانه های html ( H۱، H۲، H۳، … ) برنامه کوچکی برای تجزیه اطلاعات و قرار دادن آنها در جدولهای متناظر در پایگاه داده، تهیه شد.
    هنگامی که این عمل به اتمام رسید، برنامه نویسان ساخت برنامه هایی کاربردی را آغاز کردند که بر روی سرور اجرا شده و عمل ارتباط با پایگاه داده را انجام می دهند. این برنامه ها با استفاده از ترکیب فناوریSP (Java Server pages) و Java Servlets برای کنترل محتوا و ظاهر صفحات وب ایجاد شدند. تکنیک و فناوری پیشرفته، فرمول جستجوی کاربر را به آنچه برای پایگاه داده قابل درک است، تبدیل می کند. Servlet ها داده را دریافت می کنند و فایلهای JSP بر اساس شیوه نامه های کنترل شده، آنچه را نمایش صفحه وب باید شبیه به آن باشد کنترل می کنند. این راه حل در نهایت مورد استفاده قرار می گیرد تا داده ها را از هر نوع پایگاه داده استخراج کند. در وضعیت ما، پایگاه داده اوراکل به دلیل توانایی، اهمیت، همچنین داشتن جواز سایت از دانشگاه، مورد استفاده قرار می گیرد.
    کتابداران موضوعی برای این رکورد همراه با پیوند به پایگاه داده اصلی، اطلاعاتی نیز فراهم می کنند. ما آدرس اینترنتی آن را اضافه می کنیم تا به کاربرانی که از مودم Cal Poly استفاده نمی کنند، اجازه دسترسی بدهیم.
    در هر صورت، زیبایی نظام در این است که متخصصان موضوعی مسئول ایجاد رابط کاربر بخش تاریخ، می توانند پایگاه داده ای مشابه که در صفحات دیگر مختص تاریخ دسترس پذیر است ؛ مانند منابع پیشنهادی برای مقاله نشریه را نیز درخواست کنند. بدین ترتیب، ما به هدف خویش در فراهم کردن اطلاعات برای رفع نیاز اطلاعاتی دست یافتیم.
    آزادی که این تصمیم به ما عرضه کرد شگرف بود. این امر بدان معناست که ما می توانیم منابع اطلاعاتی مشابه را برداشته و آنها را مطابق دلخواه خود، دوباره سازماندهی کنیم.
    برنامه دیگری نوشته شد که اجازه داد آدرسهای اینترنتی موجود در پایگاه به صورت ماهانه بررسی شوند. این برنامه آدرسها را تست می کند تا همچنان کار کنند، همچنین وب پایه گزارشی از پیوندهای منقطع ارائه می دهد. در اینجا به نیروی انسانی تنها برای حذف دستی با تصحیح آدرسها نیاز می باشد.
    ● منطبق کردن صفحات وب با نیاز کاربران برای آموزش اعضای هیئت علمی
    بعد از موفقیت Data Genie، احساس شد دیگر برنامه های کاربردی پایگاه داده می توانند توسعه دهنده خدمات به دانشجویان و اعضای هیئت علمی باشند. دو عامل به توسعه اولین پروژه کاربرمدار و مشتری پسند مورد نظر ما منجر شد. اولین عامل، بار سنگین آموزشی اعضای هیئت علمی بود، و عامل دوم مقاله ای بود که در شماره آوریل ۱۹۹۸ نشریه College & Research Libraries News با عنوان “ Keeping current، Keeping sane: a web tutorial for coping with information load ” Rinaldo & Odato، (۱۹۹۸ ) منتشر شد. این مقاله بر فعالیتهای کتابخانه های زیست پزشکی کالج دارموث[۳] متمرکز بود. آنها کارگاههایی را برای اعضای هیئت علمی ارائه کرده بودند تا به آنها کمک کنند نسبت به اطلاعات حوزه تخصصی خویش، جاری و روزآمد باشند.
    با مرور مقاله و انعکاس بار سنگین آموزشی در Cal Poly، تفکر در رابطه با سناریوهای "چه می شد اگر؟" را آغاز کردیم. چه می شد اگر می توانستیم وب سایتی ایجاد کنیم که مطابق با نیازهای تک تک اعضای هیئت علمی باشد تا بدین وسیله در زمان استفاده آنها از خدمات و منابع کتابخانه صرفه جویی شود. کتابخانه نمی تواند مشکل بار آموزشی سنگین را برطرف کند اما می تواند به اعضای هیئت علمی کمک کند تا به طور مؤثرتری از زمان خویش استفاده کنند. آیا ما می توانیم رابط کاربری ایجاد کنیم، به گونه ای که اعضای هیئت علمی اطلاعات مورد نیاز خود را بیابند، روزآمد باشند و از تمام خدمات کتابخانه استفاده کنند؟
    این فکر بدیع و ناگهانی به تولد پروژه " My Library " منجر شد. ما بر ایجاد صفحات وب برای اعضای هیئت علمی متمرکز شدیم که شامل تمام پیوندهای مرتبط با خدمات کتابخانه، همراه با یک بخش از گزینه های کاملا منطبق با نیاز آنها باشد. بعضی از اصول پایه در این پروژه به کار گرفته شد، و بیشتر آنها در تمام برنامه های کاربردی ما به کار گرفته شدند.
    در ابتدا، استفاده از رابط کاربر باید ساده بوده و نیازی به دانش زبان html نباشد ؛ دوم، کارکنان کتابخانه باید مسئولیت آموزش و پشتیبانی رابط کاربر را بر عهده داشته باشند ؛ و سوم اینکه محیط دانشگاهی باید تأیید کند که رابط کاربر ایجاد شده توسط کتابخانه نقش مهمی در پیشرفت فعالیتهای اعضای هیئت علمی بازی خواهد کرد.
    در حاشیه سمت چپ رابط کاربر خدمات فراوانی برای استفاده اعضای هیئت علمی تعبیه شده است. این خدمات شامل امانت بین کتابخانه ای الکترونیکی، فهرست متخصصان موضوعی، پیوند برای سفارش مواد، برنامه office calls، فهرست نشریات جاری، برنامه های زمانی جلسه های آموزشی، کارگاههای آموزشی برای اعضای هیئت علمی و پیوند به بخشهایی با کاربرد بالا چون رزرو، مرجع و اسناد دولتی.
    با توجه به فعالیتی که توسط کتابخانه زیست پزشکی کالج دارموث انجام گرفته بود، ما نیز بخشهایی منطبق با نیاز اعضای هیئت علمی ایجاد کردیم تا همواره نسبت به کتابها، مقاله ها و وب سایتهای جدید در حوزه تخصصی خویش جاری و روزآمد باشند. بخش فهرست و سیاهه منابع که در سایت تعبیه شده، به آنها اجازه می دهد تا منابع مورد نظر را انتخاب کنند؛ سپس این منابع در صفحه پژوهشی شخصی آنها نمایش داده می شود. بخش کتابها، قسمت آگاه سازی Amazon.com, Books in print, Choice Reviews ، و سیاهه کتابهای جدید کتابخانه را فهرست می کند. بخش مقاله ها، خدمات Uncover را فهرست می کند و به اعضای هیئت علمی گزینه ایجاد حساب را ارائه می دهد، یا اینکه کتابخانه این کار را خود برای آنها انجام می دهد. بخش وب سایتها برای اینکه اعضای هیئت علمی نسبت به وب سایتهای جدید آگاهی کسب کنند، چندین خدمات آگاه سازی را ارائه می دهد. همچنین، بخشی برای تمام پایگاههای داده کتابخانه وجود دارد؛ جایی که اعضای هیئت علمی به سادگی می توانند پایگاههایی را که می خواهند در صفحه شخصی آنها باشد بررسی کنند. علاوه بر اینها، بخشی وجود دارد که به اعضای هیئت علمی، موتورهای جستجوی قابل انطباق با نیاز آنها را نشان می دهد؛ مانند "My Yahoo ". در نهایت، بخشی وجود دارد که آنها می توانند وب سایتهای شخصی و مورد نظر خود را وارد کنند.
    در حال حاضر کتابخانه "کندی" [۴] بیش از ۲۰۰ عضو هیئت علمی دارد که از خدمات "My Library " استفاده می کنند. ما رابط کاربر را در طی سری کارگاههای آموزشی اعضای هیئت علمی در تابستان سه سال پیش معرفی کردیم. بیش از ۲۰ عضو هیئت علمی از راحتی نصب و استفاده از آن متحیر شدند. از زمان آغاز و شروع کار، بازخوردهای مثبت و قابل توجهی در رابطه با رابط کاربر دریافت کردیم. ما کارگاههای آموزشی در سطح دانشگاه را به طور گسترده در محل کتابخانه برگزار کردیم، و اگر درخواست می شد از طریق برنامه office calls به دفاتر اعضای هیئت علمی مراجعه و در رابطه با رابط کاربر به آنها کمک می کردیم.
    " My Library " نقش مثبتی در تلاشهای گستردة اعضای هیئت علمی بازی کرد. همچنانکه آنها استفاده از رابط کاربر را به عنوان یک فضای کاری آغاز و از ویژگیهای مرسوم آن استفاده کردند، پرسشها و درخواست خدمات بیشتر از سوی آنها افزایش یافت و این امر می توانست انعکاس حرکت آنها نسبت به یک محیط یادگیری پیوسته باشد. فراهم کردن خدمات برای اعضای هیئت علمی، باعث رشد و پیشرفت آنها به عنوان یک ابزار نیرومند در ایجاد تغییرات خواهد بود.
    بعد از موفقیت " My Library "، تفکر در رابطه با پروژه های دیگری را آغاز کردیم که می توانند به گونه ای به اعضای هیئت علمی که دچار محدودیت وقت و زمان در طی سال تحصیلی هستند، یاری رسانند. ما از سناریو مشابه «چه می شد اگر؟» برای دومین پروژه خود با عنوان " My Syllabus " استفاده کردیم.
    چه می شد اگر پروژه " My Syllabus " را انجام دهیم به گونه ای که استفاده از آن بسیار ساده و آسان باشد و حتی اعضایی که آشنایی چندانی با وب ندارند، نسبت به آن تمایل داشته باشند.
    ما این پروژه را با مرور و بررسی صدها برنامه درسی در محوطه دانشگاه و خارج از آن آغاز کردیم تا بخشها و طبقه بندیهایی را به اعضای هیئت علمی ارائه دهیم که بتوانند برنامه درسی خویش را با استفاده از آنها طرح ریزی کنند. بعد از مرور، سرفصلهای ذیل را مطرح کردیم:
    ▪ توصیف واحد درسی
    ▪ روز و ساعت کلاس
    ▪ ساعات اداری
    ▪ آگاهی ها
    ▪ اهداف واحد درسی
    ▪ متون و منابع مورد نیاز
    ▪ بسته های آموزشی الکترونیکی
    ▪ وب سایتهای اینترنتی
    ▪ انتظارهای واحد درسی
    ▪ تقویم واحد درسی
    ▪ خط مشی نمره گذاری واحد درسی،
    و بخشهای اضافه تر برای اینکه استادان سرفصلهای خاص خویش را وارد کنند.
    در رابط کاربر " My Syllabus " تمام بخشهای بالا برای اعضای هیئت علمی نمایش داده می شود. آنها می توانند بخشهای مورد نظر را برای گنجاندن در برنامه درسی خود، انتخاب کنند. با انتخاب هر بخش, کاربران به الگوی مربوط به آن هدایت می شوند تا متن را در جعبه های متنی کپی کرده یا اینکه مستقیماً آن را در رابط کاربر وارد نمایند. به کاربران اجازه داده شده است در صورت نیاز از جعبه های متنی بیشتری استفاده کنند. آدرس اینترنتی " My Syllabus " ثابت است، بنابراین اعضای هیئت علمی می توانند از صفحه کلاس یا صفحه خانگی خود به آن متصل شوند.
    از ما به طور مرتب این نکته سؤال می شود که چرا از برنامه های تجاری مدیریت واحد درسی چون Web CT و یا Blackboard به جای ایجاد یک رابط کاربر کاملاً جدید، استفاده نمی کنیم. محیط دانشگاهی cal Poly از Blackboard استفاده می کند؛ کتابخانه نیز از آن برای ایجاد واحد آموزش از راه دور بهره می برد. در هر صورت، ما به این نتیجه رسیدیم که جلسه مقدماتی سه ساعتی برای Blackboard مانعی برای اعضای هیئت علمی است که زمان و وقت کمی در اختیار دارند. کارگاه آموزشی " My Syllabus " تنها ۴۰ دقیقه زمان می برد، و هنگامی که اعضای هیئت علمی کارگاه را ترک می کنند، ساخت برنامه درسی تا حدی و یا به طور کامل به اتمام رسیده است.
    در حال حاضر بیش از ۳۰۰ عضو هیئت علمی از " My Syllabus " استفاده می کنند. سادگی کاربرد آن باعث شده بسیاری از آنها ارزش برنامه ای درسی را که تمام وقت از طریق وب قابل دستیابی است، درک کنند.











    نوشته: پائول تی آدالین و جودی سوانسون
    ترجمه: پریسا خاتمیان فر[۲]
    منابع
    Rinaldo, C, Odato, K, (۱۹۹۸), "Keeping current, keeping sane!A Web tutorial for coping with information overload", College and Research Libraries News, ۵۹, ۴, ۲۴۸-۹.
    Tennant, R, (۱۹۹۹), "Digital libraries: personalizing the digital library", Library Journal, ۱۲۴, ۳۶-۸.
    Winter, K, (۱۹۹۹), "MyLibrary&#۰۳۹; can help your library", American Libraries, ۶۵-۷.
    ۱. Paul T. Adalian, Judy Swanson , “ Locally Developed Web-enabled Databases: new roles & opportunities for libraries “ , Reference Services Review , ۲۹ (۲۰۰۱): ۲۳۸-۲۵۳. Emeraled [ accessed at ۲۹ JAN ۲۰۰۵ ]
    ۲. دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه فردوسی مشهد
    ۱. Dartmouth College&#۰۳۹;s Biomedical Libraries
    ۱. Kennedy Library
    ۱. Electronic Access Resources Group ( EAR Committee )
    ۱. International Phonetic Alphabet
    ۲. Language Diversity Project
    ۳. California Central Coast Online Dictionary
    ۱. Flash




    کتابداری و اطلاع رسانی


 
صفحه 7 از 9 نخستنخست ... 56789 آخرینآخرین

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

کاربران خواننده این موضوع : 2

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  

اکنون ساعت 03:27 PM برپایه ساعت جهانی (GMT - گرینویچ) +3.5 می باشد.

Powered by vBulletin® Version 4.2.0
Copyright © 2014 vBulletin Solutions, Inc. All rights reserved.
SEO by vBSEO